Γιατί αλλάζουν χρώμα τα φύλλα;

              Γιατί αλλάζουν χρώμα τα φύλλα;                   

    (Και άλλες συχνές ερωτήσεις για το φθινόπωρο)

 

Τα φύλλα του πλατάνου του Λονδίνου (Platanus × hispanica or Platanus × acerifolia)  κιτρινίζουν το φθινόπωρο  | Φωτογραφία: Mike Groves

        Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημάδια ότι το φθινόπωρο έχει φτάσει στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι η αλλαγή στην όψη των δέντρων μας. Το πράσινο φύλλωμα δίνει τη θέση του σε αποχρώσεις του κόκκινου, του πορτοκαλί και του κίτρινου, «βάφοντας» τις πόλεις μας με τα χρώματα της εποχής.

        Γιατί όμως συμβαίνει αυτό; Γιατί τα δέντρα χάνουν τα φύλλα τους; Και, αφού τα κλαδιά μείνουν γυμνά, τι πρέπει να κάνουμε με τα πεσμένα φύλλα;

           Διαβάστε τις παρακάτω συχνές ερωτήσεις για να μάθετε τι συμβαίνει στα δέντρα κατά τη διάρκεια του φθινοπώρου...

Γιατί αλλάζουν χρώμα τα φύλλα το φθινόπωρο;

        Η χλωροφύλλη είναι η χρωστική ουσία που ευθύνεται για το πράσινο χρώμα που βλέπουμε στα φύλλα καθ' όλη τη διάρκεια της άνοιξης και του καλοκαιριού. Βοηθά τα δέντρα να απορροφούν το ηλιακό φως και να το μετατρέπουν σε ενέργεια μέσω της φωτοσύνθεσης.

        Καθώς η θερμοκρασία πέφτει και οι ώρες της ημέρας μειώνονται, τα φυλλοβόλα δέντρα αρχίζουν να προετοιμάζονται για τον χειμώνα, μειώνοντας τον ρυθμό παραγωγής ενέργειας. Αυτό σημαίνει ότι σταδιακά σταματούν να παράγουν χλωροφύλλη. Καθώς η πράσινη χρωστική διασπάται, αρχίζουν να εμφανίζονται άλλες αποχρώσεις.

        Οι πορτοκαλί και κίτρινες αποχρώσεις που έχουμε συνηθίσει να συνδέουμε με το φθινόπωρο προέρχονται από ενώσεις που ονομάζονται καροτενοειδή  — είναι οι ίδιες ουσίες που δίνουν στα καρότα το πορτοκαλί τους χρώμα!                     

            Αυτές οι χρωστικές υπάρχουν στα φύλλα καθ' όλη τη διάρκεια του έτους, αλλά συνήθως καλύπτονται από το πιο έντονο πράσινο χρώμα της χλωροφύλλης. Ορισμένα δέντρα παράγουν επίσης κόκκινες χρωστικές, τις ανθοκυανίνες, οι οποίες προσδίδουν στα φθινοπωρινά φύλλα τις χαρακτηριστικές τους αποχρώσεις του βαθύ κόκκινου και του μωβ.

Πότε αρχίζουν να αλλάζουν χρώμα τα φύλλα στο Ηνωμένο Βασίλειο;

        Στο Ηνωμένο Βασίλειο, τα φύλλα αρχίζουν συνήθως να αλλάζουν χρώμα μεταξύ Σεπτεμβρίου και Νοεμβρίου, αν και ο ακριβής χρόνος μπορεί να διαφέρει ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες, την τοποθεσία και το είδος του δέντρου.  Ο άνεμος, η ξηρασία, οι βροχοπτώσεις και οι πρώιμοι παγετοί μπορούν να επηρεάσουν τον χρόνο εμφάνισης και την ένταση των φθινοπωρινών χρωμάτων — γι' αυτό και κάθε φθινόπωρο είναι κάπως διαφορετικό, ακόμα και για το ίδιο δέντρο!

        Μέσα από τη δράση μας για τη φύτευση και τη φροντίδα δέντρων στο αστικό περιβάλλον, έχουμε διαπιστώσει ότι οι τοπικές συνθήκες εντός των πόλεων μπορούν επίσης να επηρεάσουν τον χρόνο αυτής της αλλαγής. Τα δέντρα που βρίσκονται σε προστατευμένα πάρκα ή σε θερμότερα αστικά περιβάλλοντα συχνά διατηρούν τα φύλλα τους για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα σε σχέση με εκείνα που βρίσκονται σε πιο εκτεθειμένες τοποθεσίες.

        Τα φθινοπωρινά φύλλα αποκαλύπτουν τα έντονα χρώματα που κρύβονται κάτω από το συνηθισμένο τους πράσινο.

Γιατί τα δέντρα χάνουν τα φύλλα τους το φθινόπωρο;

            Τα δέντρα χάνουν τα φύλλα τους το φθινόπωρο για να εξοικονομήσουν νερό και ενέργεια κατά τους χειμερινούς μήνες. Καθώς οι μέρες μικραίνουν και η θερμοκρασία πέφτει, το διαθέσιμο ηλιακό φως δεν επαρκεί πλέον για την αποτελεσματική φωτοσύνθεση, με αποτέλεσμα η διατήρηση των φύλλων να είναι περισσότερο επιζήμια παρά ωφέλιμη.

     Ρίχνοντας τα φύλλα τους, τα φυλλοβόλα δέντρα περιορίζουν την απώλεια νερού, διαφυλάσσουν πολύτιμους πόρους και προστατεύονται από τις χειμερινές καιρικές συνθήκες. Αυτό τα βοηθά να επιβιώσουν τους πιο κρύους μήνες και να προετοιμαστούν για νέα βλάστηση την άνοιξη.

Γιατί μπορεί να πέσουν τα φύλλα πριν από το φθινόπωρο;

        Μερικές φορές, τα δέντρα αρχίζουν να ρίχνουν τα φύλλα τους νωρίτερα από το αναμενόμενο. Αυτό μπορεί να αποτελεί ένδειξη στρες και όχι μέρος του φυσιολογικού εποχιακού κύκλου.

        Η παρατεταμένη ξηρασία και οι καύσωνες (όπως οι συνθήκες που επικράτησαν το καλοκαίρι του 2026), τα παράσιτα, οι ασθένειες και οι βλάβες στις ρίζες μπορούν να οδηγήσουν τα δέντρα σε πρόωρη φυλλόπτωση, καθώς προσπαθούν να εξοικονομήσουν πόρους. Το φαινόμενο αυτό αποκαλείται ενίοτε «ψευδοφθινόπωρο».

        Αν και μια περιορισμένη πρόωρη πτώση φύλλων είναι φυσιολογική κατά τη διάρκεια ιδιαίτερα θερμών ή ξηρών ετών, η σημαντική απώλεια φύλλων μέσα στο καλοκαίρι μπορεί να υποδηλώνει ότι το δέντρο βρίσκεται υπό καθεστώς στρες.

Τα δέντρα ρίχνουν τα φύλλα τους για να εξοικονομήσουν νερό και ενέργεια ενόψει του χειμώνα.

Γιατί βλέπουμε ακόμα πράσινα δέντρα τον χειμώνα;

    Δεν χάνουν όλα τα δέντρα τα φύλλα τους το φθινόπωρο. Τα δέντρα που διατηρούν το φύλλωμά τους καθ' όλη τη διάρκεια του έτους ονομάζονται αειθαλή, ενώ εκείνα που ρίχνουν τα φύλλα τους κάθε φθινόπωρο ονομάζονται φυλλοβόλα.

        Τα αειθαλή δέντρα συνεχίζουν να φωτοσυνθέτουν κατά τη διάρκεια του χειμώνα, χάρη σε προσαρμογές όπως τα κηρώδη καλύμματα, οι μικρότερες επιφάνειες φύλλων και τα φύλλα σε σχήμα βελόνας, τα οποία βοηθούν στον περιορισμό της απώλειας νερού σε συνθήκες ψύχους.

Πρέπει να απομακρύνονται τα πεσμένα φύλλα;

        Όπου είναι ασφαλές να γίνει, το να αφήσουμε τα πεσμένα φύλλα στη θέση τους μπορεί να αποβεί πραγματικά ωφέλιμο για τη φύση. Τα πεσμένα φύλλα (όπως και τα πεσμένα δέντρα) συμβάλλουν στη βιοποικιλότητα, παρέχουν μόνωση στις ρίζες των δέντρων από το χειμερινό ψύχος, εμπλουτίζουν το έδαφος καθώς αποσυντίθενται, προσφέρουν τροφή σε σκουλήκια και άλλους οργανισμούς που συμμετέχουν στην αποσύνθεση, και συγκρατούν τον άνθρακα, εμποδίζοντάς τον να απελευθερωθεί στην ατμόσφαιρα.

Πηγή:

Why do leaves change colour? (And other autumn FAQs)

Απόδοση στα ελληνικά:

Μανώλης Καπάνταης

Δασολόγος - Περιβαλλοντολόγος