Αφαίρεση των επιφανειών από καουτσούκ από τις παιδικές χαρές
Τα δάπεδα ασφαλείας στις Παιδικές Χαρές είναι ένα μεγάλο ζήτημα σε όλη την Ευρώπη
Το μεγάλο πρόβλημα με τους Πολυκυκλικούς Αρωματικούς Υδρογονάνθρακες (PAHs) και τη σφράγιση του εδάφους
Τα παραδοσιακά χυτά ελαστικά δάπεδα ή τα κοινά πλακίδια ασφαλείας, παρόλο που προσφέρουν εξαιρετική αντικραδασμική προστασία (απορρόφηση κρούσης βάσει του προτύπου EN 1177), κουβαλούν δύο πολύ σημαντικά περιβαλλοντικά και υγειονομικά μειονεκτήματα:
- Ύπαρξη PAHs: Πολλά από αυτά τα δάπεδα κατασκευάζονταν (ή κατασκευάζονται ακόμη, αν δεν ελεγχθούν σωστά) από ανακυκλωμένα ελαστικά αυτοκινήτων (SBR). Αυτά τα υλικά συχνά περιέχουν πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες, ορισμένοι από τους οποίους είναι καρκινογόνοι ή τοξικοί. Πλέον, η ευρωπαϊκή νομοθεσία μέσω του κανονισμού REACH επιβάλλει εξαιρετικά αυστηρά όρια για τη χαμηλή περιεκτικότητα σε PAHs.
- Σφράγιση εδάφους (Soil Sealing): Η διάστρωση συνεχόμενων τσιμεντένιων υποβάθρων για την τοποθέτηση συνθετικών δαπέδων διακόπτει τον φυσικό κύκλο του νερού. Το έδαφος «ασφυκτιά», δεν απορροφά τα όμβρια ύδατα, επιβαρύνει τα δίκτυα αποχέτευσης και συμβάλλει στο φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας το καλοκαίρι.
Το EPDM (συχνά αναφερόμενο ως Virgin EPDM ή πρωτογενές καουτσούκ) αποτελεί τη συνθετική λύση που επιβάλλεται όταν δεν είναι τεχνικά εφικτή η χρήση φυσικών υλικών, καθώς παρουσιάζει σημαντικά πλεονεκτήματα:
- Απουσία ή ελάχιστα PAHs: Καθώς είναι πρωτογενές υλικό (και όχι ανακυκλωμένο ελαστικό φορτηγών ή ΙΧ), παράγεται υπό ελεγχόμενες εργαστηριακές συνθήκες και εγγυάται τη συμμόρφωση με τα αυστηρά όρια του κανονισμού REACH για την υγεία των παιδιών.
- Μεγαλύτερη ανθεκτικότητα: Αντέχει στην υπεριώδη ακτινοβολία (UV) και δεν διαβρώνεται εύκολα, αποφεύγοντας τη δημιουργία επικίνδυνης «σκόνης» από τρίμματα που θα μπορούσαν να εισπνεύσουν τα παιδιά.
Η στροφή της νομοθεσίας και των ευρωπαϊκών προτύπων
Σύμφωνα με τις σύγχρονες τάσεις σχεδιασμού και τις ευρωπαϊκές οδηγίες, η ιεραρχία επιλογής υλικών για το έδαφος των παιδικών χαρών διαμορφώνεται ως εξής:
1. Φυσικά Υλικά (Πρώτη Επιλογή)
Όπου το ύψος πτώσης των οργάνων το επιτρέπει, προκρίνεται η χρήση χαλαρών φυσικών υλικών, τα οποία δεν σφραγίζουν το έδαφος και είναι πλήρως οικολογικά
- Πιστοποιημένη Άμμος: Ειδική άμμος συγκεκριμένης κοκκομετρίας που δεν λασπώνει. Το πρόβλημα στην χώρα μς είναι η ύπαρξη πολλών ελεύθερων ζώων που μετατρέπουν την άμμο σε αποχωρητήριο και δεν χρησιμοποιούμε αυτήν την λύση
- Τεμαχισμένος Φλοιός Δέντρων (Mulch) ή Wood Chips (Ξυλοτεμαχίδια): Προσφέρουν εξαιρετική απορρόφηση κραδασμών, φυσική αποστράγγιση και εντάσσονται τέλεια στο φυσικό περιβάλλον.
- Φυσικό Γρασίδι: Για πολύ χαμηλά ύψη πτώσης (έως 1 μέτρο)
- Βοτσαλάκι : το στρογγυλεμένο ποταμίσιο βότσαλο είναι ένα από τα καλύτερα και πλήρως αναγνωρισμένα φυσικά δάπεδα ασφαλείας για παιδικές χαρές σε όλη την Ευρώπη. Μάλιστα, προβλέπεται ρητά από το ευρωπαϊκό πρότυπο EN 1176-1 και το EN 1177.
2. Εγκατάσταση Χυτού EPDM ή Πλακιδίων EPDM (Δεύτερη Επιλογή)
Όταν τα φυσικά υλικά αποκλείονται —για παράδειγμα, λόγω προβλημάτων προσβασιμότητας για αμαξίδια ΑμεΑ (τα χαλαρά υλικά όπως η άμμος εμποδίζουν την κίνηση των τροχοκάθιστων), ή λόγω δυσκολίας συντήρησης και διασποράς των υλικών— τότε η νομοθεσία επιτρέπει και τη χρήση πιστοποιημένου EPDM.
Για να αντιμετωπιστεί εν μέρει το πρόβλημα της σφράγισης του εδάφους, οι σύγχρονες προδιαγραφές απαιτούν αυτά τα δάπεδα EPDM να είναι υδατοπερατά (porous/permeable), επιτρέποντας στο νερό της βροχής να διέρχεται μέσα από τους πόρους του καουτσούκ και να καταλήγει στον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα, αντί να λιμνάζει ή να οδηγείται στα φρεάτια.
Οικολογικές οργανώσεις της Ισπανίας ζητούν την αφαίρεση των επιφανειών από καουτσούκ από τις παιδικές χαρές: «Υπάρχουν πιο υγιεινές εναλλακτικές λύσεις». Ο στόχος είναι η σταδιακή αντικατάσταση των επιφανειών από συνθετικό καουτσούκ με φυσικά υλικά για την προστασία της υγείας των παιδιών.
Στόχος είναι η σταδιακή αντικατάσταση των επιφανειών από συνθετικό καουτσούκ με φυσικά υλικά, για την προστασία της υγείας των παιδιών.
Οι παιδικές χαρές είναι χώροι όπου τα παιδιά συγκεντρώνονται, διασκεδάζουν και παίζουν. Ωστόσο, η ασφάλεια των παιδιών σε αυτούς τους χώρους αποτελεί πρωταρχικό μέλημα για τις οικογένειες.
Στόχος η προστασία της υγείας των παιδιών.
Η εκστρατεία «Υγιείς Παιδικές Χαρές» (Parques con salud) από την ισπανική οικολογική οργάνωση Ecologistas en Acción de Aragón αποτυπώνει με απόλυτη ακρίβεια τη νέα ευρωπαϊκή τάση, η οποία μετατοπίζει το ενδιαφέρον από την απλή «ασφάλεια έναντι κρούσης» στην ολιστική υγεία των παιδιών και του περιβάλλοντος.
Οι οικολογικές οργανώσεις στην Ισπανία και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες βασίζουν τα αιτήματά τους σε συγκεκριμένα επιστημονικά και πρακτικά επιχειρήματα:
1. Οι βασικοί άξονες της ισπανικής εκστρατείας
- Εισπνοή μικροσωματιδίων και χημικών: Κατά τις θερμές ημέρες (ιδιαίτερα έντονο φαινόμενο στην Ισπανία και την Ελλάδα), οι συνθετικές επιφάνειες από καουτσούκ (ακόμα και οι EPDM) εκλύουν πτητικές οργανικές ενώσεις (VOCs) και μια χαρακτηριστική οσμή πλαστικού/ελαστικού. Τα παιδιά, παίζοντας κοντά στο έδαφος, εισπνέουν αυτά τα σωματίδια.
- Θερμική καταπόνηση: Οι επιφάνειες καουτσούκ απορροφούν τεράστια ποσά ηλιακής ακτινοβολίας. Έρευνες έχουν δείξει ότι το καλοκαίρι η θερμοκρασία ενός ελαστικού δαπέδου μπορεί να ξεπεράσει τους 50°C ή 60°C, καθιστώντας την παιδική χαρά μη λειτουργική ή ακόμα και επικίνδυνη για εγκαύματα.
- Αποσύνδεση από τη φύση: Το τεχνητό περιβάλλον στερεί από τα παιδιά τη «αισθητηριακή διέγερση» που προσφέρει η επαφή με το φυσικό χώμα, το ξύλο, το γρασίδι και το βότσαλο, υλικά που βοηθούν στην ανάπτυξη του ανοσοποιητικού και της δημιουργικότητάς τους.
Η αξιολόγηση της κατάστασης της Παιδικής Χαράς «Γέφυρα της Πέτρας» στη Σαραγόσα, στο πλαίσιο της αυτής της εκστρατείας, εχει αποτελέσματα που η οργάνωση καλεί τις δημόσιες αρχές να απομακρύνουν σταδιακά τις επιφάνειες από συνθετικό καουτσούκ και να τις αντικαταστήσουν με πιο φυσικά υλικά.
Αν και το Δημοτικό Συμβούλιο υποστηρίζει ότι οι επιφάνειες αυτές είναι ασφαλείς —επικαλούμενο επίσημες εκθέσεις— οι οικολόγοι προειδοποιούν ότι ενδέχεται να περιέχουν τοξικές ουσίες και βαρέα μέταλλα, τα οποία θα μπορούσαν να είναι επιβλαβή για την ανάπτυξη των παιδιών.
Κατά συνέπεια, η οργάνωση προτείνει την εφαρμογή της «αρχής της προφύλαξης» και την επιλογή εναλλακτικών λύσεων, όπως η άμμος, βότσαλάκι το χώμα ή ο φλοιός δέντρων. «Ακόμη κι αν οι τεχνικοί έλεγχοι του Δημοτικού Συμβουλίου δείχνουν ότι δεν υπάρχει κίνδυνος —και, θεωρητικά, δεν θα έπρεπε να υπάρχει, εφόσον οι επιφάνειες βρίσκονται σε καλή κατάσταση— προκύπτει ζήτημα συντήρησης. Η βροχή μπορεί να προκαλέσει φθορά στο υλικό και να μολύνει το γύρω έδαφος», σημείωσε ο Fernando Rivera, μέλος της Ecologistas en Acción de Aragón.
Μεταξύ των ουσιών που ανησυχούν τους διοργανωτές της εκστρατείας περιλαμβάνονται οι οργανοφωσφορικές ενώσεις, τα επιβραδυντικά φλόγας, οι χρωστικές ουσίες και τα βαρέα μέταλλα — ορισμένα εκ των οποίων μπορούν να δράσουν ως ενδοκρινικοί διαταράκτες. «Δεν πρόκειται για συμπτώματα που εμφανίζονται άμεσα. Οι ουσίες αυτές επηρεάζουν το νευρικό, το ανοσοποιητικό και το ενδοκρινικό σύστημα. Στην περίπτωση ενός παιδιού που βρίσκεται ακόμη σε φάση ανάπτυξης, η επαφή με οποιαδήποτε τέτοια ουσία —ακόμη και σε μικρές ποσότητες— μπορεί να έχει επιπτώσεις», εξήγησε ο Rivera.
Η πρωτοβουλία ευθυγραμμίζεται επίσης με ένα ευρωπαϊκό μορατόριουμ, το οποίο θέτει το 2031 ως ημερομηνία-στόχο για τη σταδιακή κατάργηση αυτών των υλικών. Επιπλέον, η Σαραγόσα έχει οριστεί ως Ευρωπαϊκή Πράσινη Πρωτεύουσα για το 2028 — μια εξέλιξη που οι διοργανωτές της εκστρατείας θεωρούν ως την ιδανική ευκαιρία για τη μετάβαση σε ένα πιο βιώσιμο μοντέλο παιδικών χαρών. «Δεδομένου ότι η Σαραγόσα ανακηρύχθηκε Ευρωπαϊκή Πράσινη Πρωτεύουσα για το 2028, πιστεύουμε ότι είναι η κατάλληλη στιγμή για να ξεκινήσει η σταδιακή αντικατάσταση των ελαστικών επιφανειών στις παιδικές χαρές με άλλα υλικά», τόνισε ο περιβαλλοντολόγος Fernando Rivera.
Εκστρατεία «Υγιείς Παιδικές Χαρές»
Η εκστρατεία ξεκινά στη Σαραγόσα με μια φάση χαρτογράφησης και επιθεώρησης των παιδικών χαρών, προκειμένου να διαπιστωθεί ποιο ποσοστό αυτών των χώρων διαθέτει συνθετικές επιφάνειες. Για τον σκοπό αυτό, η οργάνωση αξιοποιεί την εμπειρία που αποκτήθηκε από μια παρόμοια πρωτοβουλία στην Κανταβρία.
Τα μέλη της πρωτοβουλίας «Υγιή Πάρκα» («Parques con salud») πιστεύουν ότι η Σαραγόσα έχει την ευκαιρία να πρωτοπορήσει στον μετασχηματισμό των χώρων παιχνιδιού της, επιλέγοντας λύσεις που συνδυάζουν τη βιωσιμότητα, την εξοικονόμηση πόρων και την προστασία της υγείας των παιδιών. «Υπάρχουν πιο βιώσιμες, υγιεινές και οικονομικά αποδοτικές εναλλακτικές λύσεις. Θα υποστηρίξουμε αυτές τις λύσεις, διότι στην πόλη της Σαραγόσα έχουμε την ευκαιρία να πρωτοπορήσουμε στην εφαρμογή τους», κατέληξε ο περιβαλλοντολόγος.
Η πρόκληση της «Μετάβασης»: Φυσικά υλικά vs. Προσβασιμότητα
Η σταδιακή κατάργηση του καουτσούκ, αν και ιδανική περιβαλλοντικά, φέρνει τους Δήμους και τους σχεδιαστές αντιμέτωπους με ένα μεγάλο κοινωνικό δίλημμα: Πώς θα συμβαδίσει η οικολογία με την καθολική προσβασιμότητα (ΑμεΑ);
| Κριτήριο | Φυσικά Υλικά (Βότσαλο, Wood Chips, Φλοιός) | Συνθετικό Καουτσούκ (EPDM / SBR) |
|---|---|---|
| Υγεία & Τοξικότητα | Άριστα (100% φυσικά, μηδέν χημικά) | Πιθανή έκλυση VOCs, μικροπλαστικά |
| Μικροκλίμα (Ζέστη) | Δεν υπερθερμαίνονται, επιτρέπουν αποστράγγιση | Δημιουργούν αστική θερμική νησίδα |
| Κίνηση ΑμεΑ / Καροτσιών | Αδύνατη ή πολύ δύσκολη (τροχοί βουλιάζουν) | Ιδανική (σταθερή, λεία επιφάνεια) |
| Κόστος Συντήρησης | Ετήσια μεγαλυτερο συνολικά χαμηλότερο (απαιτεί συχνό συμπλήρωμα & καθαρισμό) | Χαμηλό βραχυπρόθεσμα (απαιτεί πλύσιμο). Πολύ υψηλό διότι απαιτεί ανάλογα την έκθεση τους στον Ήλιο πλήρη αντικατάσταση λόγω πολυμερισμού τους |
Ποιες είναι οι σύγχρονες λύσεις «Συμβιβασμού»;
Για να ικανοποιηθούν τα αιτήματα των οργανώσεων χωρίς να αποκλειστούν τα παιδιά με αναπηρία, η σύγχρονη αρχιτεκτονική τοπίου προτείνει:
- Υβριδικός Σχεδιασμός: Χρήση σταθερών διαδρόμων (π.χ. από υδατοπερατό EPDM) ή καλυτερα από ειδικό πατημένο οικολογικό χώμα/κουρασάνι) αποκλειστικά για τη μετακίνηση των αμαξιδίων προς τα όργανα, και τοποθέτηση βότσαλου ή ξυλοτεμαχιδίων (wood chips) στις μεγάλες ζώνες πτώσης γύρω από τα παιχνίδια.
- Φυσικά Στερεά Δάπεδα: Έρευνες στρέφονται πλέον σε βιοδιασπώμενες ρητίνες φυτικής προέλευσης που αναμιγνύονται με φυσικό φλοιό ή άμμο, δημιουργώντας σταθερά αλλά πλήρως οικολογικά δάπεδα (χωρίς πετρέλαιο ή πολυουρεθάνες).
Η ελληνική νομοθεσία και η πρακτική των Δήμων βρίσκονται αυτή τη στιγμή σε ένα μεταβατικό στάδιο, προσπαθώντας να εναρμονιστούν με τις ευρωπαϊκές οδηγίες, αλλά και να αντιμετωπίσουν τις ιδιαιτερότητες του ελληνικού κλίματος.
Η ελληνική νομοθεσία βασίζεται αυστηρά στα ευρωπαϊκά πρότυπα ΕΛΟΤ EN 1176 και ΕΛΟΤ EN 1177, τα οποία έχουν ενσωματωθεί πλήρως στις σχετικές Υπουργικές Αποφάσεις (όπως η ΥΑ 28492/2009 και οι τροποποιήσεις της) που ορίζουν τις προϋποθέσεις για τη λειτουργία και την πιστοποίηση των παιδικών χαρών.
1. Τι προβλέπει η ελληνική νομοθεσία για τα φυσικά υλικά
Στην Ελλάδα, για να λάβει μια παιδική χαρά το τελικό «Σήμα Πιστοποίησης» , πρέπει ο χώρος να ελεγχθεί από διαπιστευμένο φορέα ελέγχου. Αν επιλεγούν φυσικά υλικά (βότσαλο, άμμος, ξυλοτεμαχίδια), οι απαιτήσεις είναι πολύ συγκεκριμένες:
- Υποχρέωση Πιστοποιητικού Καταλληλότητας / Κοκκομετρίας: Ο εργολάβος ή ο προμηθευτής δεν μπορεί απλώς να φέρει χύδην υλικά από ένα τυχαίο νταμάρι ή ποτάμι. Πρέπει να προσκομίσει εργαστηριακή βεβαίωση κοκκομετρικής διαβάθμισης (π.χ. βότσαλο 2-8 χιλιοστών) και πιστοποιητικό ότι το υλικό είναι πλυμένο, απαλλαγμένο από προσμίξεις (λάσπη, χώμα, οργανικά υπολείμματα) και φυσικά στρογγυλεμένο.
- Δοκιμές Επιτόπιης Κρούσης (HIC - Head Injury Criterion): Οι φορείς πιστοποίησης στην Ελλάδα χρησιμοποιούν ειδικές συσκευές (όργανο ελεύθερης πτώσης κεφαλής με επιταχυνσιόμετρο) πάνω στο ίδιο το στρωμένο βότσαλο ή την άμμο της παιδικής χαράς για να επιβεβαιώσουν ότι το πάχος της στρώσης απορροφά τον κραδασμό βάσει του ύψους πτώσης των οργάνων.
- Το «σκανδαλώδες» παράθυρο του παρελθόντος: Στο παρελθόν, πολλοί φορείς απέφευγαν τα φυσικά υλικά στην Ελλάδα, επειδή ο έλεγχος των συνθετικών δαπέδων (που έρχονται με έτοιμο εργοστασιακό πιστοποιητικό) ήταν γραφειοκρατικά «ευκολότερος». Πλέον, η εξοικείωση των ελεγκτών με τις επιτόπιες δοκιμές HIC έχει εξαλείψει αυτό το εμπόδιο.
Τα μεγάλα εμπόδια (Γιατί καθυστερεί η μετάβαση στην χώρα μας )
- Η κουλτούρα της «Μη-Συντήρησης»: Αυτός είναι ο μεγαλύτερος εχθρός των φυσικών υλικών στην Ελλάδα. Τα φυσικά υλικά απαιτούν από τον Δήμο να στέλνει συνεργείο για τσουγκράνισμα και συμπλήρωμα υλικού ανά τακτά χρονικά διαστήματα. Οι υποστελεχωμένες υπηρεσίες των Δήμων προτιμούν το EPDM (καουτσούκ) με τη λογική «το τοποθετούμε μια φορά και το ξεχνάμε για 5-7 χρόνια», παρά το γεγονός ότι αυτό υποβαθμίζει το περιβάλλον.
- Το ζήτημα των αδέσποτων: Λόγω του μεγάλου προβλήματος με τα αδέσποτα ζώα (γάτες/σκύλους) στην Ελλάδα, οι Δήμοι φοβούνται ότι οι μεγάλες επιφάνειες με άμμο θα μετατραπούν γρήγορα σε χώρους αφόδευσης, δημιουργώντας εστιακές μολύνσεις για τα παιδιά, αν η παιδική χαρά δεν είναι απόλυτα περιφραγμένη και φυλασσόμενη.
- Η πίεση των γονέων στις δημοτικές αρχές : τα φυσικά υλικά μεταφέρονται στις οικίες μέσα στα παπούτσια και στα ρούχα Θεωρούνται βρωμία όπως συχνά τα φύλλα τα άνθη των δέντρων ενώ καθετί πλαστικό θεωρείται "καθαρό" διότι η ζημιά που προκαλεί στην υγεία είναι μη ορατή και μακροπρόθεσμη
Πηγή έμπνευσης το ισπανικό άρθρο :https://www.elespanol.com/
ΑΝΑΛΟΓΑ ΑΡΘΡΑ:
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου