Κάθε φορά που βρέχει, εκατομμύρια λίτρα σχετικά εξαιρετικού & καθαρού βρόχινου νερού εισέρχονται σε δίκτυα αποχέτευσης που λόγω της σημαντικής αστικοποιήσης, δεν είχαν ποτέ σχεδιαστεί για να το μεταφέρουν. Η αποτελεσματική διαχείριση των ομβρίων υδάτων μειώνει τις υπερχειλίσεις των υπονόμων, διαχειριζόμενη τη βροχόπτωση εκεί που πέφτει αντί να επιτρέπει την είσοδό της στο συνδυασμένο δίκτυο αποχέτευσης.
Καθώς οι πόλεις έχουν επεκταθεί, το πιο διαπερατό έδαφος έχει αντικατασταθεί από στέγες, δρόμους, χώρους στάθμευσης και πλακόστρωτους χώρους. Αντί να απορροφάται φυσικά στο έδαφος, η βροχόπτωση συλλέγεται και μεταφέρεται γρήγορα στα συστήματα αποχέτευσης. Κατά τη διάρκεια έντονων βροχοπτώσεων, αυτά τα συστήματα μπορούν γρήγορα να υπερφορτωθούν. Μόνη λύση η αάξηση των διαστάσεων των σωλήνων των υπαρχόντων δικτύων .. Σκεφτείται τι κόστος έχει αυτό για αλλαγή σωληνώσεων μεγέθους ενάμιση μέτρο πχ στους κεντρικούς δρόμους της Αθήνας .....
Το αποτέλεσμα είναι αυξημένος κίνδυνος πλημμύρας, πίεση στις υποδομές επεξεργασίας λυμάτων όπου είναι Παντορροϊκά δίκτυα και, σε ορισμένες τοποθεσίες, συνδυασμένες υπερχειλίσεις υπονόμων που απορρίπτουν αραιωμένα λύματα σε ποτάμια και παράκτια ύδατα. Έπειτα από την ιδιωτικοποιήση του Νερου στην Αγγλία το φαινόμενο αυτό είναι πολύ συχνό σε σημαίο όπου υπάρχει η συζήτηση για επανεθνικοποίση
Ενώ οι επενδύσεις σε υποδομές αποχέτευσης και στην αντιπλημμυρική προστασία παραμένουν σημαντικές, υπάρχει αυξανόμενη αναγνώριση ότι το πιο αποτελεσματικό μέρος για τη διαχείριση των όμβριων υδάτων είναι πριν καν εισέλθουν στο δίκτυο. Πέρα από την πιθανότητα πλυμμύρας η συνεχής σφραγιση του εδάφους δημιουργεί και σοβαρό πρόβλημα στον υδροφόρο ορίζοντα όπου πλεόν δεν τροφοδοτείται φυσικά
Γιατί συμβαίνουν υπερχειλίσεις υπονόμων;
Πολλά μέρη του δικτύου αποχέτευσης της χώρας μας κατασκευάστηκαν πριν από δεκαετίες, όταν οι αστικές περιοχές ήταν μικρότερες και τα πρότυπα βροχόπτωσης ήταν διαφορετικά.
Στα συνδυασμένα συστήματα αποχέτευσης(παντορροϊκά δίκτυα), τα επιφανειακά ύδατα και τα λύματα μοιράζονται το ίδιο δίκτυο αγωγών. Κατά τη διάρκεια παρατεταμένων ή έντονων βροχοπτώσεων, ο όγκος του νερού που εισέρχεται σε αυτά τα συστήματα μπορεί να υπερβεί την χωρητικότητά τους.
Οι συνδυασμένες υπερχειλίσεις αποχέτευσης έχουν σχεδιαστεί για να παρέχουν επείγουσα ανακούφιση κατά τη διάρκεια αυτών των συμβάντων, βοηθώντας στην αποτροπή της επιστροφής λυμάτων σε σπίτια και επιχειρήσεις. Ωστόσο, η αυξανόμενη αστικοποίηση και τα συχνότερα ακραία συμβάντα βροχόπτωσης σημαίνουν ότι αυτές οι υπερχειλίσεις ενεργοποιούνται συχνότερα από ό,τι αρχικά προβλεπόταν.
Η μείωση της ποσότητας επιφανειακών υδάτων που εισέρχονται στο δίκτυο αποχέτευσης γίνεται επομένως ένας από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους- και ο οικονομικότερος - για τη βελτίωση της ανθεκτικότητας του δικτύου.
Φυτεμενο Δωμα σε κτηριο Γραφείων στην Πείραιως (φωτο ΤΟΠΙΟΔΟΜΗ)
Η παραδοσιακή αποστράγγιση έχει επικεντρωθεί σε μεγάλο βαθμό στην απομάκρυνση του νερού το συντομότερο δυνατό ενώ η σύγχρονη διαχείριση των ομβρίων υδάτων ακολουθεί μια διαφορετική προσέγγιση. Αντί να αντιμετωπίζουν τη βροχόπτωση ως απόβλητο, τα Βιώσιμα Συστήματα Αποχέτευσης (SuDS) επιδιώκουν να διαχειρίζονται το νερό στο σημείο που πέφτεί ι ή κοντά σε αυτό. Με την επιβράδυνση, την αποθήκευση, το φιλτράρισμα και τη διείσδυση της απορροής, τα SuDS μειώνουν τον όγκο και την ταχύτητα του νερού που εισέρχεται στα συμβατικά δίκτυα αποχέτευσης.
Αυτή η κατανεμημένη προσέγγιση παρέχει οφέλη σε ολόκληρη τη λεκάνη απορροής αντί να βασίζεται αποκλειστικά σε μεγαλύτερες υποδομές κατάντη.Η διαχείριση του νερού στην πηγή δημιουργεί επίσης ευκαιρίες για τη βελτίωση των δημόσιων χώρων, την αύξηση του αστικού πρασίνου και την υποστήριξη της ανθεκτικότητας στο κλίμα.
Διατήρηση του νερού μακριά από το αποχετευτικό δίκτυο
Ο έλεγχος της πηγής είναι μια από τις βασικές αρχές του αποτελεσματικού σχεδιασμού των SuDS. Αντί να συλλέγεται η απορροή από πολλαπλές τοποθεσίες πριν από τη μεταφορά της σε υπόγειους σωλήνες, ο έλεγχος της πηγής αναχαιτίζει τη βροχόπτωση κοντά στο σημείο που πέφτει!
Τα παραδείγματα περιλαμβάνουν:
- Κήπους βροχής που αποθηκεύουν και φιλτράρουν προσωρινά την απορροή.
- Δέντρα δρόμου σχεδιασμένα για να δέχονται και να διαχειρίζονται επιφανειακά ύδατα.
- Συστήματα βιοκατακράτησης που συνδυάζουν τη φύτευση με μηχανικά μέσα καλλιέργειας.
- Διαπερατές επιφάνειες που επιτρέπουν τη διείσδυση της βροχόπτωσης στο έδαφος.
- Υπόγεια συστήματα αποθήκευσης που μετριάζουν την απορροή πριν από την ελεγχόμενη απελευθέρωση.
- Φυτεμένα δώματα
Κάθε παρέμβαση μπορεί να φαίνεται σχετικά μικρή, αλλά μαζί μειώνουν σημαντικά τον σωρευτικό όγκο νερού που εισέρχεται στο δίκτυο αποχέτευσης κατά τη διάρκεια καταιγίδων. Πχ μία δεντροδόχος καλα σχεδιασμένη μπορεί να μαζέψει κατ ελαχιστο 4 κυβικά μέτρα αρα μία δεντροστοιχία από ανάλογα δέντρα εκατοντάδες κυβικά!
Περισσότερα από τη μείωση των πλημμυρών
Η διαχείριση του βρόχινου νερού στην πηγή προσφέρει οφέλη πολύ πέρα από την απόδοση της αποστράγγισης.
Τα καλά σχεδιασμένα SuDS βελτιώνουν την ποιότητα του νερού φιλτράροντας τους ρύπους πριν φτάσουν σε ποτάμια και υδάτινα ρεύματα. Εισάγουν βλάστηση σε αστικά περιβάλλοντα, δημιουργώντας βιότοπο για την άγρια ζωή, ενώ παράλληλα συμβάλλουν στη μείωση του φαινομένου της αστικής θερμικής νησίδας.
Τα δέντρα των δρόμων που ενσωματώνονται στο SuDS λαμβάνουν επίσης πιο συνεπή πρόσβαση στο νερό, υποστηρίζοντας μια πιο υγιή ανάπτυξη και μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής. Αυτό επιτρέπει σε ένα ενιαίο κομμάτι υποδομής να συμβάλλει ταυτόχρονα στην ανθεκτικότητα στις πλημμύρες, τη βιοποικιλότητα, την ποιότητα του αέρα, την αστική ψύξη και τη βελτίωση των δημόσιων χώρων.
Αυτά τα ευρύτερα αποτελέσματα αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία, καθώς οι τοπικές αρχές, οι κατασκευαστές και οι εταιρείες ύδρευσης/αποχέτευσης αναζητούν λύσεις που προσφέρουν πολλαπλά οφέλη από μία μόνο επένδυση.
Κήπος Βροχής στην Βιέννη (Φωτο ΤΟΠΙΟΔΟΜΗ)
Δημιουργία ανθεκτικών χώρων
Καθώς οι επενδύσεις σε όλο το επιταχύνονται, η προσοχή μετατοπίζεται όλο και περισσότερο προς προσεγγίσεις που βασίζονται στη λεκάνη απορροής και διαχειρίζονται το νερό πριν φτάσει στο δίκτυο αποστράγγισης. Οι λύσεις που βασίζονται στη φύση, η αναβάθμιση του SuDS και ο ολοκληρωμένος σχεδιασμός τοπίου έχουν όλα να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο παράλληλα με την παραδοσιακή μηχανική.
Διαχειριζόμενοι τις βροχοπτώσεις όπου πέφτουν, οι πόλεις μπορούν να μειώσουν την πίεση στις παλαιωμένες υποδομές αποχέτευσης, δημιουργώντας παράλληλα πιο πράσινες, πιο υγιείς και πιο ανθεκτικές περιοχές.
Κωνσταντίνος Τάτσης
ΜSc ΓΕωπόνος
