Μ. Καπάνταης
Δασολόγος- Περιβαλλοντολόγος
τ. Δ/ντης Πρασίνου
Η επικήρυξη της Πικροδάφνης
Εικόνα 1. Από το διαδίκτυο, διασκευασμένη για τις ανάγκες του άρθρου
Ο ΕΟΔΥ και η Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας &
Υγιεινής Περιβάλλοντος του Υπουργείου Υγείας, εξέδωσαν ενημέρωση αναφορικά με
την τοξικότητα του φυτού πικροδάφνης (Nerium oleander) και τη χρήση του σε
δημόσιους και σχολικούς χώρους πρασίνου. Η πικροδάφνη έτσι αποπέμπεται και
εξοστρακίζεται από τη φύση και τη ζωή στις πόλεις της χώρας μας.
Μετά από την Εγκύκλιο του υπουργείου Υγείας για την τοξικότητα και τους κινδύνους από το φυτό πικροδάφνη (Nerium oleander), το υπουργείο Παιδείας διαβίβασε προς όλα τα σχολεία της χώρας. Το σχολικό περιβάλλον αλλά και οι δημόσιοι χώροι που μπορεί να υπάρξουν παιδιά όπως πάρκα αναψυχής, παιδικές χαρές, πεζοδρόμια, κήποι σπιτιών, μπορεί να ενέχουν κινδύνους για πιθανή έκθεση στο φυτό της πικροδάφνης. Για την απόφαση του ΕΟΔΥ και της Διεύθυνσης Δημόσιας Υγείας & Υγιεινής Περιβάλλοντος του Υπουργείου Υγείας ασχολήθηκαν πολλοί έγκριτοι επιστήμονες του κλάδου μας και μη, που ανέλυσαν το θέμα, ενώ επιστημονικοί και επαγγελματικοί φορείς προσπαθούν να ενημερώσουν την κοινωνία και τους φορείς υγείας για το φυτό Πικροδάφνη.
Η προσέγγιση του θέματος που αφορά το φυτό Πικροδάφνη, θα γίνει με γνώση για τη σχέση του ανθρώπου με το περιβάλλον μέσα από την παράδοση και τον πολιτισμό, τη χρήση της Πικροδάφνης στη διαμόρφωση του τοπίου, την ανάγκη του πρασίνου (της φύσης) στις σχολικές αυλές και τις παιδικές χαρές και την εμπειρία από άλλες χώρες για την αντιμετώπιση δηλητηριωδών φυτών.
Το ερέθισμα για τη σύνταξη του παρακάτω άρθρου
ήταν οι στίχοι από το γνωστό δημοτικό τραγούδι:
Στης πικροδάφνης τον ανθό
Έγειρα ν' αποκοιμηθώ
Άντε λίγο ύπνο για να πάρω
Κι είδα όνειρο μεγάλο
Α. Πικροδάφνη ( Nerium Oleander)
Α. 1. Βοτανική – Βιολογία
Η Πικροδάφνη (επιστημονική ονομασία Nerium Oleander) ανήκει στο γένος Νήριον (Nerium) και στην οικογένεια Αποκυνιδών (Apocynaceae). Είναι ένας θάμνος ή μικρό δέντρο που αναπτύσσεται σε περιοχές της Μεσογείου, της Νοτιοανατολικής Ασίας και της βόρειας Αφρικής. Στην Ελλάδα είναι αυτοφυής.
Η Πικροδάφνη προέρχεται από την Κολχίδα,
στα ανατολικά του Εύξεινου Πόντου. Η επιστημονική – λατινική ονομασία του φυτού
Nerium oleander προέρχεται από
την ελληνική γλώσσα, συγκεκριμένα το Nerium – νήριον
προέρχεται από τη λέξη νερό, καθώς το φυτό είναι υδρόφιλο. Το δεύτερο
σκέλος Oleander – ολέανδρον προέρχεται από τις
λέξεις ὀλλύω (που σημαίνει καταστρέφω – σκοτώνω) και ανἠρ (που σημαίνει άντρας) περιγράφοντας πολύ γλαφυρά την επικινδυνότητα του φυτού. Κατά άλλους βέβαια το δεύτερο σκέλος προκύπτει από την ομοιότητα των φύλλων του φυτού με αυτά της ελιάς (olea).
Γνωστή για την προσαρμοστικότητα της, ευδοκιμεί σε μια ποικιλία από
κλίμακες και συνθήκες, καθιστώντας την μια δημοφιλή επιλογή για την ανάπλαση
χώρων πρασίνου σε ζεστές περιοχές. Η πικροδάφνη διαθέτει πλούσιο φύλλωμα και
παρατεταμένη ανθοφορία καθ’ όλη τη διάρκεια του καλοκαιριού. Αναπτύσσεται σε ζεστά κλίματα, με υγρό
εδαφικό υπόστρωμα, όπως οι όχθες ποταμών, είναι ανεκτικό στην ξηρασία, στη
χαμηλή φροντίδα και είναι ιδανικό για φράχτες ή παράκτιους κήπους, είναι δηλαδή
ένας ανθεκτικός αειθαλής θάμνος αριστούργημα, που θαυμάζεται για τα ζωντανά,
αρωματικά λουλούδια του σε αποχρώσεις του λευκού, του ροζ, του κόκκινου και του
κίτρινου.
Εικόνα 2. Από την τοποθεσία
what-is-oleander-plant-toxicity-uses-and-safe-cultivation-facts.html
Αναλυτικά τα χαρακτηριστικά
της Πικροδάφνης
Μέγεθος: Ανάλογα με
την ποικιλία, μπορεί να αυξηθεί (από 1,8 - 6 μέτρα) ύψος και (από 1,2 - 3
μέτρα) πλάτος. Συνήθως ανθίζει από τα τέλη της άνοιξης έως τις αρχές του
φθινοπώρου, με την ανθοφορία αιχμής να συμβαίνει το καλοκαίρι, γι’ αυτό
αναφέρεται και ως η βασίλισσα του καλοκαιριού. Χρήσεις: Συνήθως χρησιμοποιείται για τη δημιουργία
φρακτών ή φύτευση μεμονωμένη, είναι ιδανική για παράκτιους κήπους, αστικό
εξωραϊσμό και φύτευση σε δρόμους και νησίδες λόγω της ανοχής στο αλάτι και τη
ρύπανση. Ιδανικές τοποθεσίες
* Φράχτες ή επιφάνειες πετάσματος προστασίας ιδιωτικού χώρου: Το πυκνό
φύλλωμα της το καθιστά ιδανικό για τη δημιουργία φυσικών εμποδίων.
* Παράκτιοι Κήποι: Η ανοχή της στο αλάτι του επιτρέπει να ευδοκιμήσει σε
παραθαλάσσια τοπία.
* Αστικές Περιοχές: Η Πικροδάφνη
ανέχεται τη ρύπανση, καθιστώντας το μια εξαιρετική επιλογή για τους κήπους της
πόλης.
* Ζαρντινιέρες - γλάστρες: Σε ψυχρότερα κλίματα, φυτεύεται σε μεγάλες
Ζαρντινιέρες - γλάστρες .
Η τοξικότητα της Πικροδάφνης
Αυτή οφείλεται στην τοξική ουσία νηριίνη, και έχει ως στόχο να προστατεύσει το φυτό από τις επιθέσεις ζώων. Η πικροδάφνη, απωθεί έντομα και τρωκτικά και ξεχωρίζει με την παρατεταμένη ανθοφορία της. Μόνη της ή σε συστάδες, η πικροδάφνη προστατεύει από ενοχλητικές επισκέψεις εντόμων, ερπετών ή τρωκτικών και ξεχωρίζει με την παρατεταμένη και πλούσια ανθοφορία της.
Γνωστή στους
αρχαίους Έλληνες ως «νήριον» ή «νηρίς». Σύμφωνα με τον Διοσκουρίδη, τα φύλλα
και τα άνθη της «συν οίνω πινόμενα», μπορούν να σώσουν τον άνθρωπο από το
δάγκωμα δηλητηριωδών εντόμων ή ερπετών. Η νηριίνη, τοξική δηλητηριώδης
ουσία, περιέχεται σε όλα τα μέρη του φυτού, γι’ αυτό δεν το τρώνε τα ζώα. Με
φύλλα πικροδάφνης φράζονται οι φωλιές των ποντικών, οι οποίοι στην προσπάθειά
τους να βγουν από την παγιδευμένη φωλιά τα τρώνε και ψοφούν.
Δραστικές ουσίες αναλυτικά που
περιέχονται στην Πικροδάφνη
Η τοξικότητα του φυτού αυτού είναι μεγάλη, και κάλλιστα θα μπορούσε να θεωρηθεί από τα πιο δηλητηριώδη καλλωπιστικά φυτά, αλλά οι δηλητηριάσεις είναι τόσο σπάνιες, ώστε το φυτό δε θεωρείται γενικά επικίνδυνο, αφού ακόμα κι ένα παιδάκι θα το αφήσει εξαιτίας της πικρής του γεύσης.
Το κόμμι ή γάλα περιέχει καρδιακές γλυκοζίδες όπως την ολεανδρίνη, τη φιλονερίνη, τη νηριίνη, την ολεανδρογενίνη και τη διγογενίνη και φλαβονοειδείς γλυκοζίτες με διουρητική ενέργεια, οργανικά οξέα, σαλικιλίνη και σαπωνίνες που έχουν παρόμοια δράση μ’ αυτές ου φυτού Δακτυλίτιδα (Digitalis sp), προκαλώντας καρδιακές αρρυθμίες και σε μεγάλες δόσεις καρδιακή ανακοπή.
Η μεγαλύτερη συγκέντρωση των καρδιακών γλυκοσιδών βρίσκεται στους σπόρους, στα κλαδιά και τις ρίζες και λιγότερο στα φύλλα και τους καρπούς. Τα φύλλα έχουν περισσότερη ολεανδρίνη.
Το μάσημα φύλλων ροδοδάφνης ή εισπνοή καπνού από τα φύλλα ή τα κλαδιά, η πόση νερού μολυσμένου από Πικροδάφνη ή η κατανάλωση χυμού του φυτού ή μελιού από τα άνθη μπορεί να προκαλέσουν ποικίλες αντιδράσεις στον άνθρωπο και τα ζώα. Συμπτώματα της δηλητηρίασης περιλαμβάνουν κοιλόπονο, ναυτία, εμετό, διάρροια με ή χωρίς αίμα, ταχυκαρδία και αρρυθμίες αρχικά, βραδυκαρδία αργότερα, υπόταση, ζάλη, νύστα και αίσθημα κόπωσης, και σε σοβαρές περιπτώσεις σοβαρότερα νευρολογικά συμπτώματα όπως τρόμο, θολή όραση και κώμα, που μπορεί να οδηγήσει στο θάνατο.
Η συνήθης θεραπευτική πρακτική σε τέτοιες περιπτώσεις συνίσταται στην πρόκληση εμετού και στην πλύση στομάχου κι έπειτα σε υποστηρικτική θεραπεία, αλλά σε σοβαρές περιπτώσεις ίσως χρειαστεί προσωρινή βηματοδοσία της καρδιάς για λίγες μέρες μέχρι το δηλητήριο να μεταβολιστεί ή και ορό κατά διγοξίνης που καλύπτει κι αυτές τις τοξίνες.
Επειδή δύσκολα κάποιος άνθρωπος μπορεί να
δηλητηριαστεί απ’ το φυτό, οι περισσότερες περιπτώσεις προέρχονται από
αυτοχορήγηση υποτιθέμενων φαρμακευτικών σκευασμάτων αυτού του φυτού ή απόπειρες
αυτοκτονίας. Στην Ινδία ειδικότερα η πικροδάφνη είναι δημοφιλής διέξοδος απ’
τον μάταιο τούτο κόσμο για εξαθλιωμένες μερίδες του πληθυσμού. Τα ζώα επίσης
δηλητηριάζονται εύκολα, αν και η γεύση του φυτού συνήθως τ’ απομακρύνει.
Παρά τους κινδύνους του, η ομορφιά και η ανθεκτικότητα της Πικροδάφνης
την καθιστούν ένα δημοφιλές διακοσμητικό φυτό, ωστόσο, πρέπει να ληφθεί μέριμνα
για τη μεταφορά του από παιδιά, κατοικίδια ζώα και ζώα βόσκησης για να
εξασφαλιστεί η ασφάλεια, απολαμβάνοντας την εκπληκτική άνθιση του.
Β. Πολιτισμός, Φύση & παράδοση:
Τα παραδοσιακά τραγούδια που
αναφέρονται στα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος και αναδεικνύουν τη βαθιά
και άρρηκτη σχέση του ανθρώπου με τη Φύση.
Β. 1.Η Φύση και ο Άνθρωπος στα Ελληνικά Δημοτικά
Τραγούδια
Οι Έλληνες έχουμε την ευτυχία και το προνόμιο να ζούμε σε μια χώρα με εντυπωσιακό και πολυποίκιλο φυσικό κατακερματισμό, όπου εξαπλώνεται ένας τεράστιος πλούτος χλωρίδας και πανίδας μέσα σε κλίμα θαυμάσιο από κάθε άποψη. Παρά την υποβάθμιση της φύσης ανά τους αιώνες, ακόμη και σήμερα όλα σμίγουν με το εκθαμβωτικά περικαλλές ελληνικό φυσικό περιβάλλον σε μιαν αρμονική πληρότητα. Η ένωση του ανθρώπου μ’ αυτό το πολύτιμο θεϊκό δώρο έπαιξε βασικό ρόλο σε όλες τις εκδηλώσεις της ζωής, και η πολυμορφία του ελληνικού τοπίου διαμόρφωσε τους κατοίκους και τον πολιτισμό τους.
Οι ομορφιές και οι χάρες της φύσης, τα ειδυλλιακά γαλήνια τοπία και οι άγριες, απειλητικές εικόνες με την απεριόριστη δύναμη, τα απάτητα βουνά με τα δάση και τα βραχώδη ορεινά μέρη, οι πηγές, τα ποτάμια και οι ήχοι των νερών, η τρικυμισμένη ή γαλήνια θάλασσα, οι ανοιχτοί ορίζοντες και οι χαριτωμένοι γιαλοί, τα δέντρα, τα φυτά και τα λουλούδια, τα πουλιά και τα ζώα, η μεγαλοπρέπεια των φαραγγιών και των λόγγων, η ήρεμη ζωή των πεδιάδων, η δροσιά, τα χιόνια, οι άνεμοι, ο ουρανός με τ’ άστρα του, ο ήλιος και το φεγγάρι, η απλότητα του φυσικού βίου ‒ όλα τούτα συγκινούν τον άνθρωπο, του δημιουργούν ισχυρά ποιητικά συναισθήματα και γίνονται προσφιλή και συνήθη θέματα στα δημοτικά μας τραγούδια.
Στον λαϊκό ποιητή οφείλουμε την αναγνώριση της φυσικής ομορφιάς σε οποιαδήποτε μορφή της, την εξωτερίκευση της ζωηρής ευαισθησίας του γι’ αυτήν και το βαθύ, ζωηρό και πολύ έντονο αίσθημα της φυσιολατρίας, που σφράγισε το δημοτικό τραγούδι των Ελλήνων. Μέσα στη φύση ο άνθρωπος αισθάνεται τα πάντα: την ελεύθερη και απεριόριστη ζωή, την υγεία, την ωραιότητα, τα θέλγητρα και την απόλαυση ακόμη και του πιο ταπεινού φυσικού στοιχείου, τις ειδυλλιακές ή άγριες εικόνες. Συγκινείται βαθιά και εκφράζει ποιητικά αυτή την αισθητική αντίληψη του περιβάλλοντος, δημιουργώντας συχνά εξαίσιους στίχους με συντομία κι απλότητα. Για να εκφράσει επίσης καθετί που αισθάνεται, παίρνει εικόνες από τη φύση και δημιουργεί αμέτρητες παρομοιώσεις και παραλληλισμούς σχετικούς με τον φυσικό κόσμο.
Τα δημοτικά τραγούδια είναι φωτεινά, λαμπερά
δημιουργήματα ταπεινών ανθρώπων, που φανερώνουν το αστείρευτο κάλλος της πλάσης
και την απέραντη αγάπη για τη ζωή. Όλα τα στοιχεία που περιβάλλουν τον λαϊκό
ποιητή παίρνουν ψυχή από την ίδια την ψυχή του. Τα αισθήματά του για τη φύση
είναι βαθιά, πηγαία κι αληθινά, γιατί αυτή του προκαλεί τον θαυμασμό, τη γαλήνη
της ψυχής, τη μαγεία, το μυστήριο και την έκσταση, τη μεγαλοπρέπεια, το δέος,
τη μελαγχολία, την καρτερία ή την ευχάριστη αντίληψη της ζωής. Η
ανθρώπινη ζωή είναι σφιχτοδεμένη με τον περιβάλλοντα κόσμο μας και τελικά η
λατρεία για τη φύση κάνει τον άνθρωπο να αγαπά περισσότερο τη ζωή.
Θοδωρής Κοντάρας
Β.2. Φυσικό περιβάλλον και λαϊκός πολιτισμός:
Όπως σημειώνεται από τα ευρήματα ανθρωπολογικών, εθνολογικών, κοινωνιολογικών και λαογραφικών μελετών, ο σύγχρονος άνθρωπος, παρότι αισθάνεται μακριά από τη φύση, εξακολουθεί να εξαρτάται έμμεσα και άμεσα από αυτή, μιας και αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι του φυσικού κόσμου. Του φυσικού κόσμου με τον οποίο βρίσκεται σε μόνιμη αλληλόδραση κι επιχειρεί μέσα από ποικίλες δράσεις άλλοτε να εξουσιάσει και άλλοτε να εξευμενίσει. Επενεργώντας συμφιλιωτικά μεταξύ έμψυχων και άψυχων, υλικού και άυλου κόσμου, προωθούν τη συνεργία ανθρώπου-φύσης «για το καλό». Η λαϊκή σοφία εκδηλώνεται και (ανα)νοηματοδοτείται ανταποκρινόμενη στις πάγιες αναζητήσεις που διέπουν την ανθρώπινη ύπαρξη. Σωματοποιείται θαλερή μέσα από την επιτέλεση παραστατικών εθίμων και τελετουργικών πρακτικών κι εκφράζεται δημιουργικά μέσα από την ερμηνεία τραγουδιών κι επωδών που επενεργούν ευεργετικά. Ο αέναος κύκλος της βλάστησης, ήτοι της ανακαίνισης της ζωής στο φυσικό περιβάλλον μετά τις κρίσιμες στιγμές του κοσμικού χρόνου, συναρτάται μέσω τελετουργικών μαγικοευετηρικών αγερμών με τη ζωή των ανθρώπων και συντελεί στην ευόδωση των γονιμικών στόχων και στην ανακούφιση των εναγώνιων αναζητήσεων για την επιβίωση.
Η θεμελιώδης αυτή
θεώρηση αντανακλάται σε όλες τις εκφράσεις της σύγχρονης προφορικής παράδοσης η
οποία φαίνεται να διαμορφώνεται έχοντας ως εστιακό κέντρο τον άνθρωπο μέσα στη
φύση. Τα στοιχεία της και οι μεταβολές τους που συνυφαίνουν σταθερές ποιητικές
δομές εναρμονίζονται με την ύπαρξή του και την ευημερία του. Έτσι, σε όλες τις
μορφές της προφορικής παράδοσης και ιδιαίτερα στα τραγούδια παρατηρούνται
αλληγορίες και παραλληλισμοί με το φυσικό περιβάλλον. Αντιφράσεις, μεταφορές,
παρομοιώσεις, προσωποποιήσεις, μετωνυμίες και συνεκδοχές διαμορφώνουν το έκδηλο
περιεχόμενο των τραγουδιών ενώ ταυτόχρονα συντελούν στην ανάδειξη του
λανθάνοντος περιεχομένου τους. Οι άνθρωποι ενσωματώνουν ιδιότητες και
χαρακτηριστικά φυτών και ζώων προκειμένου να υμνηθούν οι χάρες τους (ομορφιά,
ανδρειοσύνη, οξύνοια) και να καυτηριαστούν οι αδυναμίες τους, ενώ
συμπληρωματικά, άλλοτε ρητά και άλλοτε υπόρρητα, νουθετικά παραδείγματα
συνδέουν το φυσικό με το κοινωνικό περιβάλλον. Εκθειάζονται πρότυπα
συμπεριφορών που συνάδουν με τη σοφία της φύσης, τίθενται όρια και απαγορεύσεις
σε όσα δεν συμμορφώνονται με τα έκδηλα παραδείγματα και τις πρόδηλες αξίες της.
Τοιουτοτρόπως, μέσα από διαχρονικές
διαγενεακές πρακτικές, όπως το τραγούδημα, μεταλαμπαδεύονται γνώσεις και
στάσεις που δεν αφήνουν περιθώρια αμφισβήτησης της άρρηκτης σχέσης ανθρώπου και
φύσης.
Η φύση και το φυσικό περιβάλλον
λειτουργούν υποδειγματικά και καθοδηγητικά για το κοινωνικό γίγνεσθαι. Η φύση,
που γίνεται συχνά αντικείμενο θαυμασμού, συνδιαλέγεται με τον άνθρωπο και τον
δημόσιο και ιδιωτικό βίο του. Έτσι, η
προφορική παράδοση φαίνεται να αναδεικνύει την εξανθρωπισμένη διάστασης της
φύσης ενώ παράλληλα να υπενθυμίζει στον σύγχρονο άνθρωπο τον ιδιαίτερο,
«οικο-λογικό»* ρόλο του μέσα σε αυτή, καλώντας τον να ενσκήψει με τη
σοφία των παλαιότερων και την ευαισθησία των νεότερων στην αειφόρο διαχείρισή
της.
Δρ Ζωή Ν. Μάργαρη Κέντρον
Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας
Ακαδημία Αθηνών
Β.3. Πολιτισμικός
αντίκτυπος μέσω της τέχνης και της λογοτεχνίας
Ιστορική Καλλιτεχνική
Αναπαράσταση
Η πολιτιστική σημασία της Πικροδάφνης εκτείνεται πολύ πέρα από τις πρακτικές χρήσεις, σε καλλιτεχνικά και λογοτεχνικά πεδία. Σε όλη την ιστορία, ποιητές και καλλιτέχνες έχουν εμπνευστεί από τον συνδυασμό ομορφιάς και κινδύνου που προσφέρει η πικροδάφνη, δημιουργώντας έργα που εξερευνούν θέματα έλξης και ρίσκου.
Οι βοτανικοί καλλιτέχνες της Αναγέννησης συχνά χρησιμοποιούσαν την Πικροδάφνη
στις λεπτομερείς εικονογραφήσεις των φυτών τους, δημιουργώντας ιστορικά αρχεία
που βοηθούν τους σύγχρονους βοτανολόγους να κατανοήσουν πώς γινόταν αντιληπτό
και χρησιμοποιούνταν το φυτό σε διαφορετικούς πολιτισμούς.
Σύγχρονες Καλλιτεχνικές
Εκφράσεις
Η σύγχρονη τέχνη της
πικροδάφνης συνεχίζει αυτή την παράδοση μέσω:
- Βοτανική φωτογραφία που αναδεικνύει τη φυσική
ομορφιά της πικροδάφνης
- Ζωγραφική με ακουαρέλα και λάδι που αποτυπώνουν
εποχιακές χρωματικές παραλλαγές
- Ψηφιακή τέχνη που εξερευνά τις συμβολικές έννοιες
της πικροδάφνης
- Σχεδιασμός κήπου που ενσωματώνει την πικροδάφνη
ως ζωντανό γλυπτό
Γ. Πώς το φυτό πικροδάφνη έχει γοητεύσει
πολιτισμούς εδώ και χιλιετίες
Το φυτό Πικροδάφνη (Nerium oleander) αποτελεί ένα από τα πιο συναρπαστικά βοτανικά δείγματα στην ιστορία. Αυτός ο περιεκτικός οδηγός εξερευνά πώς η Πικροδάφνη εξελίχθηκε από αρχαίους διακοσμητικούς κήπους σε ακρογωνιαίο λίθο της σύγχρονης, ανθεκτικής στην ξηρασία, αρχιτεκτονικής τοπίου, διατηρώντας παράλληλα τη φήμη της ως όμορφης και επικίνδυνης.
Μυθολογία. Στη μυθολογία η Πικροδάφνη θεωρείται αδελφή της
Λυγαριάς, ίσως λόγω της κοινής προτίμησής τους στο νερό. Σύμφωνα με τον ίδιο
μύθο, όταν η Λυγαριά με τα μοβ άνθη κατηγόρησε την Πικροδάφνη για το έντονο
χρώμα των λουλουδιών της, παρά το πένθος για τον θάνατο του αδελφού τους,
εκείνη απολογήθηκε λέγοντας ότι τα άνθη είναι έντονα αλλά η καρδιά της θλιμμένη
και πικρή.
Το φυτό είναι γνωστό από την αρχαιότητα. Σύμφωνα με τον Διοσκουρίδη (40-90 μ.Χ. σημαντικός γιατρός, φαρμακολόγος και βοτανολόγος), τα φύλλα και τα άνθη της «συν οίνω πινόμενα» μπορούν να σώσουν τον άνθρωπο από το δάγκωμα δηλητηριωδών εντόμων ή ερπετών.
Η Πυθία στο μαντείο των Δελφών λέγεται ότι μασούσε φύλλα, εισέπνεε καπνό κι έπινε νερό με Πικροδάφνη για τους χρησμούς της. Η υπερκινητικότητα, τα σκιρτήματα, η βραχνή και η τραχιά φωνή, η σιελόρροια, η αστάθεια, η αταξία, η λιποθυμία, ο μυϊκός τρόμος και η επιληψία που είχε η Πυθία στο μαντείο των Δελφών, όταν έκανε τους χρησμούς, οφείλονται στην Πικροδάφνη.
Ιστορικές αναφορές δείχνουν ότι οι Μεσοποτάμιοι, τον 15ο αι. μ.Χ.,
πίστευαν στις επουλωτικές - θεραπευτικές ιδιότητες της. Οι Βαβυλώνιοι
χρησιμοποιούσαν ένα μίγμα από Πικροδάφνη και Γλυκόριζα (liquorice) για να αντιμετωπίσουν τον
«κρασοπονοκέφαλο» ενώ πιθανολογείται ότι οι Πέρσες δηλητηρίασαν τα άλογα του
Μεγάλου Αλεξάνδρου βάζοντας φύλλα πικροδάφνης στο νερό τους. Σήμερα, η
Πικροδάφνη χρησιμοποιείται στην ομοιοπαθητική για τα καρδιακά προβλήματα και
αποτελεί το λουλούδι σύμβολο της πόλης της Χιροσίμα, καθώς ήταν αυτό που άνθισε μετά τον βομβαρδισμό της.
Γ.1. Αρχαίες Προελεύσεις σε
Μεσογειακούς Κήπους
Ελληνική και Ρωμαϊκή
Κηπευτική Κληρονομιά
Η ιστορία της Πικροδάφνης ξεκινά στους αρχαίους μεσογειακούς πολιτισμούς, όπου αυτός ο ανθεκτικός ανθοφόρος θάμνος απέκτησε για πρώτη φορά εξέχουσα θέση ως διακοσμητικός θησαυρός. Αρχαιολογικά ευρήματα αποκαλύπτουν ότι τα φυτά Πικροδάφνης κοσμούσαν τους περίτεχνους κήπους πλούσιων ρωμαϊκών επαύλεων, ενώ ελληνικά κείμενα τεκμηριώνουν την παρουσία τους σε κήπους ναών και σε τελετουργικούς χώρους.
Οι αρχαίοι κηπουροί αναγνώριζαν την αξιοσημείωτη διττή φύση της πικροδάφνης —εκπληκτικά ροζ, λευκά και κόκκινα άνθη που άνθιζαν πληθωρικά, σε συνδυασμό με ισχυρές τοξικές ιδιότητες που απαιτούσαν προσεκτικό χειρισμό. Αυτός ο συνδυασμός έκανε την πικροδάφνη τόσο πολύτιμη όσο και σεβαστή στην κλασική αρχαιότητα.
Η ικανότητα του φυτού να ευδοκιμεί σε μεσογειακά κλίματα με ελάχιστο
νερό το καθιστούσε ιδιαίτερα πολύτιμο για τον αρχαίο σχεδιασμό κήπων. Οι Ρωμαίοι αρχιτέκτονες τοπίου
ενσωμάτωσαν την Πικροδάφνη στους κήπους των βιλών τους, ειδικά για την αντοχή
της στην ξηρασία και την οπτική της ελκυστικότητα όλο το χρόνο.
Πρόσφατες Αρχαιολογικές ανακαλύψεις
Πρόσφατα αρχαιολογικά
ευρήματα έχουν αποκαλύψει γύρη Πικροδάφνης σε αρχαίους ρωμαϊκούς κήπους,
επιβεβαιώνοντας την ευρεία καλλιέργειά της. Αυτές οι ανακαλύψεις παρέχουν απτές
αποδείξεις για το πώς η καλλιέργεια πικροδάφνης εξαπλώθηκε σε όλη τη
Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, φτάνοντας βόρεια μέχρι τη Βρετανία και ανατολικά μέχρι τη
σύγχρονη Τουρκία.
Σύγχρονη Καλλωπιστική Κηπουρική - Σύγχρονος Σχεδιασμός
Τοπίου
Η σημερινή κηπουρική με Πικροδάφνες
επικεντρώνεται κυρίως στην καλλωπιστική κηπουρική, όπου το φυτό υπερέχει ως μια
λύση τοπίου ανθεκτική στην ξηρασία και χαμηλής συντήρησης. Οι σύγχρονοι
κηπουροί εκτιμούν ιδιαίτερα την πικροδάφνη για πολλά βασικά χαρακτηριστικά:
Ανθεκτικότητα στο κλίμα : Ευδοκιμεί στις ζώνες με ελάχιστη άρδευση. Παρατεταμένη ανθοφορία : Ανθίζει από την άνοιξη έως το φθινόπωρο σε ιδανικές συνθήκες.
Επιλογή ποικιλίας : Οι σύγχρονες ποικιλίες προσφέρουν εκτεταμένες χρωματικές κλίμακες και μεγέθη.
Αστική ανοχή : Προσαρμόζεται καλά στη ρύπανση και στις δύσκολες συνθήκες καλλιέργειας.
Οφέλη από τη βιώσιμη
κηπουρική
Η σύγχρονη διαμόρφωση
τοπίου με πικροδάφνες ευθυγραμμίζεται με τις αρχές της βιώσιμης κηπουρικής:
- Απαιτεί ελάχιστο συμπληρωματικό πότισμα μόλις
εγκατασταθεί
- Ανέχεται κακές εδαφικές συνθήκες χωρίς λίπανση
- Παρέχει βιότοπο για ωφέλιμα έντομα όταν γίνεται
σωστή διαχείριση
- Μειώνει το κόστος συντήρησης του τοπίου με την
πάροδο του χρόνου
Πρωτοβουλίες
Διατήρησης
Οι σύγχρονες προσπάθειες διατήρησης
των πικροδαφνών αντιμετωπίζουν τις απειλές που αντιμετωπίζουν οι άγριοι
πληθυσμοί από την απώλεια οικοτόπων και την κλιματική αλλαγή. Οι βοτανικοί
κήποι παγκοσμίως διατηρούν εκτεταμένες συλλογές πικροδαφνών για να διατηρήσουν
τη γενετική ποικιλομορφία για τις μελλοντικές γενιές.
Τα προγράμματα προστασίας
της φύσης επικεντρώνονται σε:
- Προστασία των αυτοφυών οικοτόπων της μεσογειακής
πικροδάφνης
- Διατήρηση τραπεζών σπόρων ποικίλης γενετικής
πικροδάφνης
- Έρευνα για στρατηγικές προσαρμογής στην κλιματική
αλλαγή
- Εκπαιδευτικά προγράμματα για τη διατήρηση των
αυτοφυών φυτών
Δ. Η φύση στο σχολείο και στο παιχνίδι
Δ. 1. Εισαγωγή στις Πράσινες
Σχολικές Αυλές και
τις Πράσινες Παιδικές Χαρές
Αν ρωτούσατε οποιοδήποτε παιδί τι θέλει στο
σχολείο, πιθανότατα θα έλεγε περισσότερο παιχνίδι και περισσότερο διάλειμμα και
περισσότερο χρόνο σε εξωτερικούς χώρους. Οι γονείς και οι δάσκαλοι θέλουν
επίσης ασφαλή και ενισχυτικά μαθησιακά περιβάλλοντα για τους μαθητές. Πολλοί
από εμάς νοιαζόμαστε ώστε τα παιδιά μας να έχουν συνδέσεις με τις κοινότητές
τους και με το φυσικό περιβάλλον γύρω τους και θέλουμε αυτές οι κοινότητες και
το περιβάλλον να είναι επίσης υγιή.
Εικόνα 3. Σχολείο στην πόλη της
Νίκαιας επί της οδού Π. Ράλλη με ελάχιστο πράσινο. Απόσπασμα από την ιστοσελίδα
GOOGLE MAPS
Δυστυχώς, οι περισσότερες σχολικές αυλές σήμερα δεν αντικατοπτρίζουν αυτές τις αξίες. Μεγάλο μέρος της επιφάνειας της γης στις εγκαταστάσεις των δημόσιων σχολείων της χώρας μας είναι πλακόστρωτος η τσιμεντόστρωτος η ακόμη και ασφαλτόστρωτος και δεν έχει δέντρα σε μέρη η αυτά υπάρχουν σε λίγα σημεία, όπου τα παιδιά να περνούν τον χρόνο τους κατά τη διάρκεια της σχολικής ημέρας, αφήνοντας έτσι χιλιάδες μαθητές εκτεθειμένους σε ανθυγιεινές υψηλές θερμοκρασίες. Αυτό αποτελεί πρόβλημα για όλα τα σχολεία, αλλά επιβαρύνει σημαντικά, δυσανάλογα τα σχολεία στις κοινότητες με το χαμηλότερο εισόδημα, οι οποίες ιστορικά δεν είχαν πρόσβαση στα οφέλη για την υγεία που παρέχει η φύση.
Κατά
τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, σε πόλεις της Ευρώπης και της Αμερικής,
άρχισε το κίνημα Green Schoolyards που έχει συμβάλει στην αύξηση του
ενθουσιασμού και της ευαισθητοποίησης σχετικά με τα οφέλη και την κρίσιμη
ανάγκη για πρασίνισμα των σχολικών χώρων. Δυστυχώς, στη δουλειά μας,
εξακολουθούμε να βλέπουμε ότι ακόμη και όταν τα άτομα εργάζονται επιμελώς για
να υποστηρίξουν τις προσπάθειες πρασίνου, συχνά έρχονται αντιμέτωπα με τις
διαδικασίες, τις πολιτικές ή τις διαρθρωτικές συνθήκες που το καθιστούν
δύσκολο. Για παράδειγμα, οι σχολικές αυλές είναι ένας από τους λίγους χώρους
που υπάρχουν κυρίως για παιδιά. Ωστόσο, επειδή τα παιδιά συχνά δεν έχουν
προτεραιότητα ή δεν εκπροσωπούνται στα πολιτικά μας συστήματα, αυτοί οι χώροι
σπάνια διαμορφώνονται και χρηματοδοτούνται με τρόπους που να επικεντρώνονται
και να καλύπτουν τις μοναδικές τους ανάγκες. Όλα αυτά έχουν ως αποτέλεσμα τα
παιδιά να στριμώχνονται σε εσωτερικές τάξεις για το μεγαλύτερο μέρος της
σχολικής ημέρας και σε εξωτερικούς χώρους που είναι ζεστοί και στερημένοι από
φύση και πράγματα που προάγουν την ευημερία.
Να σκεφτεί κανείς ότι τα δημόσια σχολεία καλύπτουν περίπου χιλιάδες στρέμματα γης στη χώρα μας. «Είναι πραγματικά λογικό να σκεφτούμε πώς αυτοί οι χώροι μπορούν να εξυπηρετήσουν την ευημερία, την ανάπτυξη, τη μάθηση και την κοινωνική συνοχή – και επίσης τους στόχους περιβαλλοντικής δικαιοσύνης και ανθεκτικότητας που μπορούν να βοηθήσουν μια κοινότητα να ευδοκιμήσει». Ένα τέτοιο κίνημα για τους πράσινους σχολικούς χώρους και τη σύνδεση των μαθητών με τη φύση αποκτά δυναμική και σε όλο τον κόσμο, υφαίνοντας τις ιδέες της αστικής βιωσιμότητας και του οικολογικού σχεδιασμού μαζί με τα ακαδημαϊκά επιτεύγματα, τη δημόσια υγεία, την ευημερία των παιδιών, την αίσθηση του τόπου και τη δέσμευση της κοινότητας. Οι πράσινες σχολικές αυλές επαναφέρουν τη φύση στις πόλεις μετατρέποντας την άγονη άσφαλτο η το τσιμέντο σε ζωντανά περιβάλλοντα για μάθηση και παιχνίδι, που διαδραματίζεται στο πλαίσιο των πλούσιων, τοπικών οικοσυστημάτων που καλλιεργούν την άγρια ζωή και τις φυσικές διαδικασίες που κρύβονται και συντηρούν τις αστικές υποδομές μας. Οι πράσινες σχολικές αυλές καλλιεργούν την κοινωνική, σωματική και πνευματική ανάπτυξη και υγεία των παιδιών, παρέχοντας ρυθμίσεις για την περιέργεια, τη συνεργασία, τη φαντασία, την εξερεύνηση, την περιπέτεια και το θαύμα.
Πολλοί εκπαιδευτικοί είναι της άποψης ότι είναι πιο λογικό να μεταδίδουν γνώσεις και υπευθυνότητα στα παιδιά παρά να εξορίζουν φυτά που δεν είναι σχεδόν επιβλαβή μακροπρόθεσμα από την εμβέλεια του παιδιού.
Δ. 2. Η υπαίθρια μάθηση και η
έκθεση στη φύση
Το Κίνημα για τις Πράσινες
Σχολικές Αυλές
Ένα κίνημα που είναι τόσο διεπιστημονικό όσο και συστημικό, ο στόχος
είναι να αξιοποιηθούν οι σχολικές κοινότητες, τα εκπαιδευτικά συστήματα και οι
σχολικές ιδιοκτησίες, προκειμένου να αποκατασταθούν και να αναγεννηθούν τα
αστικά οικολογικά συστήματα, μεταμορφώνοντας παράλληλα τον τρόπο με τον οποίο
οι μαθητές μαθαίνουν στην πορεία.
Εάν, ως κοινωνία, μπορούμε να στρέψουμε την προσοχή
και τους πόρους μας προς τη δημιουργία κοινοτικών βελτιώσεων που βασίζονται σε
οικολογικά συστήματα σε επίπεδο σχολείου, θα σημειώσουμε σημαντική πρόοδο στην
αντιμετώπιση σύνθετων αλληλεξαρτώμενων προβλημάτων. Οι προσπάθειες οικολογικού προσανατολισμού
των σχολικών αυλών μεγάλης κλίμακας, εάν εφαρμοστούν σε όλες τις πόλεις μας,
έχουν τη δυνατότητα να παρέχουν:
Πρόσβαση στη φύση
• Καθημερινά πρόσβαση στη φύση – Εάν οι πράσινες σχολικές αυλές μπορούν
να χτιστούν σε κάθε σχολείο, θα παρέχουν σε κάθε παιδί σε κάθε πόλη υψηλής
ποιότητας πρόσβαση στην κοντινή φύση σε καθημερινή βάση – εκδημοκρατίζοντας την
πρόσβαση στη φύση σε κοινωνικοοικονομικές και πολιτιστικές γραμμές.
• Ισορροπία – Η καθημερινή πρόσβαση στη φύση σε σχολικούς χώρους βοηθά
στην εξισορρόπηση των πραγματικών, αισθητηριακών εμπειριών με τον ολοένα και
πιο ψηφιακό κόσμο μας.
• Η αίσθηση του τόπου – Πράσινες σχολικές αυλές, χτισμένες με τοπικά,
φυσικά υλικά και αυτοφυή φυτά, είναι μοναδικά, αντανακλώντας τη γεωγραφία, την
οικολογία και τον πολιτισμό της κοινότητάς τους και χτίζοντας μια αίσθηση του
τόπου για παιδιά και ενήλικες που περνούν χρόνο σε αυτά.
Αναβάθμιση Οικολογικών
Υποδομών
• Νερό – Οι σχολικοί χώροι που έχουν σχεδιαστεί για τη διαχείριση των
ομβρίων υδάτων μπορεί να είναι όμορφοι και εκπαιδευτικοί ενώ περιέχουν και διατηρούν
το νερό της βροχής και μειώνουν την αστική επιφανειακή απορροή.
• Τα τοπία της σχολικής αυλής που φυτεύονται με αυτοφυή βλάστηση μπορούν
να συμπληρώσουν τα τοπικά σχέδια διατήρησης των οικοτόπων και να προσθέσουν
πολλά πρόσθετα στελέχη για την υποστήριξη της άγριας ζωής.
• Κλίμα – Δέντρα και θάμνοι μπορούν να τοποθετηθούν για να παρέχουν σκιά
στα παιδιά και τα σχολικά κτίρια, μειώνοντας την έκθεση στον ήλιο, τις
επιπτώσεις της αστικής θερμικής νησίδας
• Ενέργεια – Οι σχολικοί χώροι
μπορούν να φιλοξενήσουν συστήματα επίδειξης ανανεώσιμης ενέργειας που
τροφοδοτούν διακοσμητικά σιντριβάνια – ή το σχολείο – διδάσκοντας τα παιδιά και
τις κοινότητές τους για καθαρή ενέργεια.
• Υλικά – Τα χαρακτηριστικά του τοπίου που έχουν σχεδιαστεί
χρησιμοποιώντας βιώσιμα, φυσικά και ανακυκλωμένα δομικά υλικά επιδεικνύουν
πρακτικές πράσινων κτιρίων και μειώνουν τις επιπτώσεις μιας σχολικής περιοχής
σε χώρους υγειονομικής ταφής και άλλες αστικές υποδομές.
Βελτιωμένα Περιβάλλοντα
Διδασκαλίας και Μάθησης
• Εκπαιδευτική Επίδοση – Μελέτες δείχνουν ότι πολλά παιδιά μαθαίνουν
καλύτερα με πρακτικές εμπειρίες στους τύπους υπαίθριων χώρων που προσφέρουν οι
πράσινες σχολικές αυλές.
• Βελτιωμένη Ικανοποίηση των Εκπαιδευτικών – Τα περιβάλλοντα υπαίθριας
διδασκαλίας εκτιμώνται επίσης από τους εκπαιδευτικούς που επωφελούνται από
άφθονους διδακτικούς πόρους, σε βολική τοποθεσία κοντά στις τάξεις τους, και
την ποικιλία και την ποικιλομορφία των εμπειριών που υπάρχουν σε εξωτερικούς
χώρους.
• Μειωμένος Εκφοβισμός – Οι πράσινες σχολικές αυλές προωθούν το
ευφάνταστο παιχνίδι και παρέχουν ποικιλία και ποικιλομορφία στα κοινωνικά και
περιβάλλοντα παιχνιδιού των παιδιών, μειώνοντας την πλήξη, μετατοπίζοντας τις
κοινωνικές ηγετικές δομές και οδηγώντας σε λιγότερα πειθαρχικά προβλήματα, όπως
ο εκφοβισμός στις παιδικές χαρές.
Υγεία και Ευεξία
• Πρόληψη της Παχυσαρκίας – Τα πράσινα σχολικά περιβάλλοντα που παρέχουν
ευκαιρίες για εξερεύνηση και φαντασία προσφέρουν λύσεις με γνώμονα τα παιδιά,
βασισμένες στο παιχνίδι, για την επιδημία της παχυσαρκίας.
• Υγιεινότεροι Τρόποι Ζωής – Οι πράσινες σχολικές αυλές προωθούν έναν
πιο υγιεινό τρόπο ζωής μέσω αυξημένης σωματικής δραστηριότητας και προγραμμάτων
κηπουρικής και μαγειρικής με επίκεντρο τη διατροφή. Είναι επίσης περιβάλλοντα
για την εκμάθηση νέων δεξιοτήτων που προάγουν τη δια βίου υγεία, από την
ισορροπία έως την ασφάλεια του νερού και τη χρήση εργαλείων.
• Βελτιωμένη Ευεξία – Οι χώροι πρασίνου όλων των τύπων έχουν
θεραπευτικές ιδιότητες που μειώνουν την αρτηριακή μας πίεση, μας βοηθούν να
χαλαρώσουμε και παρέχουν άλλα οφέλη που βελτιώνουν την ευημερία των παιδιών,
των εκπαιδευτικών, των σχολικών διευθυντών και των επισκεπτών.
Συμμετοχή της Κοινότητας
Ενδυνάμωση – Οι πράσινες σχολικές αυλές είναι μέρη όπου παιδιά όλων των
ηλικιών μπορούν να αποκτήσουν εμπειρία στην αποκατάσταση των δικών τους τοπικών
οικοσυστημάτων και να κάνουν τη διαφορά στον κόσμο μας. Είναι μέρη όπου η
συνεργατική περιβαλλοντική δράση οδηγεί σε σαφή, θετικά αποτελέσματα που
αντιμετωπίζουν την Οικοφοβία και ενισχύουν την εμπιστοσύνη μας στη δύναμη της
συνεργασίας — στέλνοντας μηνύματα αισιοδοξίας και ελπίδας σε παιδιά και
ενήλικες.
Διαχείριση – Μετασχηματίζοντας την ιδέα της «συντήρησης» σχολικών αυλών
στην ευρύτερη έννοια της «διαχείρισης», οι σχολικές κοινότητες μπορούν να
γίνουν συνεργάτες με τις σχολικές τους περιφέρειες και να συνεργαστούν για να
μειώσουν το κόστος διαχείρισης, ενθαρρύνοντας παράλληλα την αυξημένη συμμετοχή
των γονέων και την οικοδόμηση της κοινότητας.
Οι πράσινες σχολικές αυλές αποτελούν κεντρικό κομμάτι ενός ευρύτερου
οράματος για την αποκατάσταση της σχέσης μας με τον φυσικό κόσμο. Είναι η
κατάλληλη στιγμή να επενδύσουμε πολύ πιο σημαντικά στους σχολικούς μας χώρους
σε όλη τη χώρα. Το κίνημα των πράσινων σχολικών αυλών έχει τη δύναμη να φέρνει
τη φύση σε κάθε παιδί, κάθε μέρα, βελτιώνοντας παράλληλα τα τοπικά
οικοσυστήματα, τα μαθησιακά μας περιβάλλοντα και την υγεία.
Δ. 3. Πράσινες Παιδικές Χαρές
Τα οφέλη των πράσινων παιδικών χαρών
Θέλουμε να βελτιώσουμε τα αποτελέσματα για τους
δασκάλους, τους γονείς και τα παιδιά σας. Γι' αυτό η δουλειά μας βασίζεται σε
στοιχεία και βασίζεται στα αποτελέσματα. Μεταξύ των πολλών
πλεονεκτημάτων, οι πράσινες παιδικές χαρές έχουν
αποδειχθεί ότι αυξάνουν τον χρόνο παιχνιδιού, εμπλέκουν όλες τις αισθήσεις και
μειώνουν τον εκφοβισμό, τις επιθετικές συμπεριφορές και τα σοβαρά ποσοστά
τραυματισμών.
Στόχος μας είναι να διευκολύνουμε όλους να έχουν μια
καθολικά προσβάσιμη παιδική χαρά που συνδέει τα παιδιά με τη φύση, ενώ
παράλληλα προωθεί τη βέλτιστη ανάπτυξη των παιδιών στα σχολεία και τις
εγκαταστάσεις παιδικής φροντίδας. Ας συνεργαστούμε για να σχεδιάσουμε και να
δημιουργήσουμε ένα φυσικό περιβάλλον παιχνιδιού που θα υποστηρίξει τη βασική
σας προσφορά σε μαθητές και γονείς.
Εικόνα 4. Παιδική χαρά με χώρο πρασίνου Μ. Καπάνταης
Τα οφέλη αναλυτικά
μιλούν από μόνα τους
Μειωμένοι τραυματισμοί
Οι
καταστροφικοί τραυματισμοί είναι χαμηλότεροι σε φυσικά περιβάλλοντα πλούσια σε
αισθήσεις σε σύγκριση με τις πλαστικές παιδικές χαρές.
Ψυχική ευεξία
Βελτιωμένη
ψυχική ευεξία στους μαθητές, σε συνδυασμό με μείωση του στρες και του άγχους.
Χώροι ηρεμίας
Η φύση
διαθέτει χαλαρωτικές ιδιότητες, προσφέροντας ένα γαλήνιο και ήρεμο περιβάλλον
για τα παιδιά.
Αισθητηριακή δέσμευση
Αύξηση της
πλήρους αισθητηριακής δέσμευσης και βελτιστοποιημένη ανάπτυξη του παιδιού.
Βελτιωμένες δεξιότητες και αποφάσεις
Βελτιώστε
τις λεπτές και αδρές κινητικές τους δεξιότητες και δώστε τους τη δυνατότητα να
λαμβάνουν αποφάσεις σχετικά χαμηλού κινδύνου.
Μείωση της επιθετικής συμπεριφοράς
Οι
βανδαλισμοί, η επιθετική συμπεριφορά και τα ποσοστά εκφοβισμού μειώνονται σε
ευθεία αναλογία με την ποσότητα του θόλου των δέντρων και την επαφή με τη φύση.
Όσο πιο πράσινο, τόσο καλύτερο είναι το αποτέλεσμα.
Ευφάνταστο & Δημιουργικό Παιχνίδι
Η έκθεση σε
φυσικά περιβάλλοντα βελτιώνει τη γνωστική ανάπτυξη των παιδιών βελτιώνοντας την
επίγνωση, τη συλλογιστική και τις παρατηρητικές τους δεξιότητες.
Αισθητηριακή Εμπλοκή & Σύνδεση με τη Φύση
Αισθητηριακή
δέσμευση και δια βίου σύνδεση με τη φύση για βελτιστοποιημένη ανάπτυξη του
παιδιού.
Προσβασιμότητα για όλους
Ίση
πρόσβαση για όλους ανεξάρτητα από τις ικανότητες, άρση των εμποδίων και
δυνατότητα σε όλους να απολαμβάνουν τα οφέλη της φύσης.
Περιβαλλοντική Ευαισθητοποίηση
Αύξηση της
περιβαλλοντικής διαχείρισης σε παιδιά και γονείς.
Ενίσχυση της αυτοεκτίμησης στα παιδιά
Αυξήστε την
αυτοπεποίθηση, την αυτοεκτίμηση των παιδιών και βελτιώστε την εστίαση.
Μειώνει τις πτητικές οργανικές ενώσεις
Μηδενίζει
τις πτητικές οργανικές ενώσεις στις παιδικές χαρές
Αυξάνει τη δέσμευση άνθρακα
Αυξάνει τη
δέσμευση άνθρακα στην αυλή του σχολείου κατά 1000%
Ενισχύει την προσοχή
Αυξάνει την
προσοχή των μαθητών κατά 50%
Μειώνει τις θερμοκρασίες
Μειώνει τις θερμοκρασίες κατά τους θερμότερους μήνες έως και 30%
Χτίζοντας Σχέσεις μέσω
Συνεργατικού Παιχνιδιού
Οι φυσικές παιδικές χαρές χρησιμεύουν ως κοινωνικοί κόμβοι, όπου τα
παιδιά μπορούν να αλληλεπιδράσουν, να συνεργαστούν και να χτίσουν φιλίες. Αυτοί
οι χώροι επιτρέπουν το μη δομημένο παιχνίδι της φύσης, το οποίο είναι ζωτικής
σημασίας για την ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και συναισθηματικής νοημοσύνης.
Τα παιδιά μαθαίνουν να επικοινωνούν, να διαπραγματεύονται και να επιλύουν τις
συγκρούσεις μέσω κοινών εμπειριών, προωθώντας ισχυρότερες σχέσεις συνομηλίκων.
Καθώς οι εκπαιδευτικοί ηγέτες θεωρούν το μέλλον του φιλικού προς το
περιβάλλον σχεδιασμού παιδικής χαράς, η ενσωμάτωση φυσικών στοιχείων θα πρέπει
να δοθεί προτεραιότητα, διασφαλίζοντας ότι κάθε παιδί μπορεί να ευδοκιμήσει
σωματικά, συναισθηματικά και περιβαλλοντικά.
Ε. Δηλητηριώδη φυτά σε σχολικές αυλές &
παιδικές χαρές – ένας επικίνδυνος συνδυασμός!
Δηλητηριώδη φυτά σε σχολικές αυλές & παιδικές
χαρές –αυτό ακούγεται αρκετά επικίνδυνο στην αρχή! Άλλωστε, τα παιδιά θα πρέπει
να μπορούν να παίζουν και να χοροπηδούν με ασφάλεια χωρίς να παραμονεύουν
κίνδυνοι. Δεν είναι μόνο σημαντικό να αποκλείονται εξαρχής πιθανοί κίνδυνοι
όσον αφορά τον εξοπλισμό και τις εγκαταστάσεις σε σχολικές αυλές & παιδικές
χαρές. Υπάρχουν επίσης πολλά πράγματα που πρέπει να λάβετε υπόψη κατά τον
σχεδιασμό του περιβάλλοντος χώρου, όπως η φύτευση.
Ε. 1. Αγκάθια και τσουκνίδες;
Είναι μέρος της καθημερινής ζωής.
Μπορεί να ξεσηκωνόμαστε για αυτή τη δήλωση - αλλά οι τσουκνίδες είναι μέρος της καθημερινής ζωής, όπως ακριβώς τα αγκάθια και τα γαϊδουράγκαθα! Σαφώς, ένας αγκαθωτός φράχτης δεν έχει μέρος όπου μπορούν να πέσουν τα παιδιά, για παράδειγμα, σε περιοχές τρεξίματος ενώ οι ψηλές τσουκνίδες που περιορίζουν τα περάσματα δεν είναι επίσης διασκεδαστικές. Αλλά τα παιδιά θα πρέπει να μάθουν ότι υπάρχουν φυτά που υπερασπίζονται τη ζωή τους. Αν υπάρχουν μερικές τσουκνίδες ή τριανταφυλλιές στην άκρη μιας παιδικής χαράς ή ένα γαϊδουράγκαθο ξεχασμένο, δεν υπάρχει τίποτα κακό σε αυτό. Άλλωστε, οι κίνδυνοι είναι σημαντικοί για την ανάπτυξη κάθε παιδιού. Γιατί;
Τα παιδιά χρειάζονται χώρο και προκλήσεις που τα βοηθούν να αναπτυχθούν
- αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να προωθηθεί η υγιής αυτογνωσία στα παιδιά.
Ε. 2. Τα δηλητηριώδη φυτά
Δεν είναι όλα τα δηλητηριώδη φυτά ίδια. Πρώτα απ' όλα, τα δηλητηριώδη φυτά είναι παντού! Μας περιβάλλουν στην άγρια φύση, σε πάρκα αλλά και στο σπίτι ως φυτά εσωτερικού χώρου με ακίνδυνη εμφάνιση.
Ωστόσο, δεν είναι όλα τα δηλητηριώδη φυτά ίδια – η περιεκτικότητα σε δραστικά συστατικά ποικίλλει, για παράδειγμα, ανάλογα με την τοποθεσία, την εποχή, τη θερμοκρασία, την ηλικία ή ένα μέρος του φυτού. Είναι αρκετά σαφές, ωστόσο, ότι τα παιδιά διατρέχουν ιδιαίτερο κίνδυνο από τα δηλητηριώδη φυτά, καθώς ο οργανισμός του παιδιού δεν είναι ακόμη σε θέση να επεξεργαστεί τις τοξίνες. Παρ 'όλα αυτά, δεν θα είναι δυνατή η πλήρης προστασία των παιδιών από την επαφή με φυτά χαμηλής τοξικότητας - πολλοί εκπαιδευτικοί είναι επίσης της άποψης ότι είναι πιο λογικό να μεταδίδουν γνώσεις και υπευθυνότητα στα παιδιά παρά να εξορίζουν φυτά που δεν είναι σχεδόν επιβλαβή μακροπρόθεσμα από την εμβέλεια του παιδιού. Επομένως, είναι απαραίτητο να ταξινομούνται τα φυτά σε αυτά που είναι πραγματικά δυνητικά θανατηφόρα και σε αυτά που είναι λιγότερο τοξικά.Από ελαφρώς έως θανατηφόρα δηλητηριώδη: δηλητηριώδη φυτά που πρέπει να γνωρίζετε το Γερμανικό Ομοσπονδιακό Υπουργείο Περιβάλλοντος, Διατήρησης της Φύσης και Πυρηνικής Ασφάλειας δημοσίευσε έναν κατάλογο με τα «επίσημα δηλητηριώδη φυτά» στην Ομοσπονδιακή Εφημερίδα (06.05.2000, Τόμος 52, Τεύχος 86, σ. 8517).
Αυτό περιλαμβάνει 49 δηλητηριώδη φυτά. Μια άλλη δημοσίευση, το DIN 18034, η οποία, μεταξύ άλλων, ασχολείται επίσης με το θέμα «Δηλητηριώδη Φυτά & Παιδικές Χαρές», περιορίζεται σε έξι από αυτά τα δηλητηριώδη φυτά. Η Δρ. Elke Frenzel, επόπτρια της Δημοτικής Ασφάλισης Ατυχημάτων της Βαυαρίας (Γερμανία), γράφει σχετικά ότι η αποποίηση της χρήσης των έξι φυτών που αναφέρονται στο DIN 18034 θεωρείται γενικά ότι δεν είναι προβληματική στην εφαρμογή και επίσης δεν αποτελεί λόγο συζήτησης στον σχεδιασμό και τη λειτουργία παιδικών χαρών.
Όσον
αφορά τη μακρά λίστα, η κατάσταση είναι κάπως διαφορετική: Απαιτείται μια
ατομική αξιολόγηση των κινδύνων.
Δηλητηριώδη φυτά & παιδική
χαρά: Μια χρήσιμη εφαρμογή για έκτακτες ανάγκες
Εκτός από πολυάριθμες δημοσιεύσεις, το Γερμανικό Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο
Αξιολόγησης Κινδύνου (BfR) παρέχει επίσης μια χρήσιμη εφαρμογή «BfR Poisoning
Accidents in Children», η οποία, εκτός από τις δηλητηριάσεις στο σπίτι και από
φάρμακα, χαρτογραφεί επίσης την κατηγορία «δηλητηρίαση από φυτά». Εδώ, υπάρχει
μια επισκόπηση των φυτών με εικόνες, η εικόνα δηλητηρίασης, συστάσεις πρώτων
βοηθειών και η δυνατότητα απευθείας επικοινωνίας με το κέντρο δηλητηριάσεων
μέσω της εφαρμογής.
Ε. 3. Κοινή λογική στη φύτευση
των σχολικών αυλών - παιδικών χαρών
Επομένως, είναι πάντα θέμα εξέτασης ποια υπάρχοντα φυτά πρέπει να αφαιρεθούν. Η ηλικία των παιδιών παίζει επίσης ρόλο σε αυτήν την απόφαση. Ενώ τα μεγαλύτερα παιδιά σε ένα γυμνάσιο δύσκολα θα υποκύψουν στον πειρασμό να «τσιμπολογήσουν» από τον φράχτη κατά τη διάρκεια του μεγάλου διαλείμματος, τα κόκκινα μούρα στον κήπο ενός παιδικού σταθμού μπορούν να αποτελέσουν πραγματικό κίνδυνο.
Όσοι ασχολούνται με το θέμα των «δηλητηριωδών φυτών και της παιδικής χαράς» θα πρέπει να γνωρίζουν:
Υπάρχουν φυτά που μπορούν να έχουν θανατηφόρες συνέπειες ακόμη και σε
μικρή δόση. Ωστόσο, υπάρχουν και φυτά που δεν είναι θανατηφόρα δηλητηριώδη,
αλλά δεν είναι επιθυμητά σε ή κοντά σε παιδικές χαρές. Για παράδειγμα, το
ποώδες πολυετές φυτό, γνωστό και ως αγριόχορτο ή αμβροσία. Γιγαντιαίο αγριόχορτο
– ένα τρομακτικό για το δέρμα
Ε. 4. Δηλητηριώδη φυτά σε
παιδικές χαρές
Από τη Δρ. Elke Frenzel (Επιβλέπουσα: Kommunale Unfallversicherung
Bayern (KUVB) ασφαλιστές)
Είναι σημαντικό να μπορούμε να βιώνουμε τη φύση. Πρέπει να μπορούμε να επιτρέψουμε στα παιδιά μας να ανακαλύψουν μέσω των δικών τους αισθήσεων πώς έχουν γεύση, μυρωδιά και αίσθηση τα πράγματα. Και δεν υπάρχει τίποτα που να απολαμβάνουν τα παιδιά περισσότερο από το να παίζουν σε εξωτερικούς χώρους σε ένα φυσικό περιβάλλον και να χρησιμοποιούν τα υλικά που τους παρέχει η φύση. Ταυτόχρονα, αυτή είναι μια δραστηριότητα που μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην υγιή ανάπτυξή τους. Αλλά, όχι μόνο οι πολυσύχναστοι δρόμοι αποτελούν κίνδυνο για τα παιδιά μας και ακόμη ούτε και η φύση είναι χωρίς κινδύνους.
Μεταξύ αυτών είναι η απειλή που θέτουν τα δηλητηριώδη φυτά. Τα δηλητηριώδη φυτά μπορούν να συναντηθούν παντού. Τα συναντάμε καθημερινά - στον κήπο μας ή στη διπλανή μας πόρτα, στο πάρκο, στην άγρια φύση, ακόμη και σε ζαρντινιέρες. Στις μέρες μας, ωστόσο, η ικανότητα αναγνώρισης δηλητηριωδών φυτών έχει πάψει να είναι μια δεξιότητα που μεταδίδεται φυσικά από γενιά σε γενιά. Οι γονείς, οι εκπαιδευτικοί και οι δάσκαλοι συχνά οι ίδιοι δεν είχαν κήπο και μικρή εμπειρία στην ύπαιθρο όταν μεγάλωναν και έτσι δεν είχαν τις απαραίτητες γνώσεις για να μεταδώσουν. Ακόμα κι έτσι, δεν ήταν απαραίτητα σωστά όλα όσα λέγαμε στα παιδιά μας.
Για παράδειγμα, πολλοί γονείς συνήθιζαν να προειδοποιούν τα παιδιά τους ότι «όλα τα κόκκινα μούρα είναι δηλητηριώδη». Την επόμενη φορά που θα απλώσουμε μαρμελάδα κόκκινης σταφίδας στο τοστ μας, θα πρέπει να αναλογιστούμε τη σοφία αυτής της συμβουλής. Έτσι, υπάρχει αυξανόμενη άγνοια σχετικά με το θέμα των δηλητηριωδών φυτών και αυτό συνδέεται με μια αυξανόμενη σύγχυση σε αυτόν τον τομέα.
Το αποτέλεσμα είναι ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, υποτιθέμενα δηλητηριώδη φυτά έχουν ξεθαφτεί ή καθαριστεί ως προληπτικό μέτρο, αν και στην πραγματικότητα δεν αποτελούν πραγματικό κίνδυνο για κανέναν. Κι όμως, υπάρχουν και άλλα φυτά που έχουν αφεθεί στη θέση τους επειδή φαίνονται ελκυστικά και διακοσμητικά, αλλά έχουν τοξικό δυναμικό που υποτιμάται εντελώς. Αυτή η σύγχυση επιδεινώνεται περαιτέρω από τις πολλές δημοσιεύσεις σχετικά με το θέμα των δηλητηριωδών φυτών, στις οποίες οι διάφοροι συγγραφείς σε ορισμένες περιπτώσεις καταλήγουν σε διαφορετικά συμπεράσματα σχετικά με το πόσο δηλητηριώδη είναι συγκεκριμένα φυτά. Φαίνεται λοιπόν ότι η καλύτερη προσέγγιση θα ήταν να παρέχονται σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη κατάλληλες πληροφορίες, ώστε να βελτιωθεί η ευαισθητοποίησή τους σχετικά με τα δηλητηριώδη φυτά και να εξαλειφθούν τυχόν αδικαιολόγητοι φόβοι. Θα ήταν επίσης σκόπιμο να οριστούν αντικειμενικά κριτήρια βάσει των οποίων θα είναι δυνατό για τους μελετητές, τους εκπαιδευτικούς, τους δασκάλους και τους γονείς να αποφασίσουν εάν ένα συγκεκριμένο φυτό είναι κατάλληλο ή όχι.
Τι είναι ένα δηλητηριώδες
φυτό;
Όποιος θέλει να μάθει περισσότερα για το τοξικό δυναμικό των φυτών θα αντιμετωπίσει δυσκολίες. Είναι αλήθεια ότι υπάρχουν πλέον πολλές δημοσιεύσεις, εξειδικευμένα άρθρα και (υποτιθέμενοι) οδηγοί για το θέμα. Αλλά εδώ ο αναγνώστης θα συναντήσει συχνά αντιφατικές δηλώσεις σχετικά με το πόσο δηλητηριώδη είναι τα μεμονωμένα φυτά. Επιπλέον, η ταξινόμηση των φυτών σε κατηγορίες όπως «ελαφρώς τοξικά», «τοξικά» ή «ελαφρώς τοξικά» δεν βοηθάει ιδιαίτερα όταν πρόκειται να αποφασιστεί εάν μια ήδη εγκατεστημένη φύτευση (για παράδειγμα, από Σουρβιά - Sorbus της οικογένειας των τριαντάφυλλων, Rosaceae ) πρέπει να αφαιρεθεί από μια παιδική χαρά.
Στην περίπτωση των φυτών, ο όρος «δηλητηριώδης» είναι σχετικός. Διαφορετικά φυτά, αν και του ίδιου είδους, μπορεί να περιέχουν διαφορετικές ποσότητες τοξινών, ενώ μια συγκεκριμένη τοξίνη μπορεί να έχει διαφορετικές επιπτώσεις στα άτομα, ανάλογα με την ηλικία, την κατάσταση της υγείας του ατόμου και ακόμη και τον εθισμό του στην εν λόγω ουσία.
Τα παιδιά, ιδιαίτερα τα μικρά παιδιά, διατρέχουν πολύ μεγαλύτερο κίνδυνο, καθώς η ανώριμη φυσιολογία τους δεν είναι σε θέση να διασπάσει και να αποβάλει τις τοξίνες στον ίδιο βαθμό με τον ενήλικο οργανισμό - σκεφτείτε τις επιπτώσεις του αλκοόλ και της καφεΐνης. Οι άνθρωποι θα πρέπει επίσης να γνωρίζουν το γεγονός ότι η κατάποση μεγαλύτερων ποσοτήτων φυτών που δεν περιέχουν γνωστές τοξικές ουσίες μπορεί επίσης να προκαλέσει ναυτία και έμετο. Και το παράδειγμα της Δακτυλίδας καταδεικνύει τέλεια πόσο σχετικός είναι ο όρος «δηλητηριώδες». Η ουσία που εξάγεται από τη Δακτυλίδα (Digitalis purpurea) χρησιμοποιείται για να σώσει τις ζωές ασθενών με καρδιακές διαταραχές. Κι όμως, για άλλους, η κατάποση μπορεί να οδηγήσει σε θάνατο.
Όπως υποτίθεται ότι είπε ο Παράκελσος: «Dosis sola facit venenum».
Το «Dosis sola facit venenum» είναι λατινικό γνωμικό που σημαίνει «μόνο η δόση κάνει το δηλητήριο». Αποτελεί θεμελιώδη αρχή της τοξικολογίας, που αποδίδεται στον Παράκελσο (16ος αι.), υποδηλώνοντας ότι οποιαδήποτε ουσία μπορεί να είναι τοξική, ανάλογα με την ποσότητα (δόση) που χορηγείται. (Η δόση και μόνο παράγει το δηλητήριο).
Ο Θεόφραστος
Παράκελσος (11 Νοεμβρίου ή 17 Δεκεμβρίου 1493 - 24 Σεπτεμβρίου 1541) ήταν ένας
από τους μεγαλύτερους αλχημιστές, αστρολόγους, και αποκρυφιστές όλων των
εποχών.
Περιπτώσεις δηλητηρίασης σε
παιδιά
Έρευνες έχουν δείξει ότι τα παιδιά έλκονται κυρίως από φυτά που ξεχωρίζουν επειδή έχουν πολύχρωμους καρπούς ή άνθη. Η ομάδα που κινδυνεύει περισσότερο από τυχαία δηλητηρίαση αποτελείται από παιδιά ηλικίας 1 - 4 ετών. Αυτά τα παιδιά είναι ήδη αρκετά ανεξάρτητα κινητά και δεν έχουν ακόμη αναπτύξει καμία αναστολή όσον αφορά την κατανάλωση μούρων ή λουλουδιών που συναντούν παίζοντας σε ανοιχτό χώρο. Μόνο όταν τα παιδιά γίνουν περίπου 4-5 ετών είναι σε θέση να διακρίνουν μεταξύ τροφίμων και άλλων ουσιών και έτσι να μην βάζουν στο στόμα τους πράγματα που ανακαλύπτουν σε εξωτερικούς χώρους. Τα κέντρα πληροφοριών για δηλητηριάσεις στη Γερμανία λαμβάνουν 80.000 - 100.000 κλήσεις κάθε χρόνο σχετικά με περιπτώσεις υποτιθέμενων περιστατικών δηλητηρίασης που αφορούν παιδιά.
Τα ερωτήματα σχετικά με την πιθανή τοξικότητα των φυτών βρίσκονται συνήθως στην τρίτη θέση μετά από περιπτώσεις που σχετίζονται με την κατάποση φαρμάκων ή οικιακών χημικών ουσιών. Σε πολλές από αυτές τις περιπτώσεις υποτιθέμενης κατάποσης τοξικών φυτών, το εν λόγω παιδί δεν εμφάνισε αντίστοιχα κλινικά συμπτώματα κατά τη στιγμή της κλήσης. Μόνο σε ορισμένες περιπτώσεις ήταν εμφανή τα συμπτώματα και μόνο σε ένα μικρό ποσοστό αυτών τα συμπτώματα αξιολογήθηκαν ως μέτρια έως σοβαρά. Αυτό καταδεικνύει ότι η συντριπτική πλειοψηφία των φυτικών ειδών έχει μόνο αμελητέο τοξικό δυναμικό.
Έχουν
καταγραφεί μέτριες έως σοβαρές περιπτώσεις δηλητηρίασης σε παιδιά μετά από
κατάποση των φυτικών γενών Brugmansia (Σάλπιγγα των αγγέλων), Laburnum (π.χ.
Χρυσή Βροχή), Phaseolus (π.χ. πράσινη φασολιά) και Thuja («δέντρο της
ζωής»).
Λίστες δηλητηριωδών φυτών
Εκτός από την προαναφερθείσα (αλλά συχνά όχι ακριβώς) εξειδικευμένη βιβλιογραφία, υπάρχει μια τεράστια ποσότητα συμβουλών και λιστών στο διαδίκτυο. Δυστυχώς, αυτή η υπερπροσφορά πληροφοριών δεν συμβάλλει στη μείωση της σύγχυσης όσων αναζητούν διευκρινίσεις. Πολλές διαδικτυακές ιστοσελίδες χρησιμοποιούνται απλώς ως πλατφόρμα μέσω της οποίας οι συγγραφείς μπορούν να εκφράσουν τις δικές τους ατομικές απόψεις και επομένως δεν παρέχουν κατάλληλο υλικό για να βασίσουν μια αντικειμενική, λογική απόφαση. Υπάρχουν όμως λίγες πηγές τεκμηριωμένων και αξιόπιστων πληροφοριών που μπορούν να βρεθούν. Μεταξύ αυτών είναι το γερμανικό πρότυπο DIN 18034, ο κατάλογος δηλητηριωδών φυτών που εκδόθηκε από το γερμανικό Υπουργείο Περιβάλλοντος, Διατήρησης της Φύσης και Πυρηνικής Ασφάλειας (BMU) και το ενημερωτικό φυλλάδιο 202-023 «Giftplanzen – beschauen nicht kauen» (Δηλητηριώδη φυτά – δείτε αλλά μην τα μασάτε) που διατίθεται από τον νόμιμο οργανισμό ασφάλισης ατυχημάτων DGUV. Ενώ το DIN 18034 («Παιδικές χαρές και ανοιχτοί χώροι για παιχνίδι») αναφέρει μόνο έξι δηλητηριώδη φυτά και απαγορεύει τη φύτευση αυτών σε χώρους παιχνιδιού ή απαιτεί την αφαίρεσή τους εάν υπάρχουν, ο κατάλογος BMU περιέχει 49 είδη φυτών και το φυλλάδιο DGUV 48.
Οι δύο τελευταίες λίστες περιλαμβάνουν επίσης φυτά που μπορούν να προκαλέσουν μέτρια ή σοβαρά συμπτώματα δηλητηρίασης όταν καταποθούν μόνο σχετικά μικρές ποσότητες φυτικού υλικού. Προειδοποιούν ότι είναι επικίνδυνο να καλλιεργούνται αυτά τα φυτά σε μέρη όπου τα παιδιά τείνουν να συγκεντρώνονται ή να παίζουν. Κατά κανόνα, δεν υπάρχουν προβλήματα στην πράξη όσον αφορά τον αποκλεισμό της χρήσης των έξι φυτών που αναφέρονται στο DIN 18034, δηλαδή Euonymus europaea (το δέντρο της ευρωπαϊκής ατράκτου), Daphne mezereum (δάφνη του Φεβρουαρίου), Ilex aquifolium (κοινό πουρνάρι), Laburnum anagyroides (κοινό λαβούρνο), Heracleum mantegazzianum (γιγάντιο ηράκλειο) και Ambrosia artemisiifolia (κοινή αμβροσία) και δεν προκύπτουν δυσκολίες σε αυτό το πλαίσιο σε σχέση με διαβουλεύσεις, επιθεωρήσεις και τον σχεδιασμό και τη λειτουργία παιδικών χαρών.
Αυτό δεν ισχύει για τα φυτά που
αναφέρονται στις άλλες δύο δημοσιεύσεις. Καθώς αυτά περιλαμβάνουν φυτά που
ταξινομούνται ως «ελαφρώς τοξικά» ή «ελαφρώς τοξικά», συχνά γίνονται συζητήσεις
σχετικά με το εάν ένα παλιό εγκατεστημένο δέντρο robinia ή ο παλιός καλός
φράκτη Αγριομυρτιάς Ligustrum
vulgare, δεν θα μπορούσε να διατηρηθεί σε μια παιδική χαρά ή στον εξωτερικό
χώρο ενός παιδικού σταθμού. Εδώ, η ατομική αξιολόγηση του πιθανού κινδύνου στη
δεδομένη περίπτωση καθίσταται καθοριστική.
Α
ξιολόγηση του κινδύνου που
σχετίζεται με τα φυτά
Υπάρχουν φυτά, όπως ο φθινοπωρινός κρόκος Colchicum autumnale και το κώνειο Conium maculatum, που θα προκαλέσουν θάνατο σε περίπτωση κατανάλωσης. Υπάρχουν και άλλα φυτά που μπορούν να ταξινομηθούν οριστικά ως μη τοξικά και η κατανάλωση των οποίων θεωρείται ακόμη και μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής. Δεν προκύπτουν διαφωνίες στην πράξη όσον αφορά αυτές τις δύο κατηγορίες. Αλλά μεταξύ αυτών των δύο άκρων υπάρχει μια πληθώρα φυτών που θεωρούνται ελαφρώς τοξικά, ελαφρώς τοξικά ή τοξικά. Απαιτείται αντικειμενική διαφοροποίηση και είναι απαραίτητο να οριστούν ορισμένα κριτήρια βάσει των οποίων είναι δυνατό για τους εμπλεκόμενους να αποφασίσουν εάν θα χρησιμοποιήσουν ή θα διατηρήσουν ένα συγκεκριμένο φυτό.
Τοξικότητα: Η κατάλληλη τοποθεσία για φυτά που ταξινομούνται ως «πολύ τοξικά» προφανώς δεν είναι μια παιδική χαρά. Κατά τη δημιουργία ενός νέου παρτεριού, συνιστάται η χρήση μη τοξικών φυτών που αναφέρονται σε θετικούς καταλόγους. Τα παρακάτω κριτήρια πρέπει πρώτα να εξεταστούν προσεκτικά πριν χρησιμοποιηθούν φυτά που είναι ελαφρώς τοξικά έως τοξικά.
Ηλικιακό εύρος των παιδιών: Όταν αποφασίζεται εάν θα χρησιμοποιηθούν ελαφρώς ή ελαφρώς τοξικά φυτά σε μια παιδική χαρά ή χώρο αναψυχής, είναι απαραίτητο να διαπιστωθεί πρώτα εάν ο χώρος έχει σχεδιαστεί για χρήση από παιδιά ηλικίας 1 - 5 ετών ή/και μεγαλύτερα παιδιά (10 ετών ή άνω). Όσο μικρότερα είναι τα παιδιά, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος εάν υπάρχουν ελαφρώς τοξικά έως τοξικά φυτά. Εάν η ηλικιακή ομάδα είναι άγνωστη ή δεν μπορεί να οριστεί (όπως για παράδειγμα, στην περίπτωση των δημόσιων παιδικών χαρών), θα πρέπει πάντα να θεωρείται ότι θα υπάρχουν μικρότερα παιδιά.
Προσβασιμότητα: Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις στην πράξη στις οποίες διαπιστώνεται ότι τοξικά φυτά αναπτύσσονται σε μια παιδική χαρά, αλλά είναι δύσκολο να προσπελαστούν ή ακόμη και απρόσιτα για τα παιδιά επειδή 80.000 - 100.000 κλήσεις κάθε χρόνο σχετικά με περιπτώσεις υποτιθέμενων περιστατικών δηλητηρίασης που αφορούν παιδιά.
Τα
ερωτήματα σχετικά με την πιθανή τοξικότητα των φυτών βρίσκονται συνήθως στην
τρίτη θέση μετά από περιπτώσεις που σχετίζονται με την κατάποση φαρμάκων ή
οικιακών χημικών ουσιών. Σε πολλές από αυτές τις περιπτώσεις υποτιθέμενης
κατάποσης τοξικών φυτών, το εν λόγω παιδί δεν εμφάνισε αντίστοιχα κλινικά
συμπτώματα κατά τη στιγμή της κλήσης. Μόνο σε ορισμένες περιπτώσεις ήταν εμφανή
τα συμπτώματα και μόνο σε ένα μικρό ποσοστό αυτών τα συμπτώματα αξιολογήθηκαν
ως μέτρια έως σοβαρά. Αυτό καταδεικνύει ότι η συντριπτική πλειοψηφία των
φυτικών ειδών έχει μόνο αμελητέο τοξικό δυναμικό. Έχουν καταγραφεί μέτριες έως
σοβαρές περιπτώσεις δηλητηρίασης σε παιδιά μετά από κατάποση των φυτικών γενών
Brugmansia (Σάλπιγγα των αγγέλων), Laburnum (π.χ. Χρυσή Βροχή), Phaseolus (π.χ.
πράσινη φασολιά) και Thuja («δέντρο της ζωής»).
Οδηγός για φυτά χαμηλής
τοξικότητας για κήπους και χώρους παιχνιδιού φιλικούς προς τα παιδιά από
Νοσοκομείο Beaumont
Το Εθνικό Κέντρο Πληροφόρησης για Δηλητηριάσεις στο Νοσοκομείο Beaumont έχει αναπτύξει έναν χρήσιμο οδηγό για φυτά χαμηλής τοξικότητας για κήπους και χώρους παιχνιδιού φιλικούς προς τα παιδιά. Τα φυτά με χαμηλή τοξικότητα είναι γενικά ασφαλή. Μερικές φορές, εάν ένα παιδί φάει περισσότερα από μερικά από αυτά τα φυτά, αυτό μπορεί να προκαλέσει ήπια συμπτώματα όπως πόνο στην κοιλιά και έμετο, αλλά είναι απίθανο να αναπτύξει πιο σοβαρά συμπτώματα, εκτός εάν καταναλώσει υπερβολικές ποσότητες αυτών των φυτών. Μπορεί να εμφανίσετε ήπια ερυθρότητα ή εξάνθημα όταν χειρίζεστε φυτά ή έρθετε σε επαφή με το δέρμα με το χυμό. Τα παιδιά και οι γονείς πρέπει πάντα να πλένουν τα χέρια τους αφού χειριστούν φυτά.
Ακολουθούν
μερικές συμβουλές:
·
Διδάξτε
στα παιδιά σας να κάνουν ερωτήσεις σχετικά με τον φυσικό κόσμο,
συμπεριλαμβανομένου του εάν κάτι είναι ασφαλές για κατανάλωση.
·
Προειδοποιήστε
τα παιδιά σας να μην βάζουν οποιοδήποτε μέρος ενός φυτού στο στόμα τους. Η
περιέργεια είναι καλή, αλλά η στομαχική διαταραχή όχι τόσο μεγάλη.
·
Τα
παιδιά και οι γονείς πρέπει πάντα να πλένουν τα χέρια τους αφού χειριστούν
φυτά. Τα παιδιά μερικές φορές φτιάχνουν «τσάι» ή «άρωμα» με φυτά και λουλούδια
που φυτρώνουν στον κήπο. Σκεφτείτε ότι είναι καλύτερο να ενθαρρύνετε άλλα είδη
παιχνιδιού.
·
Το
προσωπικό του Κέντρου Κήπου έχει τις απαραίτητες γνώσεις για να σας
συμβουλεύσει ποια φυτά θα ήταν καλύτερα για τον κήπο σας, εάν έχετε παιδιά και
όλα τα φυτά φέρουν προειδοποιήσεις ασφαλείας στην ετικέτα τους. Ο Σύνδεσμος
Κηπευτικών Εμπορίων του Ηνωμένου Βασιλείου έχει συντάξει μια λίστα με δυνητικά
επιβλαβή φυτά κήπου και εσωτερικού χώρου
·
Είναι
καλή ιδέα να φυλάσσετε την ετικέτα του φυτού ασφαλή, ώστε να έχετε ένα αρχείο
με το όνομα του φυτού σε περίπτωση υποψίας τυχαίας δηλητηρίασης.
·
Μην βασίζεστε σε εφαρμογές αναγνώρισης φυτών
σε κινητά τηλέφωνα όταν αναζητάτε πληροφορίες για φυτά, καθώς δεν είναι πάντα
ακριβείς.
·
Παρακάτω
θα βρείτε μια λίστα με λουλούδια, θάμνους και δέντρα και μερικά γνωστά φυτά που
γενικά θεωρούνται χαμηλής τοξικότητας.
·
Τα
μικρά παιδιά μπορούν να παίζουν με ασφάλεια ανάμεσα σε αυτά τα φυτά, εκτός εάν
καταπιούν μεγάλο αριθμό από αυτά τα φυτά.
·
Λάβετε
υπόψη ότι η παρακάτω λίστα περιέχει μια επιλογή από μερικά ευρέως γνωστά φυτά
χαμηλής τοξικότητας που ανθίζουν σε διαφορετικές εποχές του χρόνου.
·
Οι
φωτογραφίες που περιλαμβάνονται εδώ είναι μόνο για λόγους απεικόνισης και δεν
πρέπει να χρησιμοποιούνται για την πλήρη αναγνώριση ενός φυτού.
References
Συμπέρασμα
Η Πικροδάφνη δεν είναι ούτε εγγενώς κακή ούτε απλώς παρεξηγημένη - είναι ένας βιολογικά ισχυρός οργανισμός που απαιτεί αναλογικό σεβασμό. Η αισθητική της δύναμη και η οικολογική της χρησιμότητα είναι πραγματικές, αλλά συνυπάρχουν άρρηκτα με τεκμηριωμένο, απειλητικό για τη ζωή κίνδυνο. Η υπεύθυνη διαχείριση δεν ξεκινά με την αποφυγή, αλλά με την ακρίβεια: ακριβής τοποθέτηση, ακριβής χειρισμός, ακριβής εκπαίδευση και ακριβής ετοιμότητα έκτακτης ανάγκης. Είτε είστε ιδιοκτήτης σπιτιού που επιλέγει φυτά για την αυλή του, είτε Γεωτεχνικός Πρασίνου η αρχιτέκτονας τοπίου που καθορίζει τις προδιαγραφές για ένα δημόσιο έργο, είτε Δημοτικός Γεωτεχνικός Υπηρεσίας Πρασίνου που ενημερώνει τις οδηγίες για τους χώρους πρασίνου, η επιλογή δεν είναι αν θα χρησιμοποιήσετε την Πικροδάφνη — αλλά αν θα δεσμευτείτε στα αυστηρά πρωτόκολλα που καθιστούν την παρουσία της ηθικά υπερασπίσιμη. Αυτή η δέσμευση ξεκινά σήμερα: ελέγξτε τις τρέχουσες φυτεύσεις σας, εγκαταστήστε σαφείς προειδοποιήσεις, εκπαιδεύστε όλους όσους αλληλεπιδρούν με το τοπίο σας και αντικαταστήστε δείγματα υψηλού κινδύνου όπου ασφαλέστερες εναλλακτικές λύσεις ανταποκρίνονται στους στόχους σχεδιασμού σας.
Η
ομορφιά δεν χρειάζεται να θέτει σε κίνδυνο την ασφάλεια — αλλά απαιτεί ακλόνητη
προσοχή στη λεπτομέρεια, επιστημονικά τεκμηριωμένες αποφάσεις και ταπεινότητα
ενώπιον της πολυπλοκότητας της φύσης.
Χρειαζόμαστε για τα προβλήματα της πόλης πάντα διεπιστημονική συνεργασία
προς όφελος των πολιτών.
«Ένα τοπίο δεν είναι απλώς, σύνολο γης, φυτών και υδάτων. Είναι η προβολή της ψυχής ενός λαού επάνω στην ύλη»
Ώσπου ήρθαμ’ εμείς, με τα διπλώματα και τους νόμους, να τον βοηθήσουμε.
Και σχεδόν τον αφανίσαμε. Δεν αναφέρομαι σε καμιά χαμένη γραφικότητα. Απλώς, δεν
ανέχομαι τις ανορθογραφίες».
ΠΗΓΕΣ
1.
What-is-oleander-plant-toxicity-uses-and-safe-cultivation-facts.html
2.
poisonous-flowers-plants-toxic-beauty-in-your-garden
https://www.gardenia.net/guide/poisonous-flowers-plants-toxic-beauty-in-your-garden
3. Poisonous and non-poisonous plants: An
illustrated list
https://www.poison.org/articles/plant
4. Poisonous Flowers and
Plants: Identifying Toxic Risks Around You
https://www.gardenia.net/guide/poisonous-flowers-plants-toxic-beauty-in-your-garden
5. Ιστοσελίδα www.emedi.gr
6. Φύση και παραδοσιακό τραγούδι
Θοδωρής Κοντάρας - Δρ Ζωή Ν. Μάργαρη
Κύρια ερευνήτρια Κέντρον Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας
Ακαδημία Αθηνών
https://necca.gov.gr/fysi-kai-paradosiako-tragoudi/
7. How he oleander plant has
captivated civilizations for millennia
https://botanical.art/2025/07/29/history-of-oleander-plant/
8. Green Schools Conference
2025
The Economic Value of Green Schoolyards
https://www.usgbc.org/education/sessions/economic-value-green-schoolyards-12859305
9. Schoolyards greening for
connecting people and nature: an example of nature-based solutions?
https://www.nature.com/articles/s42949-025-00252-6
10.
The Social and Economic Benefits of Green Schoolyards
https://www.planetizen.com/news/2022/05/117296-social-and-economic-benefits-green-schoolyards
11.
A checklist of potentially harmful plants
12.
The Benefits of Natural Playgrounds - Bienenstock Natural Playgrounds
Inc.
https://www.bienenstockplaygrounds.com/benefits-natural-playgrounds/
13.
Poisonous plants & playground – a dangerous combination
https://blog.eibe.co.uk/poisonous-plants-playground-a-dangerous-combination/
14.
Poisonous plants on playgrounds By Dr. Elke Frenzel (Supervisor:
Kommunale Unfallversicherung Bayern (KUVB) insurers)
https://playground-landscape.com/en/article/1855-poisonous-plants-on-playgrounds.html
15.
Δηλητηριώδη ή Βλαβερά Φυτά (Poisonous or Harmful Plants)
https://www.schn.health.nsw.gov.au/sites/default/files/2024-01/poisonous_plants-el.pdf
16.
HTA Guide to Potentially Harmful Plants, 3rd Edition (2022)
https://hta.org.uk/potentiallyharmfulplants
17.
Guide to low toxicity plants for child friendly gardens and play spaces
https://poisons.ie/https-poisons-ie-guide-to-low-tox-and-play-spaces/
18.
Poisonous Plants: A Guide for Parents & Childcare Providers by
Dauncey, Elizabeth A. Published by Royal Botanic Gardens, Kew (2010) ISBN 10:
184246406X ISBN 13: 9781842464069
19.
The 2022 Horticultural Trades Association (HTA) Guide to potentially
harmful plants
20.
TOXBASE® (Toxbase is the primary
clinical toxicology database of the National Poisons Information Service and is
a first-line resource for healthcare professionals providing information on the
routine diagnosis, treatment and management of poisoning)
21.
Από
κείμενο του Οδυσσέα Ελύτη
https://www.doctv.gr/page.aspx?itemid=spg18472
