ΟΙ ΑΛΛΟΙ ΕΝΟΙΚΟΙ ΤΗΣ ΠΙΚΡΟΔΑΦΝΗΣ
Όλοι γνωρίζουν την πικροδάφνη ως καλλωπιστικό φυτό. Λίγοι όμως συνειδητοποιούν ότι αποτελεί ένα ολόκληρο οικοσύστημα.
Εικόνα από την τοποθεσία Suggerimenti e Segreti di Nonna
Μανώλης Καπάνταης
Δασολόγος- Περιβαλλοντολόγος
τ. Δ/ντης Πρασίνου
Αν παρατηρήσεις προσεκτικά ένα κλαδί πικροδάφνης το καλοκαίρι, θα ανακαλύψεις μια ολόκληρη κοινότητα, όπου κάθε μέλος επιτελεί διαφορετικό ρόλο.
Οι Κίτρινες αφίδες (*Aphis nerii*) — το χρώμα τους δεν είναι τυχαίο. Αποθηκεύουν στο σώμα τους τις καρδιοτοξικές γλυκοσίδες του φυτού. Αυτό το έντονο κίτρινο στέλνει το μήνυμα: «Μη με φας, είμαι δηλητηριώδης». Οι πασχαλίτσες που τις κυνηγούν καλούνται να αντιμετωπίσουν αυτή την άμυνα.
Η Νυχτοπεταλούδα η η Σφίγγα της πικροδάφνης (*Daphnis nerii*) — η κάμπια της είναι από τις μεγαλύτερες της Μεσογείου, με έντονο πράσινο χρώμα και ψευδο-οφθαλμούς. Κι αυτή τρέφεται με τα φύλλα της πικροδάφνης και εξουδετερώνει τις τοξίνες. Το ενήλικο έντομο συγκαταλέγεται στα ομορφότερα της Ευρώπης.
Μέλισσες και Βομβίνοι αναζητούν νέκταρ στα άνθη καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας· η πικροδάφνη ανθίζει για μεγάλο χρονικό διάστημα, αποτελώντας πολύτιμη πηγή τροφής για τους επικονιαστές του καλοκαιριού.
Σχεδόν όλα αυτά τα είδη χρησιμοποιούν το ίδιο κόλπο: καταναλώνουν το τοξικό χυμό από το φυτό και το μετατρέπουν σε πανοπλία.
Γι' αυτό και πολλά από αυτά τα έντομα εμφανίζουν τα ίδια χρώματα — έντονο κίτρινο, μαύρο και πορτοκαλί.
Μια εμφάνιση , «στολή», που δηλώνει: «Μην αγγίζεις».
Ένα φυτό. Μια πληθώρα ζωών.
Η αποτρεπτική μιμητική δεν είναι ατομική τακτική.
Είναι μια γλώσσα που μιλάει όλη η κοινότητα.
Το κείμενο αυτό είναι ένας οδηγός που μας δείχνει ότι για κάθε πρόβλημα πρέπει να γίνονται διεπιστημονικές συνεργασίες για όφελος των πολιτών.
Η περίπτωση αποφάσεων επικηρύξεων της πικροδάφνης από ένα επιστημονικό κλάδο είναι τρανό παράδειγμα. Αποτέλεσμα χαμένος ο πολίτης…
Περισσότερα για την πικροδάφνη στην ιστοσελίδα biokipos
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ
1. Η Αφίδα της Πικροδάφνης
Εικόνα Oleander Aphid (Family Aphididae). Από την τοποθεσία
Η οικογένεια Aphididae περιλαμβάνει πλήθος μικρών εντόμων με μαλακό σώμα, σχήμα αχλαδιού και συνήθεια να απομυζούν τους χυμούς των φυτών· διαθέτουν σύνθετα μάτια στο μπροστινό μέρος και δύο «σωλήνες» (που ονομάζονται σιφώνια ή *cornicles*) στο πίσω μέρος. Οι αφίδες τρέφονται τρυπώντας τους βλαστούς των φυτών (ξυλώδεις ή ποώδεις, ανάλογα με το είδος) και καταναλώνοντας τους χυμούς τους. Το φλοίωμα στο αγγειακό σύστημα του φυτού βρίσκεται υπό πίεση, οπότε μόλις η αφίδα τρυπήσει τον βλαστό, το υγρό ρέει ορμητικά στα σιφώνιά της, ενώ βακτήρια στο πεπτικό της σύστημα τη βοηθούν να το επεξεργαστεί. Οι αφίδες εκκρίνουν μελιτώδη εκκρίματα (honeydew) —μια γλυκιά ουσία που εξέρχεται από το πίσω μέρος του πεπτικού τους σωλήνα. Η ουσία αυτή είναι περιζήτητη από τα μυρμήγκια, τα οποία τη συλλέγουν απευθείας «αρμέγοντας» τις αφίδες, καθώς και από μικρές μέλισσες και σφήκες, που την καταναλώνουν από τα φύλλα πάνω στα οποία πέφτει.
Μια σύντομη παρέκβαση στις «Αφίδες στη Λογοτεχνία»: σύμφωνα με τη Wikipedia, το μελίτωμα αναφέρεται στη σκανδιναβική και την ελληνική μυθολογία («νύμφες της μελίας φρόντιζαν το βρέφος Δία») και αποτελεί μια πιθανή ερμηνεία για το «μάννα» της ερήμου στην Εβραϊκή Βίβλο.
Η Αφίδα της Πικροδάφνης
Ο πρωταγωνιστής της σημερινής παρουσίασης είναι η Αφίδα της Πικροδάφνης (*Aphis nerii*) —το όνομα *nerii* προέρχεται από την επιστημονική ονομασία του θάμνου της πικροδάφνης. Αποκαλείται επίσης «αφίδα του ασκληπία» (milkweed aphid), κοινή ονομασία που μοιράζεται με το είδος *Aphis asclepiadis* (η BugLady έχει εντοπίσει το ανοιχτόχτρινο κίτρινο *A. asclepiadis* στην κάτω επιφάνεια των φύλλων του ασκληπία).
Οι φυσικοί βιότοποι της αφίδας του πικροδάφνης (OA) εντοπίζονται στην περιοχή της Μεσογείου (όπως και της πικροδάφνης), αλλά πλέον ευδοκιμεί σε θερμές τοποθεσίες παντού.
Πώς μετακινείται ένα ζώο μήκους 2,5 χιλιοστών, που κατά κανόνα στερείται φτερών, από την Ήπειρο Α στην Ήπειρο Β;
Ο άνεμος παίζει καθοριστικό ρόλο: οι φτερωτές αφίδες (περισσότερα γι' αυτές σε λίγο) αποτελούν αναμφίβολα μέρος εκείνης της τεράστιας συλλογής ασπόνδυλων που μεταφέρονται με τον αέρα και ονομάζεται «αεροπλαγκτόν» (έχει υπολογιστεί ότι μια στήλη αέρα επιφάνειας ενός τετραγωνικού μιλίου, που εκτείνεται από τα 6 έως τα 150 μέτρα πάνω από το έδαφος, περιέχει 32 εκατομμύρια αρθρόποδα, με την πλειονότητά τους να είναι αράχνες).
Το δεύτερο μέσο διασποράς τους είναι, φυσικά, το πάντα πρόθυμο ανθρώπινο είδος, με τη διαρκή ανάγκη του για όλο και περισσότερα εξωτικά φυτά. Οι αφίδες αυτές εντοπίζονται παντού όπου αναπτύσσονται τα φυτά-ξενιστές τους και, εντός ορισμένων ορίων, δεν είναι επιλεκτικές ως προς την τροφή τους.
Η πικροδάφνη, μέλος της οικογένειας των Αποκυναδών (Apocynaceae), συναντάται σε όλες τις νότιες ΗΠΑ, αλλά στη συγκεκριμένη περιοχή οι αφίδες αυτές αναπτύσσονται κυρίως στα φυτά του γένους *Asclepias* (ασκληπίας). Ενώ πολλά είδη αφίδων έχουν μουντά χρώματα, οι συγκεκριμένες αφίδες κάθε άλλο παρά αδιάφορες εμφανισιακά είναι. Φυσικά, μπορούν να το υποστηρίξουν αυτό επειδή τρέφονται με ασκληπία. Οι τοξίνες που προσλαμβάνουν (καρδενολίδες ή καρδιακές γλυκοσίδες) αποθηκεύονται στο σώμα τους και το έντονο χρώμα τους (αποσηματικός χρωματισμός) προκαλεί τους θηρευτές να τις πλησιάσουν. Και οι θηρευτές όντως πλησιάζουν — οι αφίδες αυτές αποτελούν τροφή για αράχνες, προνύμφες συρφίδων και πασχαλίτσες, καθώς και για χρυσόπτερα, ενώ παρασιτικές σφήκες εναποθέτουν τα αυγά τους σε αυτές· ωστόσο, το γεύμα μπορεί να έχει ένα απρόσμενο τίμημα.
Για μικρά έντομα χωρίς θωράκιση, οι αφίδες αυτές διαθέτουν τρόπους άμυνας. Μπορούν απλώς να αφεθούν να πέσουν από το φυτό, ενώ έχουν παρατηρηθεί να κλωτσούν τις παρασιτικές σφήκες. Όχι μόνο αποθηκεύουν γλυκοσίδες, αλλά μπορούν επίσης να εκκρίνουν τη χημική αυτή ουσία από τα σιφώνια τους (ειδικά εξαρτήματα στην κοιλιακή χώρα) με τη μορφή μιας ουσίας που ονομάζεται «κηρός σιφωνίων». Μία και μόνο δαγκωνιά σε αυτή την πικρή και τοξική ουσία αναγκάζει τον θηρευτή να υποχωρήσει και να τρίψει έντονα το στόμα του. Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι οι προνύμφες των χρυσοπερλών (έντομα της τάξης των Νευρόπτερων) που τρέφονται με αυτές τις αφίδες ενδέχεται να μην αναπτύσσονται φυσιολογικά, οι προνύμφες των πασχαλιτσών μπορεί να εμφανίσουν παραμορφωμένα φτερά κατά την ενηλικίωσή τους, ενώ οι αράχνες που εκτίθενται σε αυτές υφαίνουν ανώμαλους ιστούς.
https://uwm.edu/field-station/bug-of-the-week/oleander-aphid/
2. Η Σφίγγα Της Πικροδάφνης Daphnis nerii
Εικόνες από την τοποθεσία : Η Σφίγγα Της Πικροδάφνης *Daphnis nerii*, (oleander hawk-moth), είναι νυχτοπεταλούδα της οικογένειας Sphingidae. Περιγράφηκε από τον Κάρολο Λινναίο στη 10η έκδοση του έργου του *Systema Naturae* το 1758.
Εξάπλωση
Το *Daphnis nerii* είναι μια μεγάλη νυχτοπεταλούδα της οικογένειας Sphingidae που απαντάται σε εκτεταμένες περιοχές της Αφρικής, της Ασίας και της Χαβάης. Πρόκειται για μεταναστευτικό είδος, το οποίο πετά προς περιοχές της ανατολικής και νότιας Ευρώπης κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού —ιδιαίτερα στην Τουρκία— ενώ πολύ σπάνια φτάνει στη δυτική Ευρώπη (συμπεριλαμβανομένης της Αγγλίας) και μπορεί να φτάσει ακόμη και τόσο βόρεια όσο η Σκωτία [3] ή ακόμα και η Φινλανδία [4].
Διατροφικές συνήθειες
Τα ενήλικα άτομα τρέφονται με το νέκταρ μεγάλης ποικιλίας λουλουδιών. Προτιμούν αρωματικά είδη όπως η Πετούνια, το Γιασεμί, η Βίνκα (periwinkle) και το Αγιόκλημα. Είναι ιδιαίτερα δραστήρια κατά το λυκόφως, αιωρούμενη πάνω από τα λουλούδια μετά τη δύση του ηλίου. Οι κάμπιες τρέφονται κυρίως με φύλλα της Πικροδάφνης (*Nerium oleander*), ενός εξαιρετικά τοξικού φυτού στο οποίο είναι άνοσες. Μπορούν επίσης να τραφούν με τα περισσότερα άλλα φυτά της οικογένειας Apocynaceae (οικογένεια της πικροδάφνης), όπως τα *Adenium obesum*, *Tabernaemontana divaricata* και *Alstonia scholaris* στην Ινδία.
Τη νύχτα καταναλώνουν επίσης τα μπουμπούκια του *Tabernaemontana divaricata*. Στην Αγγλία, όπου το είδος συγκαταλέγεται στις σπανιότερες μεταναστευτικές νυχτοπεταλούδες της οικογένειας Sphingidae, μια κάμπια εντοπίστηκε το 1885 από έναν γαλατά στην οδό Castle Street του Portchester, να τρέφεται με το φυτό Βίνκα (*Vinca minor*) .
Βιολογία
Το ενήλικο άτομο διαθέτει κεφάλι με πράσινο χρώμα, κοκκινωπό στο μπροστινό μέρος και μια γκρίζα λωρίδα στην κορυφή (vertex). Ο θώρακας είναι πράσινος και το περιλαίμιο περιβάλλεται από γκρίζο περίγραμμα. Υπάρχει μια τριγωνική γκρίζα κηλίδα στην κορυφή του κεφαλιού. Η κοιλιά έχει ανοιχτό πράσινο χρώμα με πλάγιες γραμμές, ζεύγη σκούρων πράσινων πλευρικών κηλίδων στο προτελευταίο τμήμα και μία μεμονωμένη ραχιαία κηλίδα στο τελευταίο τμήμα. Τα μπροστινά φτερά είναι σκούρα πράσινα και φέρουν μια λευκή κηλίδα με μαύρη κουκκίδα στη βάση τους.
Υπάρχουν ορισμένες ενδιάμεσες λευκωπές, ενωμένες μεταξύ τους λωρίδες, οι οποίες αποκτούν ρόδινη απόχρωση προς το πίσω άκρο του φτερού. Διακρίνεται επίσης μια τριγωνική μωβ κηλίδα που εκτείνεται από το κάτω μέρος του κεντρικού κελιού (cell) έως κοντά στο εξωτερικό άκρο του φτερού. Τα πίσω φτερά έχουν σκούρο καφέ-γκρι χρώμα με μια ανοιχτόχρωμη, καμπυλωτή υποπεριφερειακή γραμμή, πέρα από την οποία η περιοχή έχει ελαιοπράσινη απόχρωση. Η κάτω πλευρά και των δύο φτερών παρουσιάζει καστανές αποχρώσεις και μια λευκή υποπεριφερειακή γραμμή. Μια λευκή κηλίδα διακρίνεται στο άκρο του πίσω φτερού.
Αυγά της σφίγγας της πικροδάφνης (oleander hawk-moth) έχουν βρεθεί και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
Οι νεοεκκολαφθείσες κάμπιες της σφίγγας του πικροδάφνης έχουν μήκος τρία έως τέσσερα χιλιοστόμετρα, έντονο κίτρινο χρώμα και ένα μαύρο, επιμήκες «κέρατο» στο πίσω μέρος του σώματός τους. Καθώς αναπτύσσονται, οι κάμπιες αποκτούν πράσινο έως καφέ χρώμα, με μια μεγάλη κυανόλευκη κηλίδα που μοιάζει με μάτι κοντά στο κεφάλι και ένα κίτρινο «κέρατο» στο πίσω μέρος.[2] Υπάρχει επίσης μια λευκή λωρίδα κατά μήκος των πλευρών του σώματος, πλαισιωμένη από διάσπαρτες μικρές λευκές και γαλαζωπές κουκκίδες. Τα στίγματα (αναπνευστικά ανοίγματα) στα πλάγια του σώματος είναι μαύρα. Οι μεγαλύτερες σε ηλικία κάμπιες φτάνουν σε μήκος τα 7,5 έως 8,5 εκατοστά περίπου.
Λίγο πριν μεταμορφωθεί σε χρυσαλλίδα, η κάμπια της σφίγγας του πικροδάφνης αποκτά πιο καφέ χρώμα. Η χρυσαλλίδα αυτού του είδους έχει μήκος περίπου 5,5 έως 7,5 εκατοστά και είναι ανοιχτόχρωμη καφέ, με μαύρες κηλίδες και μια μαύρη γραμμή που διατρέχει το κέντρο της.[2][7] Η χρυσαλλίδα έχει απαλό κοκκινωπό ή καφετιό-λευκό χρώμα και όψη που θυμίζει κερί. Βρίσκεται απευθείας πάνω στο έδαφος, καλυμμένη από βρύα ή ξερά φύλλα.
https://en.wikipedia.org/wiki/Daphnis_nerii
3. Ο βομβίνος (Bombus)
Ο βομβίνος (επιστημονικό όνομα: Bombus), γνωστός στην καθημερινή γλώσσα και ως μπάμπουρας, βόμβος, μπούμπουρας ή σβούρος, είναι ένα ιδιαίτερα ωφέλιμο έντομο που ανήκει στην κατηγορία των αγριομελισσών. Η ιταλική ονομασία που αναφέρετε (insetto bombo) μεταφράζεται ακριβώς ως το έντομο βομβίνος (bumblebee στα αγγλικά). Το όνομά του προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη βόμβος, εξαιτίας του χαρακτηριστικού, δυνατού βουητού που παράγει όταν πετάει.
Βασικά Χαρακτηριστικά
Εμφάνιση: Είναι στιβαρά και παχιά έντομα με πλούσιο τρίχωμα. Συνήθως φέρουν χαρακτηριστικές μαύρες και κίτρινες, πορτοκαλί ή λευκές λωρίδες.
Συμπεριφορά: Είναι γενικά ήσυχα και μη επιθετικά έντομα. Αντίθετα με τις κοινές μέλισσες, τσιμπούν σπάνια και μόνο εάν νιώσουν άμεση απειλή ή αν πειραχτεί η φωλιά τους.
Κοινωνική δομή: Είναι ημι-κοινωνικά έντομα. Ζουν σε μικρές αποικίες (πολύ μικρότερες από αυτές των μελισσών) που ιδρύονται από μία μόνο βασίλισσα.
Η Σημασία του στο Οικοσύστημα
Οι βομβίνοι θεωρούνται κορυφαίοι φυσικοί επικονιαστές. Είναι εξαιρετικά εργατικοί και πολύτιμοι για τη γεωργία, καθώς: Μπορούν να πετούν και να επικονιάζουν σε χαμηλότερες θερμοκρασίες, με συννεφιά ή δυνατό άνεμο, συνθήκες στις οποίες οι απλές μέλισσες δεν δραστηριοποιούνται.
Χρησιμοποιούνται ευρέως από τους αγρότες για την επικονίαση καλλιεργειών σε θερμοκήπια (π.χ. για τις ντομάτες).
Εικόνα από την τοποθεσία
4. Ετερόπτερα
Η λέξη ετερόπτερο (ή στον πληθυντικό Ετερόπτερα) αναφέρεται σε μια υπόταξη εντόμων που ανήκει στην τάξη των Ημίπτερων. Στην καθημερινή γλώσσα, τα έντομα αυτά είναι ευρύτερα γνωστά ως βρομούσες ή κοριοί.
Κύρια Χαρακτηριστικά
Τα φτερά τους: Το όνομά τους προέρχεται από τις λέξεις έτερος + πτερόν. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι τα μπροστινά τους φτερά είναι «ημιέλυτρα» —δηλαδή το μισό (το μπροστινό μέρος) είναι σκληρό και δερματώδες, ενώ το άλλο μισό είναι μεμβρανώδες.
Το στόμα τους: Διαθέτουν έναν εξειδικευμένο μυζητικό μηχανισμό (σαν ρύγχος) με τον οποίο τρυπούν και ρουφούν χυμούς από φυτά ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, αίμα ή υγρά άλλων ζώων.
Η άμυνά τους: Πολλά είδη (όπως οι κλασικές βρομούσες) εκκρίνουν ένα δύσοσμο υγρό από ειδικούς αδένες όταν νιώσουν ότι απειλούνται, ώστε να απωθήσουν τους εχθρούς τους.
Πού τα συναντάμε;
Τα Ετερόπτερα έχουν τεράστια ποικιλία και ζουν σχεδόν παντού:
Στην ξηρά: Πάνω σε φυτά, δέντρα, καλλιέργειες (όπου συχνά θεωρούνται παράσιτα).
Στο νερό: Ορισμένα είδη, όπως ο «σκορπιός του νερού» ή οι «δρομείς του νερού», έχουν προσαρμοστεί απόλυτα στο υγρό στοιχείο.
Στοιχεία από το διαδίκτυο
ΠΗΓΕΣ
1. Suggerimenti e Segreti di Nonna
2. Η Αφίδα της Πικροδάφνης https://uwm.edu/field-station/bug-of-the-week/oleander-aphid/
3. Η Σφίγγα Της Πικροδάφνης Daphnis nerii https://en.wikipedia.org/wiki/Daphnis_nerii
4. Ο βομβίνος (Bombus)
https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%92%CE%BF%CE%BC%CE%B2%CE%AF%CE%BD%CE%BF%CF%82#/media/%CE%91%CF%81%CF%87%CE%B5%CE%AF%CE%BF:Bumblebee_October_2007-3a.jpg
5. Ετερόπτερα. Στοιχεία από το διαδίκτυο
Απόδοση στα Ελληνικά
Επεξεργασία εικόνας και υποτίτλων
Απόδοση κειμένων
Μανώλης Καπάνταης
Δασολόγος- Περιβαλλοντολόγος
