Tι είναι κήπος βροχής και SUDS στον Σχεδιασμό και σε ένα Έργο

    Η διαχείριση των όμβριων υδάτων αποτελεί ουσιαστικό μέρος της αρχιτεκτονικής τοπίου, ιδιαίτερα καθώς οι εξελίξεις ανταποκρίνονται στις αυξανόμενες ραγδαίες βροχοπτώσεις, την συνεχή αστικοποίηση και την κλιματική αλλαγή. Αλλά τι είναι τα Βιώσιμα Συστήματα Αποστράγγισης στον σχεδιασμό τοπίου και γιατί γίνονται τόσο σημαντική παράμετρος;

    Παραδοσιακά, το νερό της βροχής αντιμετωπίζεται συχνά ως κάτι που πρέπει να απομακρυνθεί από μια τοποθεσία το συντομότερο δυνατό. Ωστόσο, τα Βιώσιμα Συστήματα Αποστράγγισης (SuDS) προσφέρουν μια πιο βιώσιμη προσέγγιση, επιτρέποντας στο νερό να γίνει ένα πολύτιμο μέρος του τοπίου και όχι απλώς ένα πρόβλημα που πρέπει να λυθεί.

        Στην ΤΟΠΙΟΔΟΜΗ, αναγνωρίζουμε τη σημασία της ενσωμάτωσης βιώσιμων συστημάτων αποστράγγισης στον σχεδιασμό τοπίου, δημιουργώντας εξωτερικούς χώρους που δεν είναι μόνο ελκυστικοί και λειτουργικοί αλλά βιώσιμοι και περιβαλλοντικά υπεύθυνοι.

Τι είναι τα Βιώσιμα Συστήματα Αποστράγγισης (SuDS);

        Τα Βιώσιμα Συστήματα Αποστράγγισης, κοινώς γνωστά ως SuDS, έχουν σχεδιαστεί για να διαχειρίζονται την απορροή των επιφανειακών υδάτων με πιο φυσικό και βιώσιμο τρόπο. Όταν η βροχή πέφτει σε φυσικό έδαφος, μεγάλο μέρος της απορροφάται από το έδαφος, απορροφάται από τα φυτά ή σταδιακά καταλήγει σε ποτάμια και υδάτινα ρεύματα.

        Ωστόσο, σε δομημένες περιοχές, σκληρές επιφάνειες όπως δρόμοι, στέγες, χώροι στάθμευσης και πεζοδρόμια εμποδίζουν το νερό να απορροφηθεί φυσικά στο έδαφος. Αντίθετα, το νερό της βροχής ρέει κατά μήκος αυτών των επιφανειών και μπορεί γρήγορα να υπερφορτώσει τα συμβατικά συστήματα αποστράγγισης, αυξάνοντας τον κίνδυνο πλημμυρών από επιφανειακά ύδατα.

    Τα SuDS στοχεύουν στη διαχείριση του νερού της βροχής πιο κοντά στο σημείο που πέφτει, επιβραδύνοντας την κίνησή του, αποθηκεύοντάς το προσωρινά, επιτρέποντάς του να διεισδύσει όπου το επιτρέπουν οι συνθήκες του εδάφους και βοηθώντας στη βελτίωση της ποιότητας του νερού. Αντί να βασίζονται αποκλειστικά σε υπόγειους σωλήνες και αποχετεύσεις, τα SuDS μπορούν να ενσωματώσουν φυσικά χαρακτηριστικά στο ίδιο το τοπίο.

Πώς Μοιάζουν οι  Λύσεις Βασισμένες στην Φύση  και τα SuDS στην Πράξη;

    Ένα από τα σπουδαία θέματα που επιλύουν οι Λύσεις Βασισμένες στην Φύση είναι ότι δεν χρειάζεται να μοιάζουν με υποδομές αποστράγγισης. Όταν ενσωματώνονται προσεκτικά στην αρχιτεκτονική τοπίου, μπορούν να γίνουν ελκυστικά, πρακτικά και περιβαλλοντικά ωφέλιμα χαρακτηριστικά.

Μερικά συνηθισμένα παραδείγματα περιλαμβάνουν:

Φυτεμένα Δώματα - Η φύτευση στα δώματα. πλέον είναι μία κοινή πρακτική που η ΤΟΠΙΟΔΟΜΗ πρωτοπόρα κατασκευάζει στην χώρα εδώ και δεκαετίες έχοντας κατασκευάσει τα μεγαλύτερα και εμβληματικότερα φυτεμένα δώματα στην Ελλάδα 

Κήποι Βροχής – Ειδικά σχεδιασμένες φυτεμένες περιοχές που συλλέγουν και συγκρατούν προσωρινά το νερό της βροχής από τις γύρω σκληρές επιφάνειες. Η φύτευση και το έδαφος βοηθούν στη διαχείριση της απορροής, δημιουργώντας παράλληλα ελκυστικούς χώρους 
πρασίνου που υποστηρίζουν τη βιοποικιλότητα.

Από εγκατάσταση Κήπου βροχής στο Π.Φάληρό(Φωτό ΤΟΠΙΟΔΟΜΗ)

Κάθετοι Κήποι  -   Η κατασκευή κάθετων φυτεμένων επιφανειών έχει  βιοκλιματικά οφέλη και απαιτεί ειδικές γνώσεις και πολύ ποιοτική εφαρμογή 

Βιοτάφροι – Ρηχά, συχνά φυτεμένα κανάλια που συλλέγουν διηθούν και μεταφέρουν το νερό της βροχής με ελεγχόμενο ρυθμό. Αντί να κρύβουν την αποστράγγιση υπόγεια, οι βιοτάφροι μπορούν να. αποτελέσουν μέρος ενός ευρύτερου σχεδιασμού τοπίου.

Σχεδιασμός Έξυπνων δεντροδόχων που κατασκευάστηκαν στην Θεσσαλονίκη

   

Περιοχές Βιοκατακράτησης – Διαμορφωμένες περιοχές με προσεκτικά επιλεγμένη φύτευση και επεξεργασμένα στρώματα εδάφους που βοηθούν στο φιλτράρισμα των ρύπων και στη διαχείριση των επιφανειακών υδάτων.

Λεκάνες και Λίμνες Απορρόφησης – Σχεδιασμένες για την προσωρινή αποθήκευση της περίσσειας του νερού της βροχής κατά τη διάρκεια έντονων βροχοπτώσεων, αυτά τα χαρακτηριστικά μπορούν επίσης να δημιουργήσουν ευκαιρίες για οικοτόπους άγριας ζωής, βιοποικιλότητα και ελκυστικά περιβάλλοντα τοπίου.

Διαπερατά Δάπεδα – Σε αντίθεση με τις συμβατικές αδιαπέραστες οδοστρώσεις, οι διαπερατές επιφάνειες επιτρέπουν στο νερό να διέρχεται στα στρώματα που βρίσκονται από κάτω, όπου μπορεί να αποθηκευτεί και να διαχειριστεί.

Πάρκο με τρία  διαφορετικά διαπερατά δάπεδα στην Ακτή Δηλαβέρη στον Πειραιά 

    Κάθε μία από αυτές τις λύσεις μπορεί να σχεδιαστεί για να ανταποκρίνεται στις συγκεκριμένες απαιτήσεις μιας τοποθεσίας, αντί να ακολουθεί μια προσέγγιση "ένα μέγεθος  ή μία λύση για όλους".

Γιατί έχει σημασία το SuDS;

Τα οφέλη των Βιώσιμων Συστημάτων Αποστράγγισης ξεπερνούν κατά πολύ τη διαχείριση των όμβριων υδάτων.

1. Μείωση του Κινδύνου Πλημμύρας

Καθώς αναπτύσσεται  η πόλη  όλο και περισσότερη γη, φυσικές επιφάνειες  αντικαθίστανται από κτίρια και σκληρές διαμορφώσεις τοπίου. Αυτό αυξάνει την απορροή επιφανειακών υδάτων και ασκεί μεγαλύτερη πίεση στα δίκτυα αποστράγγισης . Τα SuDS  αντίθετα βοηθούν στην επιβράδυνση και τον έλεγχο της ροής των όμβριων υδάτων, και μείωση του όγκου τους, μειώνοντας την μέγιστη απορροή , αυξάνοντας τον χρόνο απορροής και ενδεχομένως μειώνοντας τον κίνδυνο πλημμύρας τόσο εντός ενός έργου όσο και κατάντη.

2. Υποστήριξη της βιοποικιλότητας

Τα χαρακτηριστικά αποστράγγισης μπορούν επίσης να προσφέρουν πολύτιμες ευκαιρίες για τη δημιουργία οικοτόπων. Οι κήποι βροχής, οι χείμαρροι και οι λίμνες μπορούν να ενσωματώσουν φύτευση που υποστηρίζει έντομα, πουλιά και άλλα άγρια ​​ζώα. Λαμβάνοντας υπόψη την αποστράγγιση παράλληλα με τον σχεδιασμό φύτευσης και τους στόχους βιοποικιλότητας, μπορούμε να δημιουργήσουμε πολυλειτουργικά τοπία που προσφέρουν πολύ περισσότερα από μια καθαρά τεχνική λύση ενώ μειώνει συχνά πολύ το κόστος αυξάνοντας την αποτελεσματικότητα 

3. Βελτίωση της ποιότητας του νερού

Καθώς το νερό της βροχής ρέει σε δρόμους, χώρους στάθμευσης και άλλες σκληρές επιφάνειες, μπορεί να συλλέξει ρύπους και ιζήματα. Τα καλά σχεδιασμένα SuDS μπορούν να βοηθήσουν στην απομάκρυνση ορισμένων από αυτούς τους ρύπους μέσω διήθησης, καθίζησης και φυσικών βιολογικών διεργασιών πριν το νερό φτάσει στο ευρύτερο περιβάλλον. Σε άλλη περίπτωση οι ρύποι καταλήγουν σε ποτάμια λίμνες και την θάλασσα.

4. Δημιουργία πιο πράσινων, πιο ελκυστικών χώρων

Ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα της ενσωμάτωσης των SuDS στην αρχιτεκτονική τοπίου είναι η ευκαιρία να γίνουν τα χαρακτηριστικά αποστράγγισης μέρος του συνολικού σχεδιασμού. Ένα φυτεμένο παρτέρι ή ρυάκι  μπορεί να απαλύνει την εμφάνιση ενός έργου και να το αναβαθμίσει αισθητικά . Ένας κήπος βροχής μπορεί να φέρει χρώμα και εποχιακό ενδιαφέρον σε έναν δημόσιο χώρο. Μια προσεκτικά σχεδιασμένη λεκάνη απορροής μπορεί να συμβάλει σε ένα ευρύτερο δίκτυο πράσινων υποδομών.

Αντί να βλέπουμε την αποστράγγιση ως κάτι που πρέπει να κρυφτεί, μπορεί να γίνει ένα θετικό χαρακτηριστικό που ενισχύει τον χαρακτήρα ενός τόπου.

5. Βοηθώντας τα Τοπία να Προσαρμοστούν στην Κλιματική Αλλαγή

Με τις μεταβαλλόμενες συνθήκες βροχόπτωσης και την πιθανότητα εμφάνισης εντονότερων καταιγίδων, ο σχεδιασμός χώρων  ικανών να ανταποκριθούν σε αυτές τις συνθήκες και δεν θα επιβαρύνουν τις καταντήσει εγκαταστάσεις  καθίσταται ολοένα και πιο σημαντικός.

    Τα Συστήματα Βιώσιμης Αποστράγγισης (SuDS) μπορούν να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα των έργων ανάπτυξης, διαχειριζόμενα τα επιφανειακά ύδατα με πιο βιώσιμο τρόπο. Όπου ενδείκνυται, η ενσωμάτωση δέντρων και άλλων φυτεύσεων μπορεί επίσης να προσφέρει σκίαση, να συμβάλει στην ψύξη μέσω της εξατμισοδιαπνοής και να βοηθήσει στον περιορισμό του φαινομένου της «αστικής θερμικής νησίδας».

 

Γιατί τα SuDS Πρέπει να συμμετέχουν στα Πρώτα Στάδια του Σχεδιασμού Τοπίου;

              Μία από τις σημαντικότερες παραμέτρους κατά τον σχεδιασμό Συστημάτων Βιώσιμης Αποστράγγισης είναι ο χρονικός προγραμματισμός. Εάν το ζήτημα της αποστράγγισης εξεταστεί μόνο προς το τέλος ενός έργου, ενδέχεται να έχουν ήδη χαθεί ευκαιρίες για την αποτελεσματική ενσωμάτωση του στο τοπίο όπως και για την αποτελεσματικότητα τους.

        Όταν η αποστράγγιση λαμβάνεται υπόψη από τα αρχικά στάδια, δίνεται η δυνατότητα συντονισμού των υψομετρικών επιπέδων, των φυτεύσεων, της προσβασιμότητας, των δημόσιων ανοιχτών χώρων και της διαχείρισης των υδάτων. Το αποτέλεσμα είναι ένα πιο ενιαίο και συνεκτικό τοπίο, όπου τα διάφορα στοιχεία λειτουργούν σε αρμονία μεταξύ τους.

        Ο ποιοτικός σχεδιασμός τοπίου δεν περιορίζεται απλώς στην αισθητική αναβάθμιση ενός χώρου. Αφορά την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο ο χώρος αυτός οφείλει να λειτουργεί, τόσο στο παρόν όσο και στο μέλλον.

 

Ο  Σχεδιασμός Λύσεων Βασισμένων στην Φύση  και των SuDS

        Ο σχεδιασμός απαιτεί τη συνεργασία διαφόρων ειδικοτήτων, συμπεριλαμβανομένων αρχιτεκτόνων τοπίου, πολιτικών μηχανικών, γεωτεχνικών ειδικών σε θέματα αποστράγγισης, οικολόγων και πολεοδόμων/χωροτακτών.

        Οι αρχιτέκτονες τοπίου διαδραματίζουν καίριο ρόλο στη διασφάλιση ότι η διαχείριση των επιφανειακών υδάτων ενσωματώνεται επιτυχώς στο ευρύτερο εξωτερικό περιβάλλονται η ΤΟΠΙΟΔΟΜΗ έχει πλούσια  εμπειρία σε σχεδιασμό & κατασκευή αντίστοιχων έργων 

    Στην ΤΟΠΙΟΔΟΜΗ οι υπηρεσίες αρχιτεκτονικής τοπίου που παρέχουμε περιλαμβάνουν τη μελέτη των υδάτων και της αποστράγγισης, σε συνδιασμό και την αισθητική, η επιλογή  ορθότερης, οικονομική και αποτελεσματικότερη λύση από τα SuDS   και τη στρατηγική αποστράγγισης να αποτελεί μέρος του τεχνικού σχεδιασμού μας. Αυτό περιλαμβάνει την ανάπτυξη των τεχνικών προδιαγραφών που απαιτούνται για τη μετατροπή των σχεδιαστικών προτάσεων σε πρακτικές και συντονισμένες λύσεις.

       Εξετάζουμε πώς τα στοιχεία αποστράγγισης αλληλεπιδρούν με τις φυτεύσεις, τα υλικά κατασκευής (σκληρά υλικά), τα υψόμετρα, τα  επίπεδα, τη βιοποικιλότητα και τη συνολική εμπειρία που θα έχουν οι χρήστες του χώρου. Στόχος είναι η δημιουργία τοπίων όπου οι τεχνικές απαιτήσεις και ο αισθητικός σχεδιασμός αλληλεπιδρούν  θετικά και  Ενσωματώνοντας Λύσεις Βασισμένες στην Φύση στον σχεδιασμό του τοπίου, τα έργα ανάπλασης ή ανάπτυξης μπορούν να επιτύχουν πολλά περισσότερα από τον απλό έλεγχο της απορροής των επιφανειακών υδάτων. Μπορούν να δημιουργήσουν πιο «πράσινα» περιβάλλοντα, να ενισχύσουν τη βιοποικιλότητα, να βελτιώσουν την ποιότητα του νερού και να αξιοποιήσουν καλύτερα τους υπαίθριους χώρους.

        Οι πιο επιτυχημένες λύσεις είναι συχνά εκείνες όπου οι άνθρωποι δεν αντιλαμβάνονται  ότι ένα στοιχείο αποτελεί μέρος ενός συστήματος αποστράγγισης – αντίθετα, το βιώνουν απλώς ως ένα ελκυστικό, άρτια σχεδιασμένο τοπίο όπου όλα αποτελούν μέρος της φυσικής επίλυσης που επιλέξαμε.

Πάρκο τσέπης στο Παγκράτι όπου τα όμβρια της οδού Πολέμωνος διηγούνται σε χώρο 8 κυβικών γατών από τον Πλάτανο με το στρογγυλό παγκάκι 

ΣτηνΤΟΠΙΟΔΟΜΗ, πιστεύουμε ότι η ποιοτική αρχιτεκτονική τοπίου συνδυάζει τις πρακτικές απαιτήσεις, την περιβαλλοντική υπευθυνότητα και τον προσεγμένο σχεδιασμό.

Σχεδιάζετε ένα νέο έργο ανάπτυξης ή αναζητάτε υποστήριξη στον τομέα της αρχιτεκτονικής τοπίου;

Είτε πρόκειται για οικιστική ανάπτυξη, έργο δημόσιου χώρου ή ευρύτερο σχεδιασμό τοπίου, η ομάδα μας μπορεί να συμβάλει στην ενσωμάτωση των αρχών της βιώσιμης αποστράγγισης στη διαδικασία σχεδιασμού του τοπίου.

Αφαίρεση των επιφανειών από καουτσούκ από τις παιδικές χαρές

 

Αφαίρεση των επιφανειών από καουτσούκ από τις παιδικές χαρές

Τα δάπεδα ασφαλείας στις Παιδικές Χαρές είναι ένα μεγάλο ζήτημα σε όλη την Ευρώπη 

Το μεγάλο πρόβλημα με τους Πολυκυκλικούς Αρωματικούς Υδρογονάνθρακες (PAHs) και τη σφράγιση του εδάφους

Τα παραδοσιακά χυτά ελαστικά δάπεδα ή τα κοινά πλακίδια ασφαλείας, παρόλο που προσφέρουν εξαιρετική αντικραδασμική προστασία (απορρόφηση κρούσης βάσει του προτύπου EN 1177), κουβαλούν δύο πολύ σημαντικά περιβαλλοντικά και υγειονομικά μειονεκτήματα:

1. Ύπαρξη PAHs: Πολλά από αυτά τα δάπεδα κατασκευάζονταν (ή κατασκευάζονται ακόμη, αν δεν ελεγχθούν σωστά) από ανακυκλωμένα ελαστικά αυτοκινήτων (SBR). Αυτά τα υλικά συχνά περιέχουν πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες, ορισμένοι από τους οποίους είναι καρκινογόνοι ή τοξικοί. Πλέον, η ευρωπαϊκή νομοθεσία μέσω του κανονισμού REACH επιβάλλει εξαιρετικά αυστηρά όρια για τη χαμηλή περιεκτικότητα σε PAHs. 
2. Σφράγιση εδάφους (Soil Sealing): Η διάστρωση συνεχόμενων τσιμεντένιων υποβάθρων για την τοποθέτηση συνθετικών δαπέδων διακόπτει τον φυσικό κύκλο του νερού. Το έδαφος «ασφυκτιά», δεν απορροφά τα όμβρια ύδατα, επιβαρύνει τα δίκτυα αποχέτευσης και συμβάλλει στο φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας το καλοκαίρι. 

Το EPDM (συχνά αναφερόμενο ως Virgin EPDM ή πρωτογενές καουτσούκ) αποτελεί τη συνθετική λύση που επιβάλλεται όταν δεν είναι τεχνικά εφικτή η χρήση φυσικών υλικών, καθώς παρουσιάζει σημαντικά πλεονεκτήματα:

• Απουσία ή ελάχιστα PAHs: Καθώς είναι πρωτογενές υλικό (και όχι ανακυκλωμένο ελαστικό φορτηγών ή ΙΧ), παράγεται υπό ελεγχόμενες εργαστηριακές συνθήκες και εγγυάται τη συμμόρφωση με τα αυστηρά όρια του κανονισμού REACH για την υγεία των παιδιών. 
• Μεγαλύτερη ανθεκτικότητα: Αντέχει στην υπεριώδη ακτινοβολία (UV) και δεν διαβρώνεται εύκολα, αποφεύγοντας τη δημιουργία επικίνδυνης «σκόνης» από τρίμματα που θα μπορούσαν να εισπνεύσουν τα παιδιά.

Η στροφή της νομοθεσίας και των ευρωπαϊκών προτύπων

        Σύμφωνα με τις σύγχρονες τάσεις σχεδιασμού και τις ευρωπαϊκές οδηγίες, η ιεραρχία επιλογής υλικών για το έδαφος των παιδικών χαρών διαμορφώνεται ως εξής:

1. Φυσικά Υλικά (Πρώτη Επιλογή)

Όπου το ύψος πτώσης των οργάνων το επιτρέπει, προκρίνεται η χρήση χαλαρών φυσικών υλικών, τα οποία δεν σφραγίζουν το έδαφος και είναι πλήρως οικολογικά

• Πιστοποιημένη Άμμος: Ειδική άμμος συγκεκριμένης κοκκομετρίας που δεν λασπώνει. Το πρόβλημα στην χώρα μς είναι η ύπαρξη πολλών ελεύθερων ζώων που μετατρέπουν την άμμο σε αποχωρητήριο και δεν χρησιμοποιούμε αυτήν την λύση 
• Τεμαχισμένος Φλοιός Δέντρων (Mulch) ή Wood Chips (Ξυλοτεμαχίδια): Προσφέρουν εξαιρετική απορρόφηση κραδασμών, φυσική αποστράγγιση και εντάσσονται τέλεια στο φυσικό περιβάλλον.
• Φυσικό Γρασίδι: Για πολύ χαμηλά ύψη πτώσης (έως 1 μέτρο)
• Βοτσαλάκι : το στρογγυλεμένο ποταμίσιο βότσαλο είναι ένα από τα καλύτερα και πλήρως αναγνωρισμένα φυσικά δάπεδα ασφαλείας για παιδικές χαρές σε όλη την Ευρώπη. Μάλιστα, προβλέπεται ρητά από το ευρωπαϊκό πρότυπο EN 1176-1 και το EN 1177.

2. Εγκατάσταση Χυτού EPDM ή Πλακιδίων EPDM (Δεύτερη Επιλογή)

    Όταν τα φυσικά υλικά αποκλείονται —για παράδειγμα, λόγω προβλημάτων προσβασιμότητας για αμαξίδια ΑμεΑ (τα χαλαρά υλικά όπως η άμμος εμποδίζουν την κίνηση των τροχοκάθιστων), ή λόγω δυσκολίας συντήρησης και διασποράς των υλικών— τότε η νομοθεσία επιτρέπει και  τη χρήση πιστοποιημένου EPDM. 

        Για να αντιμετωπιστεί εν μέρει το πρόβλημα της σφράγισης του εδάφους, οι σύγχρονες προδιαγραφές απαιτούν αυτά τα δάπεδα EPDM να είναι υδατοπερατά (porous/permeable), επιτρέποντας στο νερό της βροχής να διέρχεται μέσα από τους πόρους του καουτσούκ και να καταλήγει στον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα, αντί να λιμνάζει ή να οδηγείται στα φρεάτια. 

Οικολογικές οργανώσεις  της Ισπανίας  ζητούν την αφαίρεση των επιφανειών από καουτσούκ από τις παιδικές χαρές: «Υπάρχουν πιο υγιεινές εναλλακτικές λύσεις». Ο στόχος είναι η σταδιακή αντικατάσταση των επιφανειών από συνθετικό καουτσούκ με φυσικά υλικά για την προστασία της υγείας των παιδιών.

        Στόχος είναι η σταδιακή αντικατάσταση των επιφανειών από συνθετικό καουτσούκ με φυσικά υλικά, για την προστασία της υγείας των παιδιών.

        Οι παιδικές χαρές είναι χώροι όπου τα παιδιά συγκεντρώνονται, διασκεδάζουν και παίζουν. Ωστόσο, η ασφάλεια των παιδιών σε αυτούς τους χώρους αποτελεί πρωταρχικό μέλημα για τις οικογένειες. 

Στόχος η προστασία της υγείας των παιδιών. 

Η εκστρατεία «Υγιείς Παιδικές Χαρές» (Parques con salud) από την ισπανική οικολογική οργάνωση Ecologistas en Acción de Aragón αποτυπώνει με απόλυτη ακρίβεια τη νέα ευρωπαϊκή τάση, η οποία μετατοπίζει το ενδιαφέρον από την απλή «ασφάλεια έναντι κρούσης» στην ολιστική υγεία των παιδιών και του περιβάλλοντος.

Οι οικολογικές οργανώσεις στην Ισπανία και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες βασίζουν τα αιτήματά τους σε συγκεκριμένα επιστημονικά και πρακτικά επιχειρήματα:

1. Οι βασικοί άξονες της ισπανικής εκστρατείας

• Εισπνοή μικροσωματιδίων και χημικών: Κατά τις θερμές ημέρες (ιδιαίτερα έντονο φαινόμενο στην Ισπανία και την Ελλάδα), οι συνθετικές επιφάνειες από καουτσούκ (ακόμα και οι EPDM) εκλύουν πτητικές οργανικές ενώσεις (VOCs) και μια χαρακτηριστική οσμή πλαστικού/ελαστικού. Τα παιδιά, παίζοντας κοντά στο έδαφος, εισπνέουν αυτά τα σωματίδια.
• Θερμική καταπόνηση: Οι επιφάνειες καουτσούκ απορροφούν τεράστια ποσά ηλιακής ακτινοβολίας. Έρευνες έχουν δείξει ότι το καλοκαίρι η θερμοκρασία ενός ελαστικού δαπέδου μπορεί να ξεπεράσει τους 50°C ή 60°C, καθιστώντας την παιδική χαρά μη λειτουργική ή ακόμα και επικίνδυνη για εγκαύματα.
• Αποσύνδεση από τη φύση: Το τεχνητό περιβάλλον στερεί από τα παιδιά τη «αισθητηριακή διέγερση» που προσφέρει η επαφή με το φυσικό χώμα, το ξύλο, το γρασίδι και το βότσαλο, υλικά που βοηθούν στην ανάπτυξη του ανοσοποιητικού και της δημιουργικότητάς τους.

    Η αξιολόγηση της κατάστασης της Παιδικής Χαράς  «Γέφυρα της Πέτρας» στη Σαραγόσα, στο πλαίσιο της  αυτής της εκστρατείας, εχει αποτελέσματα που η οργάνωση καλεί τις δημόσιες αρχές να απομακρύνουν σταδιακά τις επιφάνειες από συνθετικό καουτσούκ και να τις αντικαταστήσουν με πιο φυσικά υλικά. 

    Αν και το Δημοτικό Συμβούλιο υποστηρίζει ότι οι επιφάνειες αυτές είναι ασφαλείς —επικαλούμενο επίσημες εκθέσεις— οι οικολόγοι προειδοποιούν ότι ενδέχεται να περιέχουν τοξικές ουσίες και βαρέα μέταλλα, τα οποία θα μπορούσαν να είναι επιβλαβή για την ανάπτυξη των παιδιών. 

           Κατά συνέπεια, η οργάνωση προτείνει την εφαρμογή της «αρχής της προφύλαξης» και την επιλογή εναλλακτικών λύσεων, όπως η άμμος, βότσαλάκι  το χώμα ή ο φλοιός δέντρων. «Ακόμη κι αν οι τεχνικοί έλεγχοι του Δημοτικού Συμβουλίου δείχνουν ότι δεν υπάρχει κίνδυνος —και, θεωρητικά, δεν θα έπρεπε να υπάρχει, εφόσον οι επιφάνειες βρίσκονται σε καλή κατάσταση— προκύπτει ζήτημα συντήρησης. Η βροχή μπορεί να προκαλέσει φθορά στο υλικό και να μολύνει το γύρω έδαφος», σημείωσε ο Fernando Rivera, μέλος της Ecologistas en Acción de Aragón. 

    Μεταξύ των ουσιών που ανησυχούν τους διοργανωτές της εκστρατείας περιλαμβάνονται οι οργανοφωσφορικές ενώσεις, τα επιβραδυντικά φλόγας, οι χρωστικές ουσίες και τα βαρέα μέταλλα — ορισμένα εκ των οποίων μπορούν να δράσουν ως ενδοκρινικοί διαταράκτες. «Δεν πρόκειται για συμπτώματα που εμφανίζονται άμεσα. Οι ουσίες αυτές επηρεάζουν το νευρικό, το ανοσοποιητικό και το ενδοκρινικό σύστημα. Στην περίπτωση ενός παιδιού που βρίσκεται ακόμη σε φάση ανάπτυξης, η επαφή με οποιαδήποτε τέτοια ουσία —ακόμη και σε μικρές ποσότητες— μπορεί να έχει επιπτώσεις», εξήγησε ο Rivera. 

     Η πρωτοβουλία ευθυγραμμίζεται επίσης με ένα ευρωπαϊκό μορατόριουμ, το οποίο θέτει το 2031 ως ημερομηνία-στόχο για τη σταδιακή κατάργηση αυτών των υλικών. Επιπλέον, η Σαραγόσα έχει οριστεί ως Ευρωπαϊκή Πράσινη Πρωτεύουσα για το 2028 — μια εξέλιξη που οι διοργανωτές της εκστρατείας θεωρούν ως την ιδανική ευκαιρία για τη μετάβαση σε ένα πιο βιώσιμο μοντέλο παιδικών χαρών. «Δεδομένου ότι η Σαραγόσα ανακηρύχθηκε Ευρωπαϊκή Πράσινη Πρωτεύουσα για το 2028, πιστεύουμε ότι είναι η κατάλληλη στιγμή για να ξεκινήσει η σταδιακή αντικατάσταση των ελαστικών επιφανειών στις παιδικές χαρές με άλλα υλικά», τόνισε ο περιβαλλοντολόγος Fernando Rivera.

Εκστρατεία «Υγιείς Παιδικές Χαρές» 

        Η εκστρατεία ξεκινά στη Σαραγόσα με μια φάση χαρτογράφησης και επιθεώρησης των παιδικών χαρών, προκειμένου να διαπιστωθεί ποιο ποσοστό αυτών των χώρων διαθέτει συνθετικές επιφάνειες. Για τον σκοπό αυτό, η οργάνωση αξιοποιεί την εμπειρία που αποκτήθηκε από μια παρόμοια πρωτοβουλία στην Κανταβρία. 

    Τα μέλη της πρωτοβουλίας «Υγιή Πάρκα» («Parques con salud») πιστεύουν ότι η Σαραγόσα έχει την ευκαιρία να πρωτοπορήσει στον μετασχηματισμό των χώρων παιχνιδιού της, επιλέγοντας λύσεις που συνδυάζουν τη βιωσιμότητα, την εξοικονόμηση πόρων και την προστασία της υγείας των παιδιών. «Υπάρχουν πιο βιώσιμες, υγιεινές και οικονομικά αποδοτικές εναλλακτικές λύσεις. Θα υποστηρίξουμε αυτές τις λύσεις, διότι στην πόλη της Σαραγόσα έχουμε την ευκαιρία να πρωτοπορήσουμε στην εφαρμογή τους», κατέληξε ο περιβαλλοντολόγος.

Η πρόκληση της «Μετάβασης»: Φυσικά υλικά vs. Προσβασιμότητα

Η σταδιακή κατάργηση του καουτσούκ, αν και ιδανική περιβαλλοντικά, φέρνει τους Δήμους και τους σχεδιαστές αντιμέτωπους με ένα μεγάλο κοινωνικό δίλημμα: Πώς θα συμβαδίσει η οικολογία με την καθολική προσβασιμότητα (ΑμεΑ);

Κριτήριο	Φυσικά Υλικά (Βότσαλο, Wood Chips, Φλοιός)	Συνθετικό Καουτσούκ (EPDM / SBR)
Υγεία & Τοξικότητα	Άριστα (100% φυσικά, μηδέν χημικά)	Πιθανή έκλυση VOCs, μικροπλαστικά
Μικροκλίμα (Ζέστη)	Δεν υπερθερμαίνονται, επιτρέπουν αποστράγγιση	Δημιουργούν αστική θερμική νησίδα
Κίνηση ΑμεΑ / Καροτσιών	Αδύνατη ή πολύ δύσκολη (τροχοί βουλιάζουν)	Ιδανική (σταθερή, λεία επιφάνεια)
Κόστος Συντήρησης	Ετήσια μεγαλυτερο συνολικά χαμηλότερο (απαιτεί συχνό συμπλήρωμα & καθαρισμό)	Χαμηλό βραχυπρόθεσμα (απαιτεί πλύσιμο). Πολύ υψηλό διότι απαιτεί ανάλογα  την έκθεση τους στον Ήλιο πλήρη  αντικατάσταση  λόγω πολυμερισμού τους

Ποιες είναι οι σύγχρονες λύσεις «Συμβιβασμού»;

Για να ικανοποιηθούν τα αιτήματα των οργανώσεων χωρίς να αποκλειστούν τα παιδιά με αναπηρία, η σύγχρονη αρχιτεκτονική τοπίου προτείνει:

1. Υβριδικός Σχεδιασμός: Χρήση σταθερών διαδρόμων (π.χ. από υδατοπερατό EPDM) ή  καλυτερα  από ειδικό πατημένο οικολογικό χώμα/κουρασάνι) αποκλειστικά για τη μετακίνηση των αμαξιδίων προς τα όργανα, και τοποθέτηση βότσαλου ή ξυλοτεμαχιδίων (wood chips) στις μεγάλες ζώνες πτώσης γύρω από τα παιχνίδια.
2. Φυσικά Στερεά Δάπεδα: Έρευνες στρέφονται πλέον σε βιοδιασπώμενες ρητίνες φυτικής προέλευσης που αναμιγνύονται με φυσικό φλοιό ή άμμο, δημιουργώντας σταθερά αλλά πλήρως οικολογικά δάπεδα (χωρίς πετρέλαιο ή πολυουρεθάνες).

    Η ελληνική νομοθεσία και η πρακτική των Δήμων βρίσκονται αυτή τη στιγμή σε ένα μεταβατικό στάδιο, προσπαθώντας να εναρμονιστούν με τις ευρωπαϊκές οδηγίες, αλλά και να αντιμετωπίσουν τις ιδιαιτερότητες του ελληνικού κλίματος.

    Η ελληνική νομοθεσία βασίζεται αυστηρά στα ευρωπαϊκά πρότυπα ΕΛΟΤ EN 1176 και ΕΛΟΤ EN 1177, τα οποία έχουν ενσωματωθεί πλήρως στις σχετικές Υπουργικές Αποφάσεις (όπως η ΥΑ 28492/2009 και οι τροποποιήσεις της) που ορίζουν τις προϋποθέσεις για τη λειτουργία και την πιστοποίηση των παιδικών χαρών.

1. Τι προβλέπει η ελληνική νομοθεσία για τα φυσικά υλικά

Στην Ελλάδα, για να λάβει μια παιδική χαρά το τελικό «Σήμα Πιστοποίησης» , πρέπει ο χώρος να ελεγχθεί από διαπιστευμένο φορέα ελέγχου. Αν επιλεγούν φυσικά υλικά (βότσαλο, άμμος, ξυλοτεμαχίδια), οι απαιτήσεις είναι πολύ συγκεκριμένες:

• Υποχρέωση Πιστοποιητικού Καταλληλότητας / Κοκκομετρίας: Ο εργολάβος ή ο προμηθευτής δεν μπορεί απλώς να φέρει χύδην υλικά από ένα τυχαίο νταμάρι ή ποτάμι. Πρέπει να προσκομίσει εργαστηριακή βεβαίωση κοκκομετρικής διαβάθμισης (π.χ. βότσαλο 2-8 χιλιοστών) και πιστοποιητικό ότι το υλικό είναι πλυμένο, απαλλαγμένο από προσμίξεις (λάσπη, χώμα, οργανικά υπολείμματα) και φυσικά στρογγυλεμένο.
• Δοκιμές Επιτόπιης Κρούσης (HIC - Head Injury Criterion): Οι φορείς πιστοποίησης στην Ελλάδα χρησιμοποιούν ειδικές συσκευές (όργανο ελεύθερης πτώσης κεφαλής με επιταχυνσιόμετρο) πάνω στο ίδιο το στρωμένο βότσαλο ή την άμμο της παιδικής χαράς για να επιβεβαιώσουν ότι το πάχος της στρώσης απορροφά τον κραδασμό βάσει του ύψους πτώσης των οργάνων.
• Το «σκανδαλώδες» παράθυρο του παρελθόντος: Στο παρελθόν, πολλοί φορείς απέφευγαν τα φυσικά υλικά στην Ελλάδα, επειδή ο έλεγχος των συνθετικών δαπέδων (που έρχονται με έτοιμο εργοστασιακό πιστοποιητικό) ήταν γραφειοκρατικά «ευκολότερος». Πλέον, η εξοικείωση των ελεγκτών με τις επιτόπιες δοκιμές HIC έχει εξαλείψει αυτό το εμπόδιο.

Τα μεγάλα εμπόδια (Γιατί καθυστερεί η μετάβαση στην χώρα μας )

• Η κουλτούρα της «Μη-Συντήρησης»: Αυτός είναι ο μεγαλύτερος εχθρός των φυσικών υλικών στην Ελλάδα. Τα φυσικά υλικά απαιτούν από τον Δήμο να στέλνει συνεργείο για τσουγκράνισμα και συμπλήρωμα υλικού ανά τακτά χρονικά διαστήματα. Οι υποστελεχωμένες υπηρεσίες των Δήμων προτιμούν το EPDM (καουτσούκ) με τη λογική «το τοποθετούμε μια φορά και το ξεχνάμε για 5-7 χρόνια», παρά το γεγονός ότι αυτό υποβαθμίζει το περιβάλλον.
• Το ζήτημα των αδέσποτων: Λόγω του μεγάλου προβλήματος με τα αδέσποτα ζώα (γάτες/σκύλους) στην Ελλάδα, οι Δήμοι φοβούνται ότι οι μεγάλες επιφάνειες με άμμο  θα μετατραπούν γρήγορα σε χώρους αφόδευσης, δημιουργώντας εστιακές μολύνσεις για τα παιδιά, αν η παιδική χαρά δεν είναι απόλυτα περιφραγμένη και φυλασσόμενη.
• Η πίεση των γονέων στις δημοτικές αρχές : τα φυσικά υλικά μεταφέρονται στις οικίες μέσα στα παπούτσια και στα ρούχα Θεωρούνται βρωμία όπως συχνά τα φύλλα τα άνθη των δέντρων ενώ καθετί πλαστικό θεωρείται "καθαρό" διότι η ζημιά που προκαλεί στην υγεία είναι  μη ορατή και μακροπρόθεσμη  

Πηγή  έμπνευσης το ισπανικό άρθρο :https://www.elespanol.com/

Αρθρογράφος : 

Κωνσταντίνος Τάτσης 

Γεωπόνος ΑΓΣΑ

ΑΝΑΛΟΓΑ ΑΡΘΡΑ:

• Η στάθμιση των κινδύνων και τα οφέλη στο παιδικό παιχνίδι
• Οφέλη από την προσθήκη σκιάς σε παιδικές χαρές
• Η Γερμανία προσθέτει περισσοτερο κινδυνο στις παιδικές χαρές της

• Παιδικες χαρές υπό διωγμο
• Παιδικές χαρές για ηλικιωμένους ενήλικες Ενισχύει τη δραστηριότητα τους και, Μειώνει τη μοναξιά

• Η θερμοκρασία των αστικών επιφανειών. Πόσο πιο δροσερό είναι το γκαζόν από την επιφάνεια με πλάκες η σκυρόδεμα στο πεζοδρόμιο;
• Η επικήρυξη της Πικροδάφνης