Τα δέντρα, ποτέ δεν είναι 100% Ασφαλή
-μου είπε ένας δενδροκόμος!
του Antonino Cacace
Επικεφαλής Δενδροκομίας & Επαγγελματίας Διαχείρισης Αστικών Δασών
Οι περισσότεροι άνθρωποι κρίνουν τον κίνδυνο όχι με βάση τα στατιστικά στοιχεία, αλλά με βάση αυτά που βλέπουν στις ειδήσεις. Όταν ένα αεροπλάνο συντρίβεται, οι άνθρωποι νιώθουν νευρικοί για την πτήση. Όταν συμβαίνουν επιθέσεις καρχαριών, ο αριθμός των σέρφερ μειώνεται.Και όταν ένα μεγάλο κλαδί δέντρου αποτυγχάνει και τραυματίζει σοβαρά κάποιον, πολλοί άνθρωποι αρχίζουν ενστικτωδώς να αναρωτιούνται αν το δέντρο δίπλα στο σπίτι τους πρέπει να κοπεί για να κρατήσουν τα παιδιά τους "ασφαλή".
Αυτό είναι ένα ευρέως αναγνωρισμένο φαινόμενο στην ψυχολογία γνωστό ως ευρετική διαθεσιμότητα· η τάση μας να υπερεκτιμούμε την πιθανότητα σπάνιων γεγονότων απλώς επειδή είναι έντονα, συναισθηματικά και λαμβάνουν εκτεταμένη κάλυψη από τα μέσα ενημέρωσης.
Γι' αυτό η πρόσφατη αποτυχία ενός μεγάλου κλαδιού ευκαλύπτου στο πάρκο Guyatt στο Μπρίσμπεϊν, που φέρεται να προκάλεσε σοβαρούς τραυματισμούς σε μια γυναίκα και ένα παιδί, έχει προσελκύσει ευρεία προσοχή από τα μέσα ενημέρωσης και την πολιτική.
Ωστόσο, πριν επιτρέψουμε σε ένα γεγονός με μεγάλη δημοσιότητα να διαμορφώσει την αντίληψή μας για τα δέντρα, αξίζει να θέσουμε ένα απλό ερώτημα: Πόσο επικίνδυνα είναι τα δέντρα, πραγματικά;
Ένα μέσο ενημέρωσης πήρε συνέντευξη από έναν εκπρόσωπο της Δενδροκομικής Ένωσης του Κουίνσλαντ και επέλεξε προσεκτικά τα σχόλιά του, όπως: "Είναι ζωντανά όντα όπως εσύ και εγώ." και "Αν στέκεστε στη βάση ενός δέντρου και κοιτάτε ψηλά, μπορεί να φαίνεται καλό, αλλά δεν μπορούμε ποτέ να πούμε με απόλυτη βεβαιότητα ότι είναι 100% ασφαλή." Αυτά τα σχόλια είναι απολύτως σωστά. Ωστόσο, καταδεικνύουν επίσης πώς οι τεχνικά ακριβείς δηλώσεις μπορούν να παρερμηνευθούν όταν παρουσιάζονται χωρίς συμφραζόμενα, κάτι που έκαναν τα μέσα ενημέρωσης. Άλλωστε, το να λέμε ότι τα δέντρα δεν είναι 100% ασφαλή μας λέει πολύ λίγα από μόνο του.
- Τα αυτοκίνητα δεν είναι 100% ασφαλή
- Τα μονοπάτια δεν είναι 100% ασφαλή.
- Οι παιδικές χαρές δεν είναι 100% ασφαλείς.
- Τα κτίρια δεν είναι 100% ασφαλή.
Οι μηχανικές κατασκευές που σχεδιάζονται και συντηρούνται σύμφωνα με τα υψηλότερα πρότυπα δεν μπορούν να εγγυηθούν ότι ποτέ δεν θα αποτύχουν. Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει 100% ασφάλεια.
Ο κίνδυνος είναι αναπόφευκτο κομμάτι της ζωής.
Ο στόχος της σύγχρονης διαχείρισης κινδύνων δεν είναι η πλήρης εξάλειψη του κινδύνου (κάτι που θα ήταν αδύνατο), αλλά η διαχείριση του σε ένα επίπεδο που είναι γενικά αποδεκτό, διατηρώντας παράλληλα τα οφέλη που παρέχει μια δραστηριότητα, ένα αντικείμενο ή ένα περιβάλλον.
Τα δέντρα δεν διαφέρουν. Τι μας λένε τα στοιχεία;
Η δημόσια αντίληψη συχνά υποδηλώνει ότι η πτώση δέντρων ή κλαδιών αποτελεί σημαντικό κίνδυνο. Τα στοιχεία λένε μια πολύ διαφορετική ιστορία. Οι Hartley και Chalk (2019) εξέτασαν τους τυχαίους, μη επαγγελματικούς θανάτους που προκύπτουν από πτώσεις δέντρων σε όλη την Αυστραλία και διαπίστωσαν ότι τέτοιοι θάνατοι είναι εξαιρετικά σπάνιοι. Ομοίως, οι Way και Balogh (2022) εξέτασαν τις εισαγωγές λόγω τραύματος στην περιοχή του Νοσοκομείου John Hunter στη Νέα Νότια Ουαλία, που εξυπηρετεί έναν μικτό μητροπολιτικό και αγροτικό πληθυσμό περίπου 1,1 εκατομμυρίων ανθρώπων. Σε μια περίοδο 8,5 ετών, μόνο 21 από τις 13.884 εισαγωγές λόγω τραύματος (0,15%) οφείλονταν σε τυχαίες πτώσεις δέντρων. Κανένα από αυτά τα περιστατικά δεν είχε ως αποτέλεσμα θάνατο. Ίσως ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι αυτό που αντιπροσωπεύουν αυτά τα στοιχεία στο πλαίσιο. Τα τραύματα από τροχαία ατυχήματα ευθύνονται για περισσότερο από το 30% των εισαγωγών τραυμάτων στο ίδιο νοσοκομείο κατά τη διάρκεια ενός τυπικού έτους.
Οι τραυματισμοί που σχετίζονται με δέντρα αντιπροσώπευαν το 0,15% σε διάστημα οκτώμισι ετών. Ενώ η σύγκριση δεν είναι τέλεια, καταδεικνύει πόσο σπάνια τα δέντρα συμβάλλουν σε σοβαρούς τραυματισμούς σε σύγκριση με πολλούς κινδύνους που η κοινωνία δέχεται καθημερινά χωρίς δεύτερη σκέψη. Τι μπορεί να σημαίνει αυτό για την Αυστραλία;
Καμία μεμονωμένη μελέτη δεν μπορεί να αντιπροσωπεύει απόλυτα μια ολόκληρη χώρα. Το κλίμα, η βλάστηση, η πυκνότητα πληθυσμού, τα καιρικά πρότυπα, τα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης και τα πρότυπα έκθεσης του κοινού στην Αυστραλία ποικίλλουν σημαντικά μεταξύ των περιοχών.
Για αυτόν τον λόγο, θα ήταν ακατάλληλο να πολλαπλασιαστούν απλώς τα ευρήματα του John Hunter με τον εθνικό πληθυσμό και να παρουσιαστεί το αποτέλεσμα ως γεγονός.
Παρ' όλα αυτά, εάν το παρατηρούμενο ποσοστό τραυματισμών είναι γενικά αντιπροσωπευτικό, τα διαθέσιμα στοιχεία υποδηλώνουν ότι οι τυχαίες πτώσεις δέντρων πιθανότατα θα ευθύνονται για περίπου 100-150 εισαγωγές σε νοσοκομεία σε εθνικό επίπεδο κάθε χρόνο. Η εκτίμηση αυτή συνοδεύεται από σημαντικές προειδοποιήσεις. Μερικοί τραυματίες μπορεί να μην φτάσουν ποτέ σε ένα μεγάλο κέντρο τραυμάτων. Άλλοι μπορεί να αντιμετωπίζονται σε μικρότερα νοσοκομεία ή από γενικούς ιατρούς. Αντίθετα, ορισμένες περιοχές αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη έκθεση σε ακραίες καιρικές συνθήκες ή μεγαλύτερους αστικούς πληθυσμούς δέντρων από ό,τι η λεκάνη απορροής John Hunter. Ακόμα και αν λάβουμε υπόψη αυτές τις αβεβαιότητες, είναι δύσκολο να φανταστούμε ένα ρεαλιστικό σενάριο στο οποίο οι τυχαίες πτώσεις δέντρων ευθύνονται για περισσότερες από μερικές εκατοντάδες εισαγωγές σε νοσοκομεία σε εθνικό επίπεδο κάθε χρόνο.
Μια λογική ερμηνεία των διαθέσιμων στοιχείων είναι ότι ο πραγματικός αριθμός είναι πιθανό να παραμείνει πολύ κάτω από 250 εισαγωγές ετησίως σε έναν πληθυσμό που υπερβαίνει τα 27 εκατομμύρια άτομα.
Βάζοντας τους αριθμούς σε μια προοπτική
Εάν τα διαθέσιμα στοιχεία είναι γενικά αντιπροσωπευτικά της Αυστραλίας, οι τυχαίες πτώσεις δέντρων είναι πιθανό να ευθύνονται για λιγότερες από 250 εισαγωγές σε νοσοκομεία κάθε χρόνο. Ενώ κάθε σοβαρός τραυματισμός είναι υπερβολικός, η προοπτική μπορεί να είναι διαφορετική.. Σύμφωνα με το Αυστραλιανό Ινστιτούτο Υγείας και Πρόνοιας, η Αυστραλία καταγράφει περίπου: 254.000 εισαγωγές σε νοσοκομεία από πτώσεις κάθε χρόνο· 83.000 εισαγωγές σε νοσοκομεία λόγω επαφής με αντικείμενα· 67.000 εισαγωγές σε νοσοκομεία από ατυχήματα μεταφοράς· και λιγότερες από 250 εκτιμώμενες εισαγωγές από τυχαίες πτώσεις δέντρων.
Πρακτικά, οι Αυστραλοί έχουν: περισσότερες από 1.200 φορές περισσότερες πιθανότητες να νοσηλευτούν μετά από πτώση· περίπου 400 φορές περισσότερες πιθανότητες να νοσηλευτούν μετά από ατύχημα μεταφοράς· και περίπου 400 φορές περισσότερες πιθανότητες να νοσηλευτούν μετά από τραυματισμό από καθημερινά αντικείμενα παρά από τυχαία πτώση ενός δέντρου ή ενός από τα κλαδιά του.
Εκατομμύρια Αυστραλοί περνούν χρόνο κάτω από τα δέντρα κάθε μέρα. Περπατώντας σε πάρκα, επισκεπτόμενοι παιδικές χαρές, παρακολουθώντας αθλητικές εκδηλώσεις, οδηγώντας σε δρόμους με δέντρα και απλώς απολαμβάνοντας τα περιβαλλοντικά, κοινωνικά και υγειονομικά οφέλη που προσφέρουν τα αστικά δέντρα. Ωστόσο, οι σοβαροί τραυματισμοί που προκύπτουν από τυχαία πτώση δέντρων παραμένουν εξαιρετικά σπάνιοι.
Γιατί έχει σημασία αυτό
Τίποτα από αυτά δεν μειώνει τη σοβαρότητα των όσων συνέβησαν στο Guyatt Park. Κάθε σοβαρός τραυματισμός αξίζει συμπόνια για τους πληγέντες και έρευνα. Όπου εντοπίζονται βελτιώσεις στην αξιολόγηση των δέντρων, στις πρακτικές επιθεώρησης ή στη διαχείριση κινδύνου, θα πρέπει να αντιμετωπίζονται. Ωστόσο, τα μεμονωμένα περιστατικά δεν πρέπει να αποτελούν τη βάση για γενικά συμπεράσματα σχετικά με τα δέντρα στο σύνολό τους.
Η δενδροκομία, όπως η μηχανική, η αεροπορία και η ιατρική, είναι ένα επάγγελμα που βασίζεται σε στοιχεία και όχι σε ανέκδοτα. Αν κάθε γέφυρα κατεδαφιζόταν μετά από μια δομική βλάβη ή κάθε δρόμος έκλεινε μετά από ένα θανατηφόρο ατύχημα, η κοινωνία θα γινόταν γρήγορα μη λειτουργική. Αντίθετα, ερευνούμε, μαθαίνουμε και βελτιωνόμαστε. Ο κίνδυνος των δέντρων θα πρέπει να προσεγγίζεται με τον ίδιο ακριβώς τρόπο.
Μια ισορροπημένη προοπτική
Το πρόσφατο περιστατικό στο Μπρίσμπεϊν έχει προκαλέσει, όπως είναι κατανοητό, ανησυχία και ανανεωμένη συζήτηση σχετικά με τον κίνδυνο που σχετίζεται με τα δέντρα. Αυτή η συζήτηση είναι σημαντική. Αλλά θα πρέπει να βασίζεται σε στοιχεία και όχι σε τίτλους. Η σπανιότητα των αστοχιών των δέντρων είναι ακριβώς αυτό που τις καθιστά άξιες ειδήσεων. Ωστόσο, ακριβώς αυτή η ειδησεογραφική κάλυψη μπορεί να διαστρεβλώσει την αντίληψη του κοινού, κάνοντας τις πτώσεις δέντρων να φαίνονται πολύ πιο συχνές από ό,τι είναι στην πραγματικότητα. Ίσως αυτό είναι το πιο σημαντικό συμπέρασμα.
Τα δέντρα δεν χρειάζεται να είναι 100% ασφαλή για να έχουμε ηρεμία. Απλώς πρέπει να παρουσιάζουν ένα επίπεδο κινδύνου που η κοινωνία θεωρεί αποδεκτό σε σύγκριση με τα τεράστια οφέλη που προσφέρουν. Τα διαθέσιμα στοιχεία υποδηλώνουν ότι γενικά ήδη το κάνουν και ότι πολλές Τοπικές Αυτοδιοικήσεις κάνουν καλή δουλειά διασφαλίζοντας αυτό.
Αναφορές
Australian Institute of Health and Welfare (AIHW; 2026). Injury in Australia.
Hartley, M. & Chalk, J. (2019). A review of deaths in Australia from accidental tree failures.
Way, T. L. & Balogh, Z. J. (2022). The epidemiology of injuries related to falling trees and tree branches. ANZ Journal of Surgery, 92(3), 477–480.
Πηγή:
Trees, never 100% safe - an arborist told me!
Antonino Cacace
Απόδοση στα ελληνικά
Μανώλης Καπάνταης
Δασολόγος - Περιβαλλοντολόγος
Η κύρια αιτία του προβλήματος είναι ότι τα φυσικά χαρακτηριστικά των δέντρων δεν ταιριάζουν με το περιβάλλον και το λιγοστό χώμα της πόλης. Τέλος, τα μέτρα προστασίας συχνά αποτυγχάνουν επειδή δεν σχεδιάστηκαν με βάση τον πραγματικό τρόπο με τον οποίο μεγαλώνουν και δρουν οι ρίζες και εκεί είναι η λύση .....
