Το πάρκινγκ της Αμβέρσας που μετατράπηκε σε πάρκο κερδίζει το Ευρωπαϊκό Βραβείο Δημόσιου Χώρου

        Στις 15 Οκτωβρίου, στο CCCB στη Βαρκελώνη, παρουσιαστικέ το έργο Zuidpark στην Αμβέρσα, υπογεγραμμένο από την Tractebel, atelier adr και Georges Descombes, κέρδισε την αναγνώριση "Urbano 2026" που ανταμείβει τον καλύτερο προβληματισμό για το ρόλο του αστικού δημόσιου χώρου. Είναι η κατεύθυνση που πηγαίνουν όλες οι ευρωπαϊκές πόλεις (σχεδόν όλες...)

        «Θα μπορούσαμε να τα είχαμε πάει καλύτερα», λέει ο αρχιτέκτονας Georges Descombes από τη σκηνή του Κέντρου Σύγχρονης Κουλτούρας της Βαρκελώνης. Μια παραδοχή που ακούγεται σχεδόν παράδοξη, αφού το Zuidpark, το έργο που έκανε στο Βέλγιο μαζί με την Tractebel και το ατητικό αδράχτο, μόλις κέρδισε το Ευρωπαϊκό Βραβείο για τον Αστικό Δημόσιο Χώρο 2026, κερδίζοντας την κριτική επιτροπή υπό την προεδρία της Eva Prats.

    Παρά τη ριζική αναδιαμόρφωση ενός πάρκινγκ σε δημόσιο πάρκο και δωρεάν, οι σχεδιαστές συνεχίζουν να αναρωτιούνται για τις ανεξερεύνητες δυνατότητες και τις αποκηρύξεις που συνόδευσαν το έργο. Ένας προβληματισμός σχετικά με το ρόλο του δημόσιου χώρου που το βραβείο, που ιδρύθηκε το 2000, προωθεί εδώ και πάνω από είκοσι πέντε χρόνια, γίνεται, όπως εξηγεί η Judith Carrera, διευθύντρια της CCCB, «ένα αρχείο για τη συλλογή δημιουργικών προτάσεων ικανών να επιλύουν προβλήματα, να επιδεικνύουν την αποτελεσματικότητά τους στην πράξη και να μεταμορφώνουν τις πόλεις σε μέρη για να φανταστούν ένα καλύτερο μέλλον». Με 381 υποψηφιότητες, η έκδοση του 2026 κατέγραψε ένα απόλυτο ρεκόρ συμμετοχών.

Αστική αναγέννηση και βιωσιμότητα: 

πώς γεννήθηκε το πάρκο Zuidpark στην Αμβέρσα

        Το Zuidpark ανέκτησε τις πρώην εμπορικές λεκάνες του Gedempte Zuiderdokken, που κατασκευάστηκαν τον δέκατο ένατο αιώνα. Αν και παροπλίστηκαν τη δεκαετία του 1960, όταν καλύφθηκαν και μετατράπηκαν σε μια τεράστια πλακόστρωτη esplanade που χρησιμοποιείται ως περιοχή ανάπαυσης, η γύρω περιοχή άρχισε εκπληκτικά να αναπτύσσεται: με το άνοιγμα καφέ, μουσείων και υπηρεσιών, ενώ ο μεγάλος χώρος στάθμευσης συσσωρεύτηκε θερμότητα, αντιπροσωπεύοντας ένα κρίσιμο περιβαλλοντικό και αστικό. Το έργο της Tractebel, της αδράχλης ατελιέκαι του Georges Descombes έχει πεθάνει την επιφάνεια, υποθέτοντας τη γεωμετρία των τριών λεκανών ως οργανωτική αρχή του νέου πάρκου, χωρισμένο σε ένα μεγάλο κεντρικό λιβάδι, έναν γραμμικό κήπο νερού, χώρους για χώρο στάθμευσης, αθλητισμό και αστική καλλιέργεια. Τρεις νέες πλατείες συνδέονται επίσης με τους γύρω δρόμους. Η απομάκρυνση της μάζας του πίσσας, η εισαγωγή της βλάστησης και ενός συστήματος συλλογής, φιλτραρίσματος και επαναχρησιμοποίησης των όμβριων υδάτων σήμαιναν ότι από το 2024, το έτος των εγκαινίων, οι άνθρωποι αποκατίσταναν σταδιακά αυτόν τον χώρο.

Αστικό τοπίο και κλιματική κρίση: Το Zuidpark ως μια ριζική απάντηση

            Αυτό που προσανατολίζει την κριτική επιτροπή στην επιλογή του έργου Zuidpark ως νικητή ήταν η ικανότητά του να συγκρατεί τις περιβαλλοντικές ανάγκες και την ποιότητα του δημόσιου χώρου. Μια ανάπλαση χωρίς εντάσεις, η οποία αποκαθιστά μια αρχέγονη ισορροπία βάζοντας τον πολίτη στο επίκεντρο, αν και με όλους τους κινδύνους, κοινωνικούς, πολιτικούς, περιβαλλοντικούς, που ακολούθησαν. «Είναι ένα έργο που γεννιέται από την ελπίδα, αλλά και από τον κίνδυνο. Δεν νομίζω ότι μπορεί να υπάρξουν καλά έργα χωρίς ένα στοιχείο κινδύνου», δήλωσε ο Descombes. «Όταν σχεδιάζουμε, πρέπει πάντα να βουτάμε στο κενό και να πιέζουμε τον εαυτό μας πέρα από αυτό που ήδη γνωρίζουμε. Αν ασφαλίσετε το έργο σας, είστε νεκροί: απλά επαναλαμβάνεστε. Είναι μια ασθένεια, μια θανατηφόρα ασθένεια. Είμαι πραγματικά ευγνώμων στους ενόρκους του διαγωνισμούπου κατάλαβαν ότι... ξέρετε, είναι δύσκολο να παραμείνετε ριζοσπάστες και να φτάσετε στον πυρήνα του τι πρέπει να γίνει».

Ευρωπαϊκό Βραβείο Αστικού Δημόσιου Χώρου 2026: τα άλλα έργα φιναλίστ

    Παράλληλα με το Zuidpark, μια ειδική μνεία για το Ευρωπαϊκό Βραβείο Αστικού Δημόσιου Χώρου 2026 απονεμήθηκε στο Round About Baths, ένα προσωρινό έργο που πραγματοποιήθηκε από τον Leopold Banchini στο Logroño το 2025, στο πλαίσιο του φεστιβάλ Concéntrico. Φανταστείτε ένα μεγάλο σιντριβάνι που βρίσκεται στο κέντρο ενός κυκλικού κόμβου που για έξι ημέρες γίνεται δημόσιο μπάνιο, γεμάτο με αποδυτήρια, ατμόλουτρα και χώρους με κρύο νερό. Μια δομή κατασκευασμένη με επαναχρησιμοποιήσιμα και εντελώς αφαιρούμενα ξύλινα στοιχεία περιβάλλει τον πίδακα του νερού, αλλάζοντας πλήρως την εξωτερική και εσωτερική αντίληψη ενός χώρου που κανονικά υποτάσσεται στην κυκλοφορία των αυτοκινήτων. Και πάντα με σκοπό να παρέμβει στους χώρους για κινητικότητα, μεταξύ άλλων  έργων περιλαμβάνουν τη μετατροπή της Plaça de les Glòries Catalanes στη Βαρκελώνη, όπου μια οδική διασταύρωση γίνεται χώρος πάρκου, και το Πάρκο Ειρήνης της Βιτσέντζα, το οποίο μετατρέπει την περιοχή του παλαιού αεροδρομίου σε ένα τοπίο 65 εκταρίων αφιερωμένο στη διαχείριση των υδάτων, την ανάκαμψη της βιοποικιλότητας και τη δημιουργία νέων συλλογικών χώρων. Στον τελικό υπήρχε και ο διάδρομος του ποταμού Leça, στο Matosinhos (Πορτογαλία), που στη συνέχεια αποκλείστηκε για τα επίμονα κρίσιμα ζητήματα που σχετίζονται με τη ρύπανση του ποταμού.

Το μέλλον των ευρωπαϊκών πόλεων περνά από τον δημόσιο χώρο

Το Ευρωπαϊκό Βραβείο Αστικού Δημόσιου Χώρου δίνει μια εικόνα των προτεραιοτήτων που επαναπροσδιορίζουν τις πόλεις μας. Όπως τόνισε η Μαρία Μπουχίγκας, η επικεφαλής αρχιτέκτονας της Πόλης της Βαρκελώνης, στο τέλος της τελετής απονομής των βραβείων: «Μια πόλη είναι σαν ένα μόριο νερού, γιατί χωρίς νερό δεν υπάρχει ζωή. Ένα μόριο νερού αποτελείται από τρία άτομα: δύο υδρογόνο και ένα οξυγόνο. Για μένα, τα άτομα υδρογόνου αντιπροσωπεύουν δημόσιο χώρο και συλλογικό εξοπλισμό, ενώ το οξυγόνο αντιπροσωπεύει τις ιδιωτικές παρτίδες στις οποίες κατασκευάζουμε κτίρια. Αυτά τα στοιχεία, όμως, συνεργάζονται και δημιουργούν κάτι υπέροχο. Μια μεταφορά που βρίσκει στο Zuidpark μια συγκεκριμένη μετάφραση: να μεταμορφώσει έναν χώρο που έχει ήδη ενσωματωθεί σε συλλογικό πόρο. Και αυτό είναι το νήμα των φιναλίστ έργων: να επανεξετάσουμε τι είναι ήδη διαθέσιμο σε εμάς λαμβάνοντας υπόψη τα απρόοπτα. Οι προτεραιότητες αλλάζουν, όπως εξηγεί ο Μπουχιγκαγκάς και, μαζί τους, και ο τρόπος σύλληψης δημόσιων χώρων. Η πρόκληση είναι τώρα να προσαρμοστεί βάζοντας πρώτα τη συλλογική ζωή.

Καρολίνα Τσιάττο

Ζουίντπαρ
Vlaamsekaai, Antwerp

https://www.artribune.com/progettazione/2026/10/zuidpark-anversa-premio-europeo-spazio-pubblico-urbano/