Δασικές πυρκαγιές: Απαίτηση η συντονισμένη δράση - Απαραίτητη η αλλαγή προσέγγισης

Γρηγόριος Νικ. Βάρρας

11/08/2023 • 00:05

ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Η διαχείριση και αντιμετώπιση του φαινομένου των δασικών πυρκαγιών ως η μεγαλύτερη και συχνότερη κατηγορία εκ των φυσικών καταστροφών που αντιμετωπίζει η χώρα μας, αποτελεί μια διαρκή και χρόνια πρόκληση για την πολιτεία και τους εμπλεκόμενους φορείς και οργανισμούς καθότι οι δασικές πυρκαγιές σε αντίθεση με άλλες φυσικές καταστροφές, όπως σεισμοί ή ανεμοθύελλες, παρουσιάζουν υψηλό βαθμό προβλεψιμότητας. Τα τελευταία χρόνια, οι δασικές πυρκαγιές έχουν αυξανόμενο ενδιαφέρον στη λεκάνη της Μεσογείου, με καταστροφικές επιδράσεις και με σημαντικές περιβαλλοντικές, κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες. 

Με τη διαχρονικότητα του φαινομένου, γιατί τελικά ως φαινόμενο θα μπορούσα να το χαρακτηρίσω, οι δασικές πυρκαγιές καθότι θα μπορούσαν να παράσχουν στις σύγχρονες κοινωνίες ευελιξία και ευκαιρίες για την ανάπτυξη αποτελεσματικών στρατηγικών και αντιμετώπισής των, αυτή η ευκαιρία έμεινε ανεκμετάλλευτη η δε διαχρονική εξέλιξή τους να έχει επηρεάσει αρνητικά τόσο το τοπίο και την κοινωνική ευημερία όσο και το περιβάλλον ειδικότερα. 

Από τις έρευνες που έχουν γίνει διαπιστώνεται ότι ο κίνδυνος των δασικών πυρκαγιών αναμένεται να αυξηθεί στο μέλλον συνεπικουρούμενος και από την κλιματική αλλαγή που επιδεινώνει την κατάσταση, αυξάνοντας τη συχνότητα και την ένταση των πυρκαγιών, καθώς και την επιφάνεια που επηρεάζουν. 

Σε σημαντικές παραμέτρους εξάπλωσης πυρκαγιών θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί αφενός μεν η εγκατάλειψη των αγροτικών περιοχών με το φαινόμενο της αστυφιλίας αφετέρου δε η πίεση με τηνοικιστική ανάπτυξη σε περιοχές δάσους - οικισμών που επιδεινώνουν το πρόβλημα, δημιουργώντας περισσότερα ζητήματα και καύσιμη ύλη με αποτέλεσμα ευνοώντας την εξάπλωση των φωτιών. 

Στα νέα αυτά δεδομένα χρειάζεται και επανακαθορισμός της φιλοσοφίας συνεργασίας από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς. 

Ο διάλογος μεταξύ της επιστημονικής κοινότητας, των δασικών αρχών, της κοινωνίας, της πολιτικής προστασίας είναι απαραίτητος για την ανάπτυξη ολοκληρωμένων προσεγγίσεων στη διαχείριση αφενός των δασών κι αφετέρου της προστασίας. 

Η επιστημονική κοινότητα πρέπει να συνεργαστεί ώστε να εξετάσει τις οικολογικές, οικονομικές, κοινωνικές και διοικητικές πτυχές του προβλήματος. Αυτή η νέα προσέγγιση απαιτεί επανεξέταση των στρατηγικών και πολιτικών προσεγγίσεων σε εθνικό και Ευρωπαϊκό επίπεδο, συμπεριλαμβανομένου του σαφούς προσδιορισμού των στόχων της πολιτικής προστασίας και της διαχείρισης των δασών.

Οι κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές στη χρήση της γης έχουν επιδεινώσει την κατάσταση, καθώς η εγκατάλειψη των αγροτικών περιοχών έχουν οδηγήσει στην αύξηση της βιομάζας , καθότι έχει δημιουργηθεί μια ευάλωτη ζώνη μεταξύ δασών ή δασικών εκτάσεων και αγροτικών εκτάσεων. Οι συγκρούσεις σε αυτές τις ζώνες σχετίζονται με πολιτικές που δεν αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά τη διαχείριση της γης και την προστασία της φύσης.

Προκειμένου να αντιμετωπιστεί αυτή η πρόκληση, απαιτείται συντονισμένη δράση και αλλαγή προσέγγισης. Είναι κρίσιμης σημασίας η ανάπτυξη στρατηγικών που θα λαμβάνουν υπόψη την ολοένα αυξανόμενη πίεση στα δάση και το αγροτικό περιβάλλον. Ο συνδυασμός επιστημονικής γνώσης, βέλτιστων πρακτικών και συνεργασίας μεταξύ διάφορων φορέων αποτελεί τον καλύτερο τρόπο για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος και την διασφάλιση ενός βιώσιμου μέλλοντος για τα δάση, το περιβάλλον και τις κοινωνίες μας.

Οι μη προσχεδιασμένες εξελίξεις έχουν δημιουργήσει νέες συγκρούσεις και αναζωπύρωσαν παλαιότερες, δίνοντας την δυνατότητα στην πυρκαγιά να μεταμορφωθεί σε ένα εξαιρετικά βίαιο μέσο αντιπαράθεσης. Ας εξετάσουμε ένα παράδειγμα από το πολυπαραγοντικό σύστημα που έχει αναπτυχθεί, επί παραδείγματι τους βοσκοτόπους και τη χρήση φωτιάς καθότι σε αρκετές περιοχές, η χρήση της φωτιάς παραδοσιακά αποτελούσε μέρος της γεωργικής πρακτικής, χρησιμοποιώντας τη φωτιά για τη διατήρηση των λιβαδιών και την καταστροφή της ξυλώδους βλάστησης, παρόλο που η νομοθεσία στις περισσότερες Μεσογειακές χώρες απαγορεύει τη χρήση φωτιάς και την καύση γεωργικών υπολειμμάτων μέσα και κοντά σε δασώδεις περιοχές.

Οι παραδοσιακές πρακτικές εξακολουθούν να υφίστανται. Για παράδειγμα, σε ορισμένες περιοχές απαιτείται άδεια από τις δασικές υπηρεσίες για τη χρήση της φωτιάς, αλλά αυτή η διαδικασία είναι σύνθετη και δεν ακολουθείται πάντα. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η πολιτική της ΕΕ και της έως τα σήμερα κοινής αγροτικής πολιτικής, παρέχει επιδοτήσεις ανά κεφαλή αιγοπροβάτων, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η έκταση της γης στην οποία αυτά τα ζώα βοσκούν.

Ωστόσο, αυτές οι επιδοτήσεις δεν συνδέονται με την πραγματική χρήση της γης και τη διατήρηση των λιβαδιών. Το αποτέλεσμα είναι ότι άνθρωποι που γνωρίζουν πώς να αξιοποιήσουν αυτές τις επιδοτήσεις συχνά προέρχονται από το αστικό περιβάλλον και χρησιμοποιούν βοσκούς για να φροντίσουν το ζωικό τους κεφάλαιο. Αυτή η έλλειψη συνδέσμου μεταξύ του ιδιοκτήτη της γης και της πραγματικής χρήσης της, οδηγεί στην αποτυχία της αποτελεσματικής προστασίας των εδαφών από τις πυρκαγιές.

Αυτή η ανεπαρκής ρύθμιση και η έλλειψη συνεκτικής πολιτικής έχουν ως αποτέλεσμα την προσθήκη καυσίμου για τις πυρκαγιές και την επιδείνωση της κατάστασης. Καταλήγουμε, λοιπόν, σε μια επικίνδυνη κατάσταση όπου οι πυρκαγιές μπορούν να εκδηλωθούν και να εξαπλωθούν ανεξέλεγκτα, έχοντας επιζήμιες συνέπειες για το περιβάλλον και την κοινωνία.

Για να αντιμετωπίσουμε αυτήν την πρόκληση, χρειάζεται συντονισμένη δράση και αλλαγή προσέγγισης. Είναι ζωτικής σημασίας να αναπτύξουμε στρατηγικές που λαμβάνουν υπόψη την αυξανόμενη πίεση στα δάση και το αγροτικό περιβάλλον. Ο συνδυασμός της επιστημονικής γνώσης, των βέλτιστων πρακτικών και της συνεργασίας μεταξύ διάφορων φορέων αποτελεί τον καλύτερο τρόπο για να αντιμετωπίσουμε αυτό το πρόβλημα και να διασφαλίσουμε ένα βιώσιμο μέλλον για τα δάση, το περιβάλλον και τις κοινωνίες μας.

Η παρούσα κατάσταση στις Ευρωπαϊκές μεσογειακές δασώδεις εκτάσεις χαρακτηρίζεται από τα εξής: 

i) μείωση του πληθυσμού στις αγροτικές περιοχές λόγω των καλύτερων ευκαιριών απασχόλησης στις αστικές περιοχές και γήρανση κατά μέσο όρο του παραμένοντος πληθυσμού,

ii) εγκατάλειψη των παραδοσιακών χρήσεων στο αγροτικό περιβάλλον ως αποτέλεσμα της μείωσης του πληθυσμού,

iii) τάση μείωσης της χρήσης των δασών για παραγωγή πρώτης ύλης,

iv) τάση εγκατάλειψης των παραδοσιακών χρήσεων του δάσους, όπως η βοσκή και η παραγωγή καυσόξυλου, 

v) τάση αύξησης της ψυχαγωγικής χρήσης των δασών και δασικών εκτάσεων, συνεχής επέκταση της ζώνης μίξης δασών – οικισμών. 

Οι φυσικές επιπτώσεις αυτών των αλλαγών στην συμπεριφορά της πυρκαγιάς και οι πρώτες συνέπειες των κλιματικών αλλαγών στη νότια Ευρώπη έχουν ήδη αρχίσει να εμφανίζονται με την ξαφνική μείωση ορισμένων κωνοφόρων δασών, καθότι η υψηλή θερμοκρασία και η ξηρασία επηρεάζουν δραματικά την περιεκτικότητα σε υγρασία της βλάστησης.

Είδη που δεν έχουν προσαρμοστεί ακόμα στις νέες κλιματικές συνθήκες μπορεί να παρουσιάσουν μείωση της περιεκτικότητάς τους σε υγρασία ή να εμφανίσουν ξηρά τμήματα, όπως έχουν ήδη κάνει μερικά μεσογειακά είδη. Ένα άλλο σημαντικό κι ενδεχομένως απειλητικό στοιχείο είναι η πιθανή μετανάστευση νέων ειδών βλάστησης σε θέσεις όπου άλλα δεν μπορούν πλέον να επιβιώσουν.

Για την αξιολόγηση των επιπτώσεων στη συμπεριφορά της πυρκαγιάς, τα εμπειρικά μοντέλα έχουν περιορισμένη αξία, καθώς βασίζονται στις παρατηρήσεις της πυρκαγιάς που γίνονται στην υπάρχουσα βλάστηση. Αντίθετα, τα αναλυτικά μοντέλα αποτελούν ισχυρά εργαλεία για την έρευνα νέων σεναρίων.

Με μια γρήγορη ματιά αποτυπώνονται οι επιπτώσεις των δασικών πυρκαγιών σε τρεις διαστάσεις α) στο περιβάλλον, β) στην οικονομία και γ) στην κοινωνία με τις επιπτώσεις των δασικών πυρκαγιών στη φύση και την κοινωνία θα πρέπει να αξιολογούνται για μεγάλο χρονικό διάστημα μετά την εμφάνισή τους και με πλήρη αποτίμηση του πώς επηρεάζονται οι άνθρωποι, τα αγαθά και οι υπηρεσίες, καθότι με τις δασικές πυρκαγιές να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην ατμοσφαιρική ρύπανση, στην ανθρώπινη υγεία και την ισορροπία των αερίων του θερμοκηπίου, να  προκαλούν βραχυπρόθεσμα αλλαγής ισοζυγίου παροχής νερού και διάβρωση του εδάφους, αλλά συνήθως παρατηρείται προοδευτική ανάκαμψη της βλάστησης, καθότι μια μεγάλη δασική πυρκαγιά προκαλεί διαταραχή σε βιοτόπους, δέντρα, φυτά, βιοκοινότητες, επηρεάζοντας τη βιοποικιλότητα, με σημαντικές επιπτώσεις στην οικονομία, την κοινωνία και τον άνθρωπο καθότι οι δαπάνες που συνδέονται με την κατάσβεση, αντίδραση και αποκατάσταση των πυρκαγιών αποτελούν μείζονα πρόκληση.

Καταλήγοντας και κωδικοποιώντας τις κατηγορίες επιπτώσεων των δασικών πυρκαγιών (οικονομικές, κοινωνικές, περιβαλλοντικές) οι οποίες εν συντομία είναι:

1. Ζημία σε κατοικίες και υποδομές: Οι πυρκαγιές μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές σε κατοικίες, υποδομές και υποδομές δημόσιων υπηρεσιών και κοινής ωφέλειας.
2. Ατμοσφαιρική ρύπανση και επιπτώσεις στη δημόσια υγεία: Οι καύσεις προκαλούν την απελευθέρωση επιβλαβών αερίων και σωματιδίων, που μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά την ατμοσφαιρική ποιότητα και τη δημόσια υγεία.
3. Εκκένωση παρακείμενων κοινοτήτων: Οι πυρκαγιές μπορούν να αναγκάσουν την εκκένωση περιοχών, επηρεάζοντας τη κοινωνική ζωή των κατοίκων και την ευρύτερη περιοχή.
4. Καταστροφή πολιτισμικών και αρχαιολογικών θέσεων:Πυρκαγιές μπορεί να καταστρέψουν πολιτισμικά και αρχαιολογικά αξιοθέατα, σημαντικά για την ιστορία και την ταυτότητα μιας περιοχής.
5. Επιπτώσεις στις μεταφορές και τα δίκτυα υποδομής: Οι πυρκαγιές μπορούν να διακόψουν τη ροή της κυκλοφορίας και να πλήξουν τα δίκτυα υποδομής.
6. Ζημίες στο έδαφος, τις λεκάνες απορροής και τα αποθέματα νερού: Οι πυρκαγιές μπορούν να προκαλέσουν διάβρωση του εδάφους, επηρεάζοντας την ποιότητα του νερού και την αειφορία των οικοσυστημάτων.
7. Ζημία σε γεωργικά συστήματα: Οι πυρκαγιές μπορούν να καταστρέψουν γεωργικές εκτάσεις και καλλιέργειες, επηρεάζοντας την παραγωγή τροφίμων.
8. Κόστος καταστολής των πυρκαγιών: Η κατάσβεση και η διαχείριση των πυρκαγιών συνεπάγονται σημαντικά οικονομικά έξοδα.
9. Ζημία στη ξυλεία και σε δασικά προϊόντα: Οι πυρκαγιές μπορούν να καταστρέψουν δασικές πόρους και την παραγωγή ξυλείας και άλλων προϊόντων.
10. Κόστος ασφάλειας και φόροι: Η αντιμετώπιση των πυρκαγιών αυξάνει τα έξοδα για ασφάλεια και την κυβέρνηση.
11. Ζημία στις υποδομές αναψυχής: Οι πυρκαγιές μπορούν να επηρεάσουν τις υποδομές αναψυχής και τον τουρισμό.
12. Αλλαγή της βιοποικιλότητας και των ενδιαιτημάτων άγριας ζωής: Οι πυρκαγιές μπορούν να επηρεάσουν τη βιοποικιλότητα και τη φυσική ισορροπία των οικοσυστημάτων.
13. Εκπομπές άνθρακα: Οι πυρκαγιές απελευθερώνουν μεγάλες ποσότητες CO2, συμβάλλοντας στις κλιματικές αλλαγές.
14. Κόστος ανάπλασης και αποκατάστασης: Η αποκατάσταση των πληγεισών περιοχών και οι προσπάθειες ανάπλασης απαιτούν οικονομικούς και χρονικούς πόρους.

Αυτές είναι μερικές από τις πρωτογενείς επιπτώσεις που σχετίζονται με τις δασικές πυρκαγιές και τις κλιματικές αλλαγές, και απαιτείται συντονισμένη δράση σε πολλά επίπεδα για να αντιμετωπιστούν αυτές οι προκλήσεις στα νέα δεδομένα που δημιουργούνται και είμαστε υποχρεωμένοι να τα αξιοποιήσουμε.

* Δρ. Γρηγόριος Νικ. Βάρρας, Δασολόγος Περιβαλλοντολόγος, Καθηγητής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Διαχείρισης Αστικού & Περιαστικού Πρασίνου

πηγή:www.liberal.gr

ΔΕΝΤΡΑ & ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΕΔΑΦΟΥΣ

 

Η ΕΠΙΒΙΩΣΗ ΤΩΝ ΔΕΝΔΡΩΝ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΟΛΑ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ. ΠΟΛΥ ΣΥΧΝΑ ΞΕΧΝΑΜΕ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ ΣΤΗΝ ΡΙΖΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

 του Francesco Ferrini

Professore di Arboricoltura all’Università di Firenze

    Η θερμοκρασία του εδάφους έχει σημαντικό αντίκτυπο στη ριζική ανάπτυξη και ζωντάνια των φυτών. Είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες που καθορίζουν τον ρυθμό και την κατεύθυνση της ανάπτυξης των ριζών, επηρεάζοντας έτσι την ικανότητα ενός φυτού να απορροφά νερό και θρεπτικά συστατικά (Pregitzer et al. , 2000).

        Οι ρίζες γενικά αρχίζουν να είναι ενεργές σε θερμοκρασίες υψηλότερες από 5°C, με ένα βέλτιστο διάστημα να ποικίλει μεταξύ των ειδών. Για παράδειγμα, οι περισσότεροι άνθρωποι προτιμούν θερμοκρασίες εδάφους μεταξύ 15 και 25°C για μέγιστη ριζική ανάπτυξη (Pregitzer et al. , 2000), διάστημα το οποίο φυσικά μπορεί να ποικίλει ανάλογα με το είδος.

       Πέρα από τη βέλτιστη θερμοκρασία, η ανάπτυξη των ριζών αρχίζει να επιβραδύνεται. Γενικά, η ανάπτυξη των ριζών αρχίζει να επιβραδύνεται σημαντικά σε θερμοκρασίες εδάφους υψηλότερες από 30°C, και πολλά φυτά έχουν μικρή ή καθόλου ριζική ανάπτυξη σε θερμοκρασίες εδάφους υψηλότερες από 35°C (Al-Karaki, 1998).

    Η θερμοκρασία του εδάφους μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη των ριζών ακόμα και μέσω των επιπτώσεων της στην περιεκτικότητα του εδάφους σε νερό. Οι υψηλές θερμοκρασίες εδάφους μπορούν να αυξήσουν την εξάτμιση, μειώνοντας την περιεκτικότητα σε νερό που είναι διαθέσιμη στις ρίζες και περιορίζοντας έτσι την ανάπτυξη των ριζών (Yin et al , 1995).

        Οι ακραίες θερμοκρασίες μπορούν να προκαλέσουν βλάβες στα  κύτταρα της ρίζας που μπορούν να γίνουν ανεπανόρθωτες. Θερμοκρασίες υψηλότερες από 40°C έχει αποδειχθεί ότι προκαλούν τον θάνατο ριζικών κυττάρων σε πολλά είδη φυτών (Barlow et al.1980). Αυτό οφείλεται σε μια σειρά αλλαγών σε κυτταρικό επίπεδο, συμπεριλαμβανομένης της μετουσίωσης των πρωτεΐνων, της αλλοίωσης στη δομή των κυττάρων και της βλάβης στο DNA (Larkindale et ) , 2005). Οι βλάβες που αυξάνονται προοδευτικά καθώς αυξάνεται η θερμοκρασία που στα μαύρα , γκρίζα η άλλων χρωμάτων φυτοδοχεία, τσιμεντένια , πλαστικά η σιδερένια πλήρως εκτεθειμένα  κατά τη διάρκεια της ημέρας στον ήλιο,  μπορούν να ξεπεράσουν τους 50 βαθμούς.

        Με λίγα λόγια, η θερμοκρασία του εδάφους παίζει καθοριστικό ρόλο στη ριζική ανάπτυξη των φυτών. Η καλύτερη κατανόηση των αντιδράσεων των φυτών στις θερμοκρασίες του εδάφους μπορεί να βοηθήσει στην ανάπτυξη στρατηγικών διαχείρισης για τη βελτιστοποίηση της ανάπτυξης των φυτών υπό μεταβλητές συνθήκες.

    Δεν αρκεί να ποτίζεις κάθε μέρα (ακόμα κι αν πραγματοποιείται). Το αναζωογονητικό και ενυδατικό αποτέλεσμα διαρκεί για λίγες ώρες, μετά τις οποίες οι συνθήκες επιστρέφουν έκτακτες για τις ρίζες και τα φυτά πεθαίνουν.

        Δεν έχω γράψει κάτι ιδιαίτερα νέο ή επιστημονικά σημαντικό. Αποτελεί αυτό θεμελιώδη γνώση Γεωπονίας και της δενδροκομίας που φαινομενικά άγνωστα σε εκείνους που μας διοικούν και φαίνεται να προτιμούν τις ολέθριές παρεμβάσεις, παρά να αντιμετωπίζουν σοβαρά την υπάρχουσα πράσινη Υποδομή στις πόλεις μας  και πραγματικά σχεδιάζουν μελλοντικές φυτεύσεις  έχοντας ξεκαθαρίσει ότι είναι ανώφελο  και άχρηστο να φυτεύεις χωρίς σχεδιασμό και διαχείριση-φροντίδα.

 Μεταφραση : Κωστας Τάτσης 

Βιβλιογραφικές Αναφορές:

Pregitzer KS, Laskowski MJ, Burton AJ, Lessard VC, Zak DR. (2000). Παραλλαγή στην αναπνοή της ρίζας σφενδάμου με διάμετρο ρίζας και βάθος εδάφους. Φυσιολογία δέντρων, 20(10), 665-670.

Al-Karaki GN. (1998). Όφελος, κόστος και αποδοτικότητα χρήσης νερού του σκληρού σιταριού μυκορριζικού σκληρού σιταριού που καλλιεργείται υπό την ξηρασία. Mycorrhiza, 8(1), 41-45.

Yin X, McClure MA, Tyler BM, Edmonds J, Heckman DS. (1995). Αποδείξεις πεδίου για την πιθανότητα του ριζογόνου του ριζοβίου ως βιολογικού ελέγχου για μάγισσες (Striga asiatica). Επιστήμη ζιζίων, 43(5), 655-662.

Barlow PW, Brain P, Parker JS. (1980). Θερμοκρασία και ανάπτυξη φυτών. In Advances in botanical research (Τόμος 8, σελ. 65-105). Ακαδημαϊκός Τύπος.

Larkindale J, Knight MR. (2002). Η προστασία από τις οξειδωτικές βλάβες που προκαλούνται από θερμικό στρες στην Arabidopsis περιλαμβάνει ασβέστιο, αβσισικό οξύ, αιθυλένιο και σαλικυλικό οξύ. Φυσιολογία φυτών, 128(2), 682-695.

 

 Αναγκαία μια νέα φιλοσοφία διαχειριστικού χαρακτήρα πρόληψης με μέτρα και δράσεις

Η διαχείριση και αντιμετώπιση του φαινομένου των δασικών πυρκαγιών ως η μεγαλύτερη και συχνότερη κατηγορία εκ των φυσικών καταστροφών που αντιμετωπίζει η χώρα μας, αποτελεί μια διαρκή και χρόνια πρόκληση για την πολιτεία και τους εμπλεκόμενους φορείς και οργανισμούς.

Συνοπτικά θα μπορούσε να ειπωθεί ότι αυτό οφείλεται στο χαρακτήρα του φαινομένου (εγγενή στις Μεσογειακές περιοχές), αλλά και σε παθογένειες που συναντάμε γενικότερα στην ελληνική κοινωνία και δημόσια διοίκηση

Συντεχνιακές νοοτροπίες και ανταγωνισμοί, πλημμελής λειτουργία υπηρεσιών και μηχανισμών ελέγχου, καθυστέρηση στην υλοποίηση προγραμμάτων, κατασπατάληση πόρων σε επικαλυπτόμενες, κατακερματισμένες και βραχύβιες δράσεις και εφαρμογές, έλλειψη στρατηγικού, μακροπρόθεσμου σχεδιασμού και συντονισμού, μη αξιοποίηση και επιχειρησιακή εφαρμογή κάποιων ομολογουμένως σημαντικών ερευνητικών έργων και επιστημονικής γνώσης, έλλειψη ευαισθητοποίησης των πολιτών, λαϊκίστικες πολιτικές για την εξυπηρέτηση διεκδικήσεων είτε σε βάρος του περιβάλλοντος είτε για το διορισμό μη ικανών ατόμων στις ανάλογες θέσεις.

Επιγραμματικά:
i. Οι πυρκαγιές είναι αναπόσπαστο μέρος των Μεσογειακών οικοσυστημάτων.
ii. Εμφανίζονται και θα εμφανίζονται διακυμάνσεις του φαινομένου, όχι μόνο λόγω λειτουργίας των μηχανισμών πρόληψης και καταστολής, αλλά και λόγω μετεωρολογικών φαινομένων (βροχές την αυξητική περίοδο, άνεμοι και ξηρασία) αλλά και της συσσώρευσης καύσιμης ύλης λόγω της καταστολής (βραχυπρόθεσμα) και της εγκατάλειψης παραδοσιακών πρακτικών και της υπαίθρου
iii. Προτεραιότητες και άξονες πολιτικής θα πρέπει να είναι:
➢ Μηδενικές απώλειες ζωών
➢ Μείωση των από πρόθεση πυρκαγιών
➢ Μείωση των βραχυπρόθεσμων και μεσοπρόθεσμων επιπτώσεων των πυρκαγιών
➢ Επαναφορά των οικοσυστημάτων
➢ Βέλτιστη αξιοποίηση και κατανομή των πόρων-όχι αλληλεπικαλύψεις και βραχυπρόθεσμης διάρκειας δράσεις.
iv. Καθορισμός κοινών προδιαγραφών και τυποποίηση υπηρεσιών και προϊόντων σχετικών με τη διαχείριση των πυρκαγιών.
Όλες οι μελέτες που προκηρύσσονται από διάφορους φορείς, θα πρέπει να είναι σύμφωνες με αυτές τις προδιαγραφές ώστε να διασφαλίζεται η αειφορική λειτουργία τους, η παρακολούθηση σε κεντρικό επίπεδο και η δια-συνδεσιμότητά μεταξύ των διαφόρων χωρικών και διοικητικών επιπέδων. Θα ισχύει από μελέτες πυροπροστασίας, τεχνολογικές εφαρμογές (sensors, drones κα..), χάρτες καύσιμης ύλης κ.α.

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ-ΔΡΑΣΕΙΣ
Η προσέγγισή μας απέναντι στη διαχείριση των δασικών οικοσυστημάτων έχει πλέον αλλάξει. Πλέον μιλάμε για αειφορική φροντίδα του δάσους, ώστε να λειτουργεί σαν φυσικό οικοσύστημα, στη συγκράτηση του διοξειδίου του άνθρακα, στην προστασία της βιοποικιλότητας και των εδαφών καθότι η αναγέννηση και η αναδημιουργία των καμένων περιοχών θα χρειαστεί να περάσουν πάνω από 30 χρόνια. Πρέπει να δημιουργηθεί μια νέα φιλοσοφία διαχειριστικού χαρακτήρα πρόληψης με μέτρα και δράσεις όπως η:
1. Δημιουργία γεωχωρικών πληροφοριών για τις περιοχές υψηλής πολιτιστικής και φυσικής αξίας σε εθνικό επίπεδο για τη δημιουργία περιοχών με προτεραιότητα στην εφαρμογή διαχειριστικών μέτρων και τη χρηματοδότηση παρεμβάσεων.
2. Άμεση διάθεση πρόσφατων δεδομένων της Κτηματολόγιο Α.Ε. (εικόνες εναέριας λήψης πρόσφατων ετών) για την παραγωγή λεπτομερών και υψηλής ακρίβειας χαρτών καύσιμης ύλης και χαρτών ζωνών μείξης δασών/αγρών-κατοικιών σε περιοχές υψηλού κινδύνου.
3. Σύνταξη διαχειριστικών μελετών για παραγωγικά αλλά και μη παραγωγικά δάση της χώρας (τα οποία ευρίσκονται συνήθως και σε περιοχές υψηλού κινδύνου πυρκαγιάς).
4. Εκπαίδευση και διάδοση της χρήσης τεχνολογικών εργαλείων (drones, χωρικών εργαλείων προσομοίωσης και πρόβλεψης πυρκαγιάς), όχι μόνο στη κεντρική διοίκηση αλλά και σε υπαλλήλους σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο (βλ. Εθνικό Κέντρο Εκπαίδευσης Πρόληψης και Καταστολής Δασικών Πυρκαγιών).
5. Σύνδεση ΠΑΑ του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης με μέτρα πρόληψης και διαχείρισης καύσιμης ύλης ώστε να μειωθεί η συνέχεια της καύσιμης ύλης και της βιομάζας στις ορεινές περιοχές. Παροχή κινήτρων για εκτατική βόσκηση και δημιουργία αγροδασικών οικοσυστημάτων
6. Καταγραφή της κατάστασης των αντιπυρικών ζωνών σε ετήσια βάση με τη χρήση δορυφορικών εικόνων (υφιστάμενη βλάστηση λόγω έλλειψης συντήρησης) και της αποτελεσματικότητας τους (καταγραφή της παρακείμενης βλάστησης ώστε να υπάρξει η ανάλογη τροποποίηση του μεγέθους). Χρήση σύγχρονων εργαλείων προσομοίωσης δασικών πυρκαγιών για το σχεδιασμό.
7. Δημιουργία επιστημονικής ομάδας για την άμεση αποκατάσταση των πληγέντων περιοχών κατά τα πρότυπα της Αμερικάνικης Υπηρεσίας BAES (Burned Area Emergency Response) σε κεντρικό επίπεδο, καθότι οι δασικές πυρκαγιές δύναται να αυξήσουν τον κίνδυνο πλημμύρας, διάβρωσης καθώς και να μειώσουν την ποιότητα νερού, να διευκολύνουν την εξάπλωση ξενικών ειδών και να αυξήσουν τους κινδύνους από πτώση δέντρων και πετρωμάτων.
8. Δημιουργία πλατφόρμας γεωχωρικών δεδομένων η οποία στο τέλος κάθε αντιπυρικής περιόδου θα περιλαμβάνει και θα διαθέτει τις περιμέτρους των καμένων εκτάσεων, τα σημεία έναρξης των πυρκαγιών, κ.α. και την παρακολούθηση/ επαναφορά των οικοσυστημάτων των κατά την τελευταία 10ετία πυρκαγιών. Αυτή τη στιγμή η χώρα δεν έχει ακριβή στατιστικά στοιχεία για τις πυρκαγιές ώστε να σχεδιαστεί και να εφαρμοστεί η αντίστοιχη πολιτική.
9. Νομοθέτηση υποχρεωτικών μέτρων προστασίας των κτισμάτων σε δασικές περιοχές και αυτοπροστασίας από τους κατοίκους. Υποχρεωτική ενημέρωση ενεργειών πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τις πυρκαγιές όπως επίσης και υπόδειξη των σχεδίων εκκένωσης και διαφυγής.
10. Καταγραφή δασικού δικτύου και των παραμέτρων σχετικών με την πρόσβαση σε αυτούς, τη συντήρησή τους και τη βελτίωσή τους.
11. Χρήση διαχειριστικών μέτρων όπως της προδιαγεγραμμένης καύσης για τη μείωση της καύσιμης ύλης. Υποχρεωτική καύση βοσκοτόπων και αγροτικών εκτάσεων παρουσία προσωπικού από το μηχανισμό καταστολής των πυρκαγιών.
12. Και φυσικά επιτάχυνση των διαδικασιών για την ολοκλήρωση του Κτηματολογίου-Δασολογίου. Πρόβλεψη για ενσωμάτωση  των περιμέτρων και άκαυτων νησίδων των πυρκαγιών.

Πηγη:https://www.anatropinews.gr/2023/07/30

Δρ. Γρηγόριος Νικ. Βάρρας

Δασολόγος Περιβαλλοντολόγος
Καθηγητής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Διαχείρισης Αστικού & Περιαστικού Πρασίνου

Αρθρα του Γ.Βάρρα :

Η άμυνα για την Ρόδο την επαύριον της καταστροφής

Αναγκαία μια νέα φιλοσοφία διαχειριστικού χαρακτήρα πρόληψης με μέτρα και δράσεις