Τετάρτη, 16 Μαΐου 2018

ΤΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΠΟΥ “ΞΕΧΝΟΥΜΕ”


ΤΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΠΟΥ “ΞΕΧΝΟΥΜΕ”
("Εγκλήματα" στην ελληνική πόλη!)
του Αντωνιου Β. Καπετάνιου
 Δασολόγου-Περιβαλλοντολόγου

         Υπάρχουν κάποιες μορφές πρασίνου που δεν αξιολογούνται και παραβλέπονται ή -το συνηθέστερο- καταστρέφονται (κυρίως για την εξυπηρέτηση “επιτακτικών” πρακτικών ή λειτουργικών σκοπών!) Αναφέρομαι στο πράσινο που συγκροτείται στους κήπους ή στους περιβάλλοντες χώρους δημοσίων κτηρίων ή ιδρυμάτων, στο παρόδιο πράσινο, στο πράσινο κτηριακών συγκροτημάτων (όπως των σχολείων, των εργατικών πολυκατοικιών, των Ξενία κ.ά.) κ.λπ. Αυτό το πράσινο παραδίδεται συνήθως στις ορέξεις ή στις επιθυμίες των διαχειριστών τους (είτε είναι κράτος, είτε συμβούλια και επιτροπές, είτε οργανισμοί κ.ά.), και πάντα γι’ αυτό υπάρχει μια δικαιολόγηση ανώτερου ή επιτακτικού σκοπού! Θ’ αναφερθώ σ’ ένα παράδειγμα, από τα πολλά που γνωρίζω, τ’ οποίο ως γεγονός με πόνεσε πολύ. Είναι η περίπτωση του παραδείσιου κήπου του νοσοκομείου Βόλου, ο οποίος καταστράφηκε ολοσχερώς για ν’ ανεγερθεί στη θέση του το νέο νοσοκομείο Βόλου (αποπερατώθηκε το 2007, όμως η κοπή του κήπου συνετελέσθη το 1993, με τη θεμελίωση του νοσοκομείου). Τούτο, με την κακή αισθητική κατ’ εμέ, σε σχέση με το κομψό, ντελικάτο και στην ανθρώπινη κλίμακα παλαιό νοσοκομείο με τον κήπο (που παρέμεινε ως κτήριο, όχι όμως ο κήπος!), ξεπρόβαλλε ως ένα “τέρας” στην πόλη, που κατέφαγε τ’ όμορφο πράσινο που βρισκόταν εκεί, δείχνοντας ότι η αισθητική και η ποιότητα δεν υπολογίζονται στους σήμερους καιρούς μπρος στην πρακτική αξία των πραγμάτων και στη λειτουργική των καταστάσεων. 
         Προφανώς και ήταν χρειαζούμενο ένα νέο νοσοκομείο, όχι όμως εκεί, όχι στη θέση του κήπου, που αποτέλεσε το εύκολο θύμα! Δημόσια οικόπεδα υπήρχαν, θέληση για ουσιαστικές λύσεις δεν υπήρχαν, αλλά ούτε και το ανάλογο background για τη δρομολόγησή τους. 
           Ήταν, ο κήπος του νοσοκομείου Βόλου (του Αχιλλοπούλειου νοσοκομείου, όπως ονομάζεται), μιαν όαση, ένας μικρός παράδεισος εντός της πόλης, τον οποίο επισκέπτονταν οι κάτοικοί της για την υγιεινή του αξία, παρά το γεγονός ότι δε νοσηλεύονταν. Βεβαίως, ο κήπος ήταν βασικά αφιερωμένος στους αρρώστους που νοσηλεύονταν στο νοσοκομείο, οι οποίοι έκαναν υγιεινούς περιπάτους σε αυτόν, κατά την επικρατούσα τότε θεώρηση (την ορθότατη, που σημέρα δυστυχώς δεν ακολουθείται), ότι η ίαση πρέπει να συνοδεύεται και από το κατάλληλο φυσικό περιβάλλον, στο οποίο ο άρρωστος πρέπει να μετέχει, παράλληλα με το νοσοκομειακό (για το λόγο τούτο εξάλλου, παλιά ο κήπος νοσοκομείου αποτελούσε αναπόσπαστο κομμάτι του). Ήταν, ο κήπος του νοσοκομείου Βόλου, ένας παραδείσιος κήπος, με διαδρομές χωμένες στο πράσινο. Μάλιστα, είχε και κηπουρό, που ανήκε στο νοσοκομείο, ο οποίος τον περιποιούνταν. Ήταν ένα τοπόσημο της πόλης του Βόλου, ένα εμβληματικό της σημείο. Και παρόλα ταύτα καταστράφηκε! Θυμούμαι κάποτε, στις αρχές της δεκαετίας του 1970, που νοσηλευόμουν στο νοσοκομείο του Βόλου, είχα ως παιδί την παιχνιδιάρικη διάθεση να βγαίνω και να παίζω στον κήπο, κρυβόμενος στους “δαιδάλους του”, με τους γονείς να με αναζητούν απελπισμένα! Ήταν όμορφα τα χρόνια κείνα, ιδανικά όπως τα σκέφτομαι σε σχέση με το σήμερα, τ’ οποίο φροντίσαμε ως τραγικοί επίγονοι να το καταστήσουμε οικτρό για τη ζήση μας, με πράξεις όπως αυτές που προανέφερα.

(φωτ.1 : το νοσοκομείο του Βόλου “πνιγμένο” στο πράσινο του κήπου του -φωτ. Ζήμερη)
(φωτ. 2 : ο κήπος του νοσοκομείου Βόλου, μαζί με τον κήπο του Αθανασάκειου μουσείου Βόλου, που βρίσκεται δίπλα του και προς την πλευρά της θάλασσας, αποτελούσαν ενιαίο πράσινο σύνολο στην αεροφωτογραφία της περιοχής το έτος 1966 -το κόκκινο περίγραμμα οριοθετεί την έκταση)
(φωτ. 3: Το “μεγαθήριο” νοσοκομείο Βόλου, με την κακή αισθητική, έργο γνωστού Έλληνα αρχιτέκτονα, έχει καταλάβει εξ ολοκλήρου το χώρο του άλσους του νοσοκομείου Βόλου (τίποτα δεν έχει απομείνει από αυτό) -δέστε διαφορά κλίμακας/μεγέθους σε σχέση με το κομψό κτήριο του παλαιού νοσοκομείου, που βρίσκεται έμπροσθέν του, ενώ δίπλα αυτού, το νεοκλασικό κτήριο, είναι το Αθανασάκειο μουσείο Βόλου)

Κυριακή, 6 Μαΐου 2018

Βελτιώνεται η Αθήνα;


Βελτιώνεται η Αθήνα;


από τον Κωνσταντίνο Τάτση 
Αντιπρόεδρο ΠΕΕΓΕΠ
Φωτογραφία 1η από το φυτεμένο δώμα στο Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος 

Τα τελευταία χρόνια πραγματοποιούνται  σημαντικές αλλαγές στις Μητροπόλεις. Πλέον, ο πληθυσμός τους είναι μεγαλύτερος από τους κατοίκους της υπαίθρου σε παγκόσμιο επίπεδο, με αποτέλεσμα τη συνεχή διόγκωση των πόλεων.
Παράλληλα, η αλλαγή του κλίματος προκαλεί όλο και πιο συχνά ακραία καιρικά φαινόμενα όπως οι υπερβολικά υψηλές θερμοκρασίες, καθώς και οι αιφνίδιες βροχοπτώσεις με ιδιαίτερα καταστροφικές συνέπειες. Τα φαινόμενα αυτά πλήττουν κυρίως τις πιο πυκνοκατοικημένες περιοχές λόγω του φαινομένου της θερμικής νησίδας.


Φωτο 2 Τρίκαλα Οι πράσινες υποδομές στην πόλη έχουν αυξήσει σημαντικότατα την επισκεψιμότητα με αποτέλεσμα να γίνει τουριστικός προορισμός

Βελτιώνεται;

Όπως είναι γνωστό η φύτευση μετριάζει τις έντονες θερμοκρασίες που αναπτύσσονται και ταυτόχρονα συμβάλλει στην ήπια ροή του βρόχινου νερού. Το έδαφός αυξάνει την διήθηση και ως εκ τούτου πολλές πόλεις που έχουν πληγεί από πλημμύρες, αναπτύσσουν γιγαντιαία προγράμματα φυτεύσεων και διάρρηξης των σκληρών υλικών, ώστε το φυσικό έδαφος να αυξήσει την απορρόφηση του νερού. Τα φυτά συμβάλουν επίσης στην συγκράτηση των ρύπων ιδιαίτερα της σκόνης (αιωρούμενα σωματίδια –fine dust), συμβάλουν στην βιοποικιλότητα, παράγουν οξυγόνο δεσμεύοντας CO2, ηχομονώνουν και δροσίζουν την πόλη.

Το ερώτημα είναι πως θα εισάγουμε το πράσινο στην πόλη, δεδομένου ότι η Αθήνα έχει στενούς δρόμους, κατειλημμένους συνήθως από οχήματα, με μικρά πεζοδρόμια  και τσιμέντο παντού.


 Λύσεις υπάρχουν μέσα από τις υφιστάμενες δομές όπως φυτεύσεις στους αδόμητους χώρους, δέσμευση ελάχιστου χώρου στάθμευσης για δημιουργία δεντροστοιχιών προκειμένου να αυξηθεί η σκίαση, ώστε να περιοριστεί η χρήση κλιματισμού στις οικίες και συνεπώς να μειωθεί η ενεργειακή και θερμοκρασιακή επιβάρυνση της πόλης.  Επιπλέον, ακόμα και στις πολυκατοικίες,  μας δίνετε η ευκαιρία μέσα από την τεχνολογία των φυτεμένων δωμάτων να δημιουργήσουμε κήπους, μποστάνια προκειμένου να καλυτερεύσουμε το μικρόκλιμα της πόλης με τον οικονομικότερο τρόπο. Οι στέγες, οι οποίες μπορούν να αποτελούν ως και το 32% της οριζόντιας επιφάνειας των δομημένων περιοχών, είναι σημαντικοί παράγοντες της κατανάλωσης ενέργειας και της ανθεκτικότητας των κτιρίων στο νερό της βροχής αφού με φυτοκάλυψη το νερό βροχής που θα καταλήξει στο δίκτυο θα είναι μικρότερο από 50% και με σημαντική καθυστέρηση.Ένας επιπλέον σημαντικός παράγοντας της στοχευμενης φυτοκάλυψης είναι η υψηλή αισθητική αξία που δημιουργεί υπεραξίες για την γειτονιά και τις οικίες μας. 


 Φωτο 2 Φυτεμένο δώμα λαχανόκηπος στην Γλυφάδα

Αναλυτικότερα μπορεί κανείς να εντοπίσει μια σειρά από περιβαλλοντικά πλεονεκτήματα, όπως:

- Βελτίωση του κλίματος: η πράσινη στέγη βοηθά στη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.
-Οι κρεμαστοί κήποι συμβάλλουν στην προστασία της βιοποικιλότητας,δημιουργώντας μικρο-ενδιαιτήματα στην πόλη
- Κατακράτηση νερού (που μπορεί να αγγίξει  το 70-90%) και έτσι να ελαφρύνει το φορτίο στο δίκτυο  σε περίπτωση ιδιαίτερα ακραίων καιρικών φαινομένων και   επαναχρησιμοποίηση του βρόχινου νερού για άρδευση, 
- Φιλτράρισμα της σκόνης (10-20% λιγότερο) και  συγκράτηση των θρεπτικών ουσιών από τον αέρα και τη βροχή.
- Μείωση των επιπτώσεων  στην περίπτωση των νέων κατασκευών.
- Προστασία από το θόρυβο και ηχομόνωση των επιφανειών κορυφής.
- Θετικά επηρεάζουν το κλίμα εσωτερικού χώρου.

Η πράσινη στέγη αποφέρει επίσης σημαντικά οικονομικά οφέλη απτά τόσο βραχυπρόθεσμαόσο και μακροπρόθεσμα, όπως η ανθεκτικότητα της στεγάνωσης - μέσω της προστασίας από την κακοκαιρία και κύρια τον ήλιο που δρα καταλυτικά στην γήρανση των υλικών με αποτέλεσμα την καλύτερη θερμομόνωση του κελύφους του κτιρίου  και συνεπώς, την εξοικονόμηση ενέργειας, καθώς και την αύξηση της αξίας ιδιοκτησίας .


Στην αναδιαμόρφωση της πόλης σημαντικό ρόλο θα μπορούσε να παίξει η αξιοποίηση πιθανών οικονομικών κινήτρων που παρέχονται μέσω του προγράμματος ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΩ με απώτερο σκοπό τη βελτίωση όχι μονάχα της ίδιας της πόλης αλλά εν γένει και της ποιότητας της ζωής μας. 

πηγή: Εργοληπτικό Βήμα https://issuu.com/pesede_union/docs/_________________________109_01_02_

Τετάρτη, 25 Απριλίου 2018

Ιταλία: Τα πορτοκάλια της μαφίας

Η μαφία έχει εισχωρήσει στην παραγωγική αλυσίδα της ιταλικής γεωργίας. Μετανάστες πέφτουν θύματα ακραίας εργασιακής εκμετάλλευσης και οι έλεγχοι είναι σχεδόν ανύπαρκτοι.
Das dreckige Geschäft mit Mafia-Orangen (picture-alliance/dpa/F. Cufari)
            Μετανάστες από κάθε γωνιά του κόσμου περιμένουν το χάραμα σε διασταυρώσεις δρόμων, ανάμεσα σε σκουπίδια. Ένα αγροτικό αυτοκίνητο σταματά για να τους μαζέψει. Προορισμός του είναι τα κοντινά χωράφια με τις πορτοκαλιές. Εκεί, στην Καλαβρία, μετανάστες μαζεύουν τη σοδειά των εσπεριδοειδών κάτω από απάνθρωπες συνθήκες εργασίας. Τα φρούτα αυτά εξάγονται στη συνέχεια μεταξύ άλλων και στη Γερμανία.
          Στην περιοχή γύρω από τη μικρή πόλη Ροζάρνο οι μετανάστες ζουν κατά χιλιάδες σε παραπήγματα, χωρίς ρεύμα και τρεχούμενο νερό, μέσα σε ακαθαρσίες. Το γκέτο του Σαν Φερναντίνο συγκαταλέγεται στα μεγαλύτερα της Ιταλίας. Κανείς δεν θέλει τους μετανάστες, ταυτόχρονα όμως είναι απαραίτητοι για την γεωργία της περιοχής. Στόχος είναι η παραγωγή ολοένα και πιο φθηνών προϊόντων, τα οποία θα πωλούνται ακόμη πιο φθηνά στα σούπερ μάρκετ. Οι ξένοι εργάτες αμείβονται με μεροκάματα πείνας και είναι σε ετοιμότητα καθ' όλη της διάρκεια του χρόνου και ολόκληρο το 24ωρο. Δεν λείπουν ακόμη και οι θάνατοι από εξάντληση. Μετά όλα συνεχίζονται σαν μην συνέβη τίποτα.
          Στο παρασκήνιο κινεί τα νήματα η μαφία. Αυτή ελέγχει τη μεταφορά, την πώληση και τους εργάτες που πέφτουν θύματα εκμετάλλευσης. «Η δραστηριότητα της μαφίας εκτείνεται σε ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής», αναφέρει έκθεση του Ιταλικού Γεωργικού Συνδέσμου Coldiretti. Το σύστημα αυτό έχει αποκτήσει προ πολλού όνομα: Agromafia.
Έμμεση στήριξη της μαφίας

Το γκέτο του Σαν Φερναντίνο στην Καλαβρία
      «Εδώ, στην περιοχή μας, δύο χαμένοι της παγκοσμιοποίησης μοιράζονται τη φτώχεια: οι γεωργοί της περιοχής και οι μετανάστες», επισημαίνει ο δήμαρχος του Ροζάρνο Τζιουζέπε Ιντά. Όπως λέει, η γεωργική οικονομία της περιοχής δεν είναι πια ανταγωνιστική. Τα εσπεριδοειδή εισάγονται σήμερα πολύ φθηνότερα από τη Βόρεια Αφρική και τη Βραζιλία. Όπως λέει ο ίδιος, ένας αγρότης στην Καλαβρία δεν είναι σε θέση να πληρώσει μεροκάματο της τάξης των 40 ευρώ – έτσι οι μετανάστες παίρνουν μόλις 20 ευρώ την ημέρα, από τα οποία πρέπει να πληρώσουν τη μεταφορά, το ψωμί και το νερό τους. Το ίδιο σύστημα εκμετάλλευσης υπάρχει σε όλη τη χώρα: στην Καλαβρία και τη Σικελία με τα εσπεριδοειδή, στην Απουλία με τις ντομάτες και στο Πεδεμόντιο (Πιεμόντε) με τα σταφύλια.
        Οι καταναλωτές δεν μπορούν να αντιληφθούν ότι αγοράζοντας αυτά τα φρούτα στηρίζουν ένα μαφιόζικο σύστημα σύγχρονης σκλαβιάς στην καρδιά της Ευρώπης. «Το πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχει έλεγχος», λέει ο ιταλός συγγραφέας και ερευνητής Αντονέλο Μανγκάνο. Όπως λέει, με την αγορά ενός λεμονιού, πορτοκαλιού ή μιας ντομάτας σε κάποιο γερμανικό σούπερ μάρκετ είναι επομένως πιθανό ότι πληρώνει κανείς έμμεσα την ίδια τη μαφία.
      Η Ιταλία είναι για τη Γερμανία –πίσω από την Ισπανία και την Ολλανδία- η σημαντικότερη χώρα εισαγωγής φρέσκων φρούτων και λαχανικών, όπως προκύπτει από στατιστικά στοιχεία του γερμανικού υπουργείου Γεωργίας. Ωστόσο, κατά κανόνα δεν μαθαίνει κανείς στα σούπερ μάρκετ από πού ακριβώς προέρχονται τα προϊόντα και κάτω από ποιες συνθήκες έχουν παραχθεί.
Ανέτε Ρόιτερ (dpa) / Άρης Καλτιριμτζής

πηγη:http://www.dw.com

Τρίτη, 10 Απριλίου 2018

Πως λειτουργεί η Υδροπονία



Αν έχετε τοποθετήσει ποτέ ένα κομμάτι  φυτού σε ένα ποτήρι νερό με την ελπίδα ότι θα αναπτύξει ρίζες, έχετε στην πράξη ασκηθεί σε μια μορφή της υδροπονίας. 


       Υδροπονία είναι ένας κλάδος της γεωργίας, όπου τα φυτά που καλλιεργούνται χωρίς τη χρήση του εδάφους. Τα θρεπτικά συστατικά που τα φυτά συνήθως προέρχονται από το έδαφος απλώς διαλύονται στο νερό αντ 'αυτού, και ανάλογα με τον τύπου χρησιμοποιούμενου υδροπονικού συστήματος, οι ρίζες του φυτού αναπτύσσονται, πλημμυρισμένα υγραίνονται με το θρεπτικό διάλυμα, έτσι ώστε το φυτό μπορεί να αντλήσει τα στοιχεία που χρειάζεται για την ανάπτυξη του.
             Ο όρος υδροπονία προέρχεται από την αρχαία ελληνική "υδωρ"που σημαίνει νερό και «πόνος», που σημαίνει εργασία. Μπορεί μερικές φορές να αναφέρεται  λανθασμένα  ως υδατοκαλλιέργεια , ή  υδατοκαλλιεργειών, αλλά αυτοί οι όροι που πολύ πιο κατάλληλα  χρησιμοποιούντε για άλλους κλάδους της επιστήμης που δεν έχουν τίποτα να κάνουν με την καλλιέργεια φυτών.
          Καθώς ο πληθυσμός αυξάνεται και η πείνα μαστίζει τον πλανήτη μας και η καλλιεργήσιμη γη  μειώνεται για να καλύψει τις ανάγκές της ανθρωπότητας, η  φυτική παραγωγή εχει και ένα εργαλείο...... την υδροπονία, θα μας προσφέρει μια σανίδα σωτηρίας του είδους και θα μας επιτρέψει να παράγουμε καλλιέργειες σε θερμοκήπια ή σε  ακόμα σε πολυόροφα κτίρια αφιερωμένα στη γεωργία. Ήδη, όπου το κόστος της γης είναι πολύ μεγάλο, οι καλλιέργειες πραγματοποιουνται  υπόγεια, στις στέγες και στα θερμοκήπια με υδροπονικές μεθόδους.
Παραγωγήυδροπονικής τομάτας στο θερμοκήπιο 
         

Ιστορία της Υδροπονίας και  Κηπουρικής ανευ χώματος

Ενώ είναι εύκολο να φανταστεί κανείς αυτό το είδος της διαδικασίας είναι χαρακτηρισμένο από πολλουςς ως  επιστημονικής φαντασίας. Η υδροπονία  ήταν σε χρήση για χιλιάδες χρόνια. Οι διάσημοι κρεμαστοί κήποι της Βαβυλώνας, ένα από τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου, σε μεγάλο βαθμό πιστεύεται ότι λειτουργούσε σύμφωνα με τις αρχές της υδροπονικής. Χτισμένο γύρω στο 600 π.Χ. στη Βαβυλωνία της Μεσοποταμίας, οι κήποι  βρίσκονται κατά μήκος του ποταμού Ευφράτη. Η περιοχή υποφέρει από ένα ξηρό, ξηρό κλίμα που είχε σπάνια βροχή, και  πιστεύεται ότι οι καταπράσινοι κήποι  ποτίζονταν χρησιμοποιώντας ένα σύστημα άρδευσης , που μετέφερε το νερό  από το ποτάμι και επέτρεψε να ποτιίσει σε κάθε σημείο  τον -φυτεμένο δώμα-οροφόκηπο .
Κατά τη διάρκεια του 10ου και 11ου αιώνα, οι Αζτέκοι ανέπτυξαν ένα σύστημα πλωτών κήπών με βάση υδροπονία. Είχαν εκδιωχθεί από τη γη τους, και  εγκαταστάθηκαν στη λίμνη Tenochtitlan. Δεν είναι δυνατή η καλλιέργεια φυτών στην ελώδη ακτή της λίμνης,  και έχτισαν σχεδίες από καλάμια και τις ρίζες. Αυτές οι σχεδίες ενώνονται με ένα κομμάτι του εδάφους από τον πυθμένα της λίμνης, και στη συνέχεια επιπλέουν. Οι καλλιέργειες θα αναπτυχθούν πάνω από τις σχεδίες, οι ρίζες τους  διαμορφώνονται μέσα από τις σχεδίες και προς τα κάτω μέσα στο νερό.  Ο Μάρκο Πόλο  στα κείμενα  του  είδε παρόμοιους πλωτούς κήπους, ενώ επισκέπτονται την Κίνα στα τέλη του 13ου αιώνα [πηγή: Indianetzone.com ].
Οι αγρότες από Intha Μιανμάρ Φυλή πάραάει τις ντομάτες σε μια πλωτή σχεδία κήπο στην περίφημη λίμνη Inle. Αυτοί οι κήποι είναι πιθανώς παρόμοιοι με εκείνα που καλλιεργούνται από τους Αζτέκους στη λίμνη Tenochtitlan.
Khin Maung Win / AFP / Getty Images
 Η επίσημη έρευνα και δημοσιεύσεις που πραγματοποιούνται σχετικά με την υδροπονία ειχαν   ξεκινήσει  από παλιά από τον17ο αιώνα.  Ο Sir Francis Bacon, ένας Βρετανός επιστήμονας, φιλόσοφος και πολιτικός έκανε την έρευνα για το έδαφος "με λιγότερη" κηπουρική στη δεκαετία του 1620. Το έργο του σχετικά με το θέμα δημοσιεύθηκε μετά τον θάνατό του το 1627 και προκάλεσε ένα απίστευτο κύμα της έρευνας στον τομέα της υδροπονίας.
Το 1699, ένας άλλος Άγγλος επιστήμονας, ο John Woodward, έκανε  δοκιμές στις οποίες ανάπτυσσε  δυόσμο με διάφορες λύσεις στο νερό. Προσπάθησε να αυναπτύξει δυόσμο  στο νερό της βροχής, το νερό του ποταμού και το νερό που είχε αναμειχθεί με το χώμα και στη συνέχεια στραγγίζεται. Βρήκε ότι  αναπτύχθηκε ταχύτερα και παράγονται υγιή φυτά στο διάλυμα νερού που είχαν αναμιχθεί με το χώμα.Το συμπέρασμά του ήταν ότι τα φυτά θα αναπτύσσονται καλύτερα σε λιγότερο καθαρό νερό από ό, τι  σε αποσταγμένο νερό. Γνωρίζουμε σήμερα ότι τα αποτελέσματά του οφείλονταν σε μέταλλα που παρέμειναν στο νερό, αφού είχαν αναμιχθεί με το χώμα [πηγή: Γυαλί ].
          Ένας επιστήμονας Berkeley, William Gericke, προώθησε τη χρήση της υδροπονίας στην εμπορική γεωργία.Χρησιμοποιώντας μια διαδικασία που ονομάζεται « υδατοκαλλιέργεια », που ξεπλενει  τα συστατικά από το έδαφος παρήγαγε μαζικά ντομάτες στο σπίτι του μέσω του νερού και θρεπτικών διαλυμάτων. Μετά τη διαπίστωση ότι ο όρος «υδατοκαλλιέργειας» είχε ήδη χρησιμοποιείται για να περιγράψει τη μελέτη των υδρόβιων οργανισμών, έπλασε τον όρο "υδροπονία", το οποίο θα χρησιμοποιούν ακόμη και σήμερα [πηγή: Jensen ].
          Δύο άλλοι επιστήμονες  στο Berkeley,  ο Dennis Hoagland καιο Daniel Arnon, αργότερα επεκτάθηκαν  στην έρευνα του gericke του. Το 1938, που δημοσιεύθηκε "η μέθοδος του νεροκαλλιέργειας   για την καλλιέργεια φυτών χωρίς χώμα," η οποία είναι ευρέως θεωρείται ότι είναι ένα από τα πιο σημαντικά κείμενα που έχουν δημοσιευτεί ποτέ για υδροπονία. Αρκετά από τα θρεπτικά διαλυμάτα που ανέπτυξαν χρησιμοποιούνται ακόμη και σήμερα.
          Σύμφωνα με ένα άρθρο του 1938 το περιοδικό Time, μία από τις πρώτες εμπορικές χρήσεις της υδροπονίας συνέβησαν κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου με βάση την έρευνα που λαμβάνει χώρα στο Μπέρκλεϊ. Δεξαμενές από μεταλλικό νερό  χρησιμοποιούνται για φασόλια, ντομάτες και λαχανικά στο μικροσκοπικό νησί Wake, ένα μικρό κομμάτι γης στον Ειρηνικό Ωκεανό. Αυτό το νησί χρησιμοποιήθηκε ως μια στάση για ανεφοδιασμό  της Pan-Am Airways, και τα τρόφιμα που καλλιεργούνται εκεί χρησιμοποιήθηκε επιτυχώς για τη διατροφή του προσωπικού και του πληρώματος της αεροπορικής εταιρείας. Παρόμοιες καταστάσεις συνέβησαν κατά τη διάρκεια του Β 'Παγκοσμίου Πολέμου , όπου υδροπονία χρησιμοποιείται για την καλλιέργεια φυτών για τα στρατεύματα στα άγονα νησιά του Ειρηνικού [πηγή: περιοδικό Time ].

Δευτέρα, 2 Απριλίου 2018

Ασφόδελος το νεκρολούλουδο των αρχαίων Ελλήνων


Ο Ασφόδελος είναι ένα σπουδαίο μελισσοκομικό φυτό. 


Ανθίζει Φεβρουάριο και Μάρτιο και δίνει μεγάλες ποσότητες γύρη και νέκταρ. 

Επειδή ανθίζει πολύ νωρίς δεν μπορούμε να πάρουμε μέλι από ασφόδελο, ενώ δύσκολα μπορούμε να πάρουμε γύρη για τον ίδιο λόγο. 

Οι μέλισσες το επισκέπτονται με μεγάλη λαιμαργία, και γεμίζουν την γούσα τους μπόλικο νέκταρ και παίρνουν επίσης μεγάλες ποσότητες κατακόκκινη γύρη. 

        Αν πάτε λοιπόν στο μελισσοκομείο σας αυτές τις ημέρες και δείτε ότι οι μέλισσες φέρνουν κόκκινη γύρη τότε μην έχετε καμία αμφιβολία ότι δουλεύουν τον ασφόδελο. 


       Λέγεται ότι αν δουλέψει ο ασφόδελος βοηθάει τα μελίσσια να αναπτυχτούν τόσο πολύ που μετά αυτά εκμεταλλεύονται όλες τις ανθοφορίες της άνοιξης, και καθώς είναι δυνατά μας δίνουν τελικά καλές ποσότητες ανθόμελο στα τέλη της άνοιξης. 


      Ο ασφόδελος όμως είναι και φυτό με ιστορία, αφού οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν ότι οι νεκροί κατοικούσαν σε ένα λιβάδι με ασφόδελους…


      Φυτό της οικογένειας των λειριοειδών, συχνά στις παραμεσόγειες χώρες. Στην Ελλάδα έχουμε 5 είδη. Η λαϊκή ονομασία του ασφόδελου είναι σφέρδουκλας, ασφόντυλος, σπερδούκλας, καραβούκι, ακαρώνι, άρβηκας, σπουρτούλα σπερδούκλι κ.α

      Κατά την μυθολογία αποτελούσε έμβλημα του θεού Διόνυσου. Οι Αρχαίοι Έλληνες το είχαν σαν σύμβολο πένθους και όπως αναφέρει ο Όμηρος στην «Οδύσσεια» έσπερναν τον ασφόδελο στους τάφους, γιατί νόμιζαν ότι οι ψυχές τρέφονταν με τους κονδύλους τους.

    Έλεγαν ακόμα ότι οι πεθαμένοι άνθρωποι κατοικούν στον «Ασφόδελο Λειμώνα», λιβάδι με ασφόδελους που βρίσκεται στον Άδη. Τα λουλούδια του αποτελούσαν πρότυπο λησμονιάς. 

         Το φυτό φέρει όλα τα φύλλα στη βάση του, γραμμικά όμοια με τους νάρκισσους. Μεταξύ των φύλλων φύεται ένα στέλεχος που τελειώνει στην κορυφή σ' ένα σύνολο βότρυων με άνθη αρκετά εντυπωσιακά κωδωνοειδή – αστεροειδή, λεπτά με έξη πέταλα. 
       Το μακρύ της στέλεχος όταν είναι στραβό, λένε ότι η χρονιά θα είναι κακή, αντίθετα αν είναι ίσιο η χρονιά θα πάει καλά. Επειδή είναι μαλακό παλιά τα παιδιά κατασκεύαζαν μ' αυτό ανεμόμυλους, που τους αναρτούσαν το καλοκαίρι πάνω στα δώματα. 
       Οι κατσίκες, λένε οι βοσκοί, όταν φάνε ξερά τα μπουμπούκια της ζαλίζονται πρήσκονται και μπορεί και να πεθάνουν. Με τα φύλλα της γέμιζαν στρώματα, ευτελές υλικό για τους φτωχούς. 

      Κατά καιρούς είχε χρησιμοποιηθεί ως συγκολλητική ουσία, για την παρασκευή αλκοόλ αλλά και ως αλοιφή κατάλληλη για κάθε πληγή. 
       Στον άλλο κόσμο, o Άδης υποδέχεται τις αδύνατες μορφές των πεθαμένων στον “ασφοδελό λειμώνα”, ένα έρημο λιβάδι όπου φυτρώ¬νουν σπερδούκλια. 

Σ' αυτό το περιβάλλον ταιριάζει το ωχρό λουλούδι του φυτού.

       Σ' ένα από αυτά τα λιβάδια, γεμάτα από ασφόδελους, όπως τα βλέπουμε και σήμερα σε απέραντες εκτάσεις στους λόφους και στις ακτές, συναντήθηκαν και οι ψυχές των ηρώων πού είχαν πέσει στην Τροία (Όμηρος, Όδ. 11.539-24.3). 

      Τα χειμωνιάτικα γυμνά κοτσάνια του ασφόδελου τα σύγκριναν οι ποιητές με τις στρατιές των ψυχών πού περιφέρονταν στις όχθες του Αχέροντα.

     Η δυσάρεστη μυρωδιά του φυτού, μαζί με τ’ άχαρα λουλούδια, ασφαλώς είχαν σχέση με τον ωχρό θάνατο και το λυκόφως του κάτω κόσμου. 




       Το γεγονός ότι οι ρίζες του φυτού έχουν άμυλο, πού είναι μια θρεπτική τροφή, ίσως να έκαναν τους αρχαίους να πιστεύουν ότι φυτεύοντας ασφόδελους στα νεκροταφεία προσφέρανε στους νεκρούς μια έστω και πενιχρή τροφή στην τελευταία κατοικία τους. Ο ασφόδελος δεν τρώγεται από τα πρόβατα και τις κατσίκες γιατί οι βλαστοί του έχουν μικρές κρυστάλλινες βελόνες. Αυτό εξηγεί τη μεγάλη εξάπλωση του φυτού. 
        Ο ασφόδελος ο κοίλος, με τα ωραία του άσπρα λουλούδια και τα λεπτά φύλλα, ίσως να είναι το άλλο είδος πού στόλιζε τα Ηλύσια Πεδία, εκείνη τη χώρα των νεκρών στην ήπια δυτική πλευρά της γης, όπου πήγαιναν μόνο οι γιοι των θεών και των ηρώων πού είχαν πέσει σε μάχες. 
       Στην Ελλάδα συναντάμε πέντε είδη. Σύμφωνα με το Θεόφραστο οι κόνδυλοι, οι βλαστοί και τα σπέρματα τρώγονται. Κατά τον Όμηρο τα Ηλύσια Πεδία, κατοικία των νεκρών στην Ελληνική μυθολογία, καλύπτονται από ασφόδελους. Τα φύτευαν στους τάφους και συχνά τα συνέδεαν με την Περσεφόνη. 

      Αυτή η σχέση τους με το θάνατο πιθανόν να οφειλόταν στο γκριζωπό χρώμα των φύλλων του και στα κιτρινωπά άνθη, χρώματα που συμβόλιζαν τη μελαγχολία του κάτω κόσμου και τη χλωμάδα του θανάτου.

       Πρόκειται για ένα σπουδαίο μελισσοκομικό φυτό που λόγο της εποχής που ανθίζει (χειμώνα προς άνοιξη) είναι πολύ χρήσιμο για την ανάπτυξη των σμηνών μας.

Ο ασφόδελος δίνει νέκταρ και γύρη.
 πηγή:melissocosmos.com

Μία κακή απόφαση για το ελαιόλαδο στην Ε.Ε.

του Βασίλη Φραντζολά
του Βασίλη Φραντζολά

Μία κακή απόφαση για το ελαιόλαδο στην Ε.Ε.

Απίστευτο αλλά πραγματικό: Επιτρέπεται επίσημα από την ΕΕ, από 01/2018 η προσθήκη βιοφαινολών στα... σπορέλαια.
Από τον Γενάρη του 2018, ισχύει αυτό που όλοι φοβόντουσαν κάποτε ίσως γίνει, δόθηκε δηλαδή το πράσινο φως από την ΕΕ (απόφαση EU Decision No. 2017/2373) και επιτρέπεται πλεόν η προσθήκη πολυφαινολών στα σπορέλαια, και ειδικότερα της υδροξυτυροσόλης, γνωστής μας από τον ισχυρισμό υγείας για το ελαιόλαδο.  Με την ανατρεπτική αυτή απόφαση επιτρέπεται πλέον η προσθήκη υδροξυτυροσόλης στα σπορέλαια, και μάλιστα σε  υψηλή περιεκτικότητα (215 mg/kg), δηλαδή πολύ κοντά στην συνολική ποσότητα φαινολών που πρέπει να περιέχει ένα ελαιόλαδο (250 mg/kg) για να ισχύει ο ισχυρισμός υγείας! Βέβαια στον ισχυρισμό υγείας του ελαιολάδου περιέχονται και άλλες φαινόλες (τυροσόλη και τα παράγωγά τους), αλλά δεν γίνεται καμμία αναφορά για την ανάγκη παρουσίας συγκεκριμένων φαινολών η για κάποια ελάχιστη ποσότητα τους, αναφέρεται μόνο το σύνολο της περιεκτικότητος τους (250 mg/kg).

Είναι προφανές ότι αυτή η απόφαση είναι μια ΠΟΛΥ ΚΑΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ για το ελαιόλαδο. Είναι σίγουρο ότι θα ακολουθήσουν διαφημιστικές καμπάνιες, από τους γίγαντες Ισπανούς παραγωγούς σπορελαίων ότι π.χ. τα σπορέλαια εμπλουτισμένα πλέον με υδροξυτοροσόλη και με α-τοκοφερόλη (Βιταμίνη Ε - η οποία ήδη επιτρέπεται να προστίθεται), αντιστέκονται στην οξείδωση, κάτι το οποίο ήταν βασικό σημείο υπεροχής του ελαιολάδου έναντι των σπορελαίων. 
 Η κακή αυτή εξέλιξη ήταν αναμενόμενο να έρθει. Πολλά φάρμακα σήμερα παράγονται αντιγράφοντας ουσίες που υπάρχουν στην φύση οι οποίες έγιναν γνωστές για τις θεραπευτικές τους ιδιότητες. Αρα η υδροξυτυροσόλη όπως και άλλες φαινόλες, στις οποίες δόθηκε έμφαση και διαχωρίστηκαν από τα υπόλοιπα αντιοξειδωτικά μικροστοιχεία του ελαιολάδου (βιταμίνη Ε, σκουαλένιο), ήταν επόμενο να παρασκευαστεί στο εργαστήριο και τελικά να τροφοδοτεί πλέον τον μεγάλο αντίπαλο, τα σπορέλαια… Αυτό βέβαια είναι ίσως μόνο η αρχή, ποιός μπορεί να αρνηθεί ότι αφού έγινε το πρώτο και μεγάλο βήμα με την προσθήκη υδροξυτυροσόλης, δεν θα ακολουθήσει η προσθήκη και άλλων φαινολών ;
 Το ελαιόλαδο και μάλιστα το εξαιρετικό παρθένο, έχει ένα σημαντικό σημείο υπεροχής, το οποίο το διαφοροποιεί και το αναδεικνύει σαν τον βασιλιά των ελαίων...το φρουτώδες ! Αυτό το μοναδικό χαρακτηριστικό του που μεθάει όποιον το μυρίσει ή το γευθεί, αυτό που δεν αντιγράφεται, δεν αγοράζεται, δεν πουλιέται. Οταν προσφέρεις όλο αυτό το “πακέτο” - φρουτώδες, πικρό και πικάντικο - με τις βιταμίνες, τα αντιοξειδωτικά του, μαγεύεις και τους πιό δύσκολους καταναλωτές, από όλα τα μέρη του κόσμου. Εαν κάποιος αναζητά πολλές πολυφαινόλες για “φάρμακο”,  μπορεί να πάει και σήμερα ακόμη στο φαρμακείο και να τις αγοράσει, χωρίς να χρειάζεται να πληρώσει 20, 30, 40 ευρώ το λίτρο για ένα ελαιόλαδο πολύ πικρό, με - συνήθως - μέτριο, ή ελαττωματικό φρουτώδες. Διαφορετικά παίζουμε άθελα μας το παιχνίδι των Ισπανικών σπορελαίων, ποντάροντας - κυρίως - στις φαινόλες, τις οποίες εκείνοι πλέον προσθέτουν στα επικίνδυνα σπορέλαια, αφαιρώντας μας ένα μεγάλο συγκριτικό πλεονέκτημα. 
 Ο μεγάλος αγώνας για τις αγορές, και στην Ιταλία και στην Ισπανία και στην Κροατία, και στην Τυνησία, γίνεται ανάμεσα σε ελαιόλαδα με ισχυρά και πολύπλοκα φρουτώδη, ισχυρά πικρά και πικάντικα, με το φρουτώδες να παίζει βέβαια πρωταρχικό ρόλο. Στην χώρα μας διακινείται με επιμονή η θεωρία και υπάρχει και μια έντονη πολεμική, ώστε να μην συμμετέχουν τα Ελληνικά  ελαιόλαδα σε διαγωνισμούς ελαιολάδων, όπου κρίνονται από επιτροπές εμπειρογνωμόνων το φρουτώδες, το πικρό και το πικάντικο. Αντίθετα, προωθούνται διαγωνισμοί όπου βραβεύονται οι ποσότητες των φαινολών των ελαιολάδων, μετρημένες με ένα συγκεκριμένο όργανο και με μία συγκεκριμένη (αλλά μη αναγνωρισμένη) εργαστηριακή μέθοδο. Σε πολλές χώρες, πάρα πολλά πανεπιστημιακά εργαστήρια έχουν αναπτύξει κατά καιρούς τα τελευταία 30 χρόνια, δικές τους, μη αναγνωρισμένες  μεθόδους μέτρησης των φαινολών του ελαιολάδου, τις οποίες όμως χρησιμοποιούν για εσωτερική χρήση στο πανεπιστήμιο και για ερευνητικούς σκοπούς. Η εγκεκριμένη μέθοδος μέτρησης των φαινολών είναι μία και εφαρμόζεται διεθνώς: η μέθοδος του IOC, με χρήση HPLC. 
 Με την πρόσφατη, ανατρεπτική  απόφαση της ΕΕ η οποία επιτρέπει πλέον την προσθήκη της φαινόλης  υδροξυτυροσόλης στα σπορέλαια και στα επαλειφόμενα (spreads), ξεκινά μία νέα  εποχή για το ελαιόλαδο αλλά και τα σπορέλαια. Το σημείο υπεροχής του ελαιολάδου απέναντι σε αυτές τις κινήσεις είναι το διαφορετικό φρουτώδες των πολλών ποικιλιών του, σε αρμονία με την αίσθηση του πικρού και του πικάντικου. Η στόχευση πολλών μικρών νέων παραγωγών σε παραγωγή ελαιολάδων, τα οποία θα έχουν (κυρίως) υψηλές φαινόλες, αφήνοντας σε δεύτερη μοίρα το φρουτώδες , είναι ένα τεράστιο λάθος, αφού σαν παραμορφωτικός φακός,  τους δίνει την εντύπωση ότι έτσι θα πορευθούν τον δρόμο της (εμπορικής) επιτυχίας, κυρίως στο εξωτερικό. Σε παγκόσμιο επίπεδο γίνονται έρευνες και προσπάθειες για την ανακάλυψη ή βελτίωση τεχνικών παραγωγής ελαιολάδου (ταχεία μετάδοση θέρμανσης, υπέρηχοι) με τις οποίες επιτυγχάνεται η εξαγωγή περισσότερων αρωμάτων από τον καρπό, στο ελαιόλαδο. Θέλουμε ελαιόλαδα δυνατά και στα τρία χαρακτηριστικά τους, πρωταρχικά στα φρουτώδη αλλά και σε πικρά και πικάντικα, σε αρμονία μεταξύ τους, για να κατακτηθούν οι αγορές στο εξωτερικό και να επιβιώσουν οι επιχειρήσεις με πωλήσεις ικανών ποσοτήτων.  

Τετάρτη, 28 Μαρτίου 2018

Γενετική Μηχανική: Nέο πεδίο κερδοφορίας του Κεφαλαίου.



Γενετική Μηχανική:
Nέο πεδίο κερδοφορίας του Κεφαλαίου.

Κάτσαρης Παναγιώτης Γεωπόνος Βιοτεχνολόγος
Κάργας Γεώργιος Δρ. Γεωπόνος,  ΓΠΑ

Περίληψη

Η παγκόσμια τράπεζα, ο ΟΟΣΑ, ο παγκόσμιος οργανισμός εμπορίου και οι πολυεθνικές γενετικού υλικού και σπόρων μετά τον πόλεμο υποστήριζαν ότι με την λεγόμενη πράσινη επανάσταση (νέες ποικιλίες σπόρων, υβρίδια κ.λ.π)  θα έλυναν το πρόβλημα της πείνας στον πλανήτη. Το ίδιο περίπου επιχείρημα προβάλουν σήμερα οι βιοτεχνολογικές εταιρείες για τους γενετικά μεταλλαγμένους σπόρους.
Οι αντιλήψεις αυτές εντοπίζουν το πρόβλημα αντιμετώπισης της πείνας στην προώθηση της μιας ή της άλλης τεχνολογίας ενώ το πρόβλημα είναι θέμα κυρίως σχέσεων παραγωγής και διανομής του παραγόμενου πλούτου. Οι ίδιες πολυεθνικές που επιβάλουν την εφαρμογή πολιτικών για περιορισμούς και ποσοστώσεις στην παραγωγή ή για την απόσυρση-καταστροφή των γεωργικών προϊόντων μιλούν για δυνατότητα αύξησης της γεωργικής παραγωγής με την εισαγωγή γενετικά μεταλλαγμένων σπόρων ώστε να λυθεί το διατροφικό πρόβλημα.
Στην παρούσα μελέτη θα γίνει μια προσπάθεια κατ’ αρχήν απαντήσεων στα μεγάλα ερωτήματα που τίθονται καθημερινά στον χώρο της γεωργικής παραγωγής και των τροφίμων και όχι μόνο. Σε γενικές γραμμές τα ερωτήματα είναι:  Ποιες θα είναι οι συνέπειες της μετατροπής συνολικά και καθολικά του γενετικού υλικού από κοινό πλουτοπαραγωγικό πόρο σε ατομική ιδιοκτησία μερικών πολυεθνικών; Πως θα επηρεάσει το γεγονός αυτό την επίλυση του προβλήματος της φτώχειας και της πείνας στο πλανήτη; Πως θα επηρεασθεί η βιόσφαιρα από την απελευθέρωση στο περιβάλλον γενετικά τροποποιημένων μικροοργανισμών (μεταλλαγμένα); Πως απαντούν τα διάφορα πολιτικά ρεύματα και κινήματα στα μεγάλα αυτά ερωτήματα;



Το γονίδιο του κέρδους και το γενετικό υλικό 
Αποτελεί πλέον κοινοτυπία το να υποστηρίξει κάποιος ότι οι συντελούμενες εξελίξεις στην βιοτεχνολογία και την βιολογία γενικότερα θα επηρεάσουν από πολλές απόψεις και σε μεγάλο βαθμό το μέλλον της ανθρωπότητας. Τα προβλήματα και τα ερωτήματα που τίθονται λόγω των μεγάλων τομών που επιτελούνται είναι βασανιστικά και δύσκολα στην απάντηση τους. Στον γεωργικό τομέα και γενικότερα στον τομέα των τροφίμων οι εξελίξεις και οι αλλαγές των δεδομένων λόγω των βιοτεχνολογικών εφαρμογών είναι ραγδαίες. Τα βασικότερα ερωτήματα που ξεχωρίζουν από αυτές τις αλλαγές είναι το ποιες θα είναι οι συνέπειες της μετατροπής συνολικά και καθολικά του γενετικού υλικού από κοινό πλουτοπαραγωγικό πόρο σε ατομική ιδιοκτησία μερικών πολυεθνικών και το πως επηρεάζει το γεγονός αυτό το πρόβλημα της φτώχειας και της πείνας στο πλανήτη.
Η ιστορία πάει αρκετά πίσω στο 1971, που αλλού, στη μητρόπολη του καπιταλισμού τις ΗΠΑ. Τότε ο Ινδός μικροβιολόγος Ανάντα Τσακραμπάρτι, υπάλληλος εκείνη την εποχή της General electric έκανε αίτηση στην Υπηρεσία Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας και Εμπορικών σημάτων (PTO) των ΗΠΑ για τη κατοχύρωση της πατέντας ενός γενετικά κατασκευασμένου μικροοργανισμού που σχεδιάστηκε για να καταναλώνει το πετρέλαιο που χύνεται στους ωκεανούς. Η PTO απέρριψε την αίτηση για πατέντα, υποστηρίζοντας ότι δεν μπορεί να εκδώσει διπλώματα ευρεσιτεχνίας για ζώντες οργανισμούς. Τελικά το 1980 μετά από μακρόχρονους δικαστικούς αγώνες οι δικαστές αποφάσισαν υπέρ του Τσακραμπάρτι. Στο εξής λοιπόν κάθε γενετικά κατασκευασμένος οργανισμός θα θεωρούνταν ως εφεύρεση με τον ίδιο τρόπο που θεωρούνταν εφευρέσεις οι υπολογιστές και οι άλλες μηχανές.
            Λίγο καιρό μετά από αυτή την απόφαση η εταιρεία Genentech, η οποία ήταν η πρώτη εταιρεία γενετικής μηχανικής που διέθεσε μετοχές σε επενδυτές, είδε την μετοχή της να εκτινάσσεται στα ύψη. Έτσι δόθηκε το εναρκτήριο λάκτισμα για δεκάδες χημικές, φαρμακευτικές, αγροτοβιομηχανικές, βιοτεχνολογικές εταιρείες για να απλώσουν παντού το ερευνητικό τους έργο πάνω στο γενετικό υλικό με σκοπό την απόκτηση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Ο αγώνας για τον έλεγχο των γονιδίων και των νέων “μορφών ζωής” μόλις έχει αρχίσει (Rifkin, 1998). Τα αντίστοιχα πανεπιστήμια ,ιδρύματα, εργαστήρια έβγαλαν το ακαδημαϊκό τους ένδυμα και παίρνουν πλέον την θέση τους στον αγώνα για αύξηση της καπιταλιστικής κερδοφορίας. Εισήλθαμε στην εποχή όπου γενετικά μεταλλαγμένα έμβρυα, ανθρώπινα, φυτικά και ζωικά γονίδια, ιστοί, κυτταρικές σειρές και όργανα μπορούν να πατενταριστούν και να γίνουν ατομική ιδιοκτησία. Τηρουμένων των αναλογιών το ζήτημα μοιάζει να είναι ίδιο με τα στοιχεία του περιοδικού πίνακα των στοιχείων. Δηλαδή οι επιστήμονες που απομόνωσαν, ταξινόμησαν και περιέγραψαν τις ιδιότητες του οξυγόνου ή του υδρογόνου θα έπρεπε να νέμονται και τα αποκλειστικά δικαιώματα από την χρήση τους καθώς και όλων των ενώσεων που προκύπτουν από αυτά.

Ξεκίνησε λοιπόν από τότε ένας άγριος ανταγωνισμός μεταξύ πολυεθνικών γιγάντων που χρηματοδοτούν αποστολές σε όλο τον πλανήτη για την ανίχνευση και ανεύρεση γενετικών χαρακτηριστικών που μπορούν να έχουν εμπορική αξία στο μέλλον. Στην γεωργική παραγωγή και στον τομέα των φαρμάκων τα φαινόμενα αυτά έχουν προχωρήσει σε σημαντικό βαθμό. Ήδη καλλιεργούνται εκατομμύρια στρέμματα γενετικά τροποποιημένων καλλιεργειών π.χ καλαμπόκι, σόγια όπου οι σπόροι και τα υβρίδια είναι ιδιοκτησία συγκεκριμένων πολυεθνικών. Πρέπει να αναφέρουμε ότι οι σπόροι αυτοί δεν είναι σπόροι υψηλών αποδόσεων αλλά σπόροι “υψηλής ανταπόκρισης”. Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι  η αυξημένη απόδοσή τους εξαρτάται από την αυξημένη εισροή λιπασμάτων, φαρμάκων και νερού.  Τα γενετικά κατασκευασμένα «super ζώα» είναι στην ημερήσια διάταξη στο όνομα της αύξησης της παραγωγής τροφίμων.
Για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας το γενετικό υλικό, σε τέτοια μαζική έκταση, έχει γίνει πλέον ατομική ιδιοκτησία. Οι τάσεις αυτές στην γεωργική παραγωγή είχαν αρχίσει να αναπτύσσονται από την εποχή της λεγόμενης «πράσινης επανάστασης» η οποία ξεκίνησε ουσιαστικά από τις αρχές της δεκαετίας του ΄60. Όμως σήμερα έχουν γενικευτεί και αποκτούν νέα ποιότητα διότι πρόκειται ακόμα και για γενετικό υλικό το οποίο έχει προκύψει από γκρέμισμα των φυσικών γενετικών συνόρων. Οι πολυεθνικοί γίγαντες επέβαλαν μάλιστα από την δεκαετία του ’80, κατά την διάρκεια του γύρου της Ουρουγουάης της GATT την συμφωνία με το όνομα TRIPS, το δίκαιο που θα διέπει παγκόσμια το εμπόριο σχετικά με την πνευματική ιδιοκτησία. Το πλαίσιο αυτό φτιάχτηκε από την λεγόμενη επιτροπή πνευματικής ιδιοκτησίας (ΕΠΙ) στην οποία συμμετείχαν ουσιαστικά οι μεγαλύτερες πολυεθνικές που ασχολούνται με την βιοτεχνολογία π.χ Monsanto, Du Pont, Pfizer κ.λ.π. Ο υπεύθυνος της Monsanto εξηγώντας την λογική των εταιρειών δήλωσε «Οι βιομηχανίες και οι εμπορικές εταιρείες που δρουν στο παγκόσμιο εμπόριο έπαιξαν ταυτόχρονα «τον ρόλο των ασθενών, των ειδικών στις διαγνώσεις και των γιατρών που υπέδειξαν την θεραπεία».          
Ετσι φτάσαμε σαν αποτέλεσμα μιας σειράς εξελίξεων μετά το 2000 στην κατάσταση όπου, 20-30 πολυεθνικές ελέγχουν το ένα τρίτο των επεξεργασμένων τροφίμων, ελάχιστες ελέγχουν το 75% του διεθνούς εμπορίου σιτηρών, 6 κατέχουν το 75% της παγκόσμιας αγοράς φυτοπροστατευτικών προϊόντων, ενώ η Monsanto από μόνη της ελέγχει ουσιαστικά την παγκόσμια αγορά μεταλλαγμένων σπόρων. Την τελευταία διετία όμως υπήρξε η μεγαλύτερη τομή στις συγχωνεύσεις των πολυεθνικών σπόρων και φυτοφαρμάκων, όπου πραγματοποιήθηκαν ή βρίσκονται σε διαδικασία πραγματοποίησης οι λεγόμενοι τρεις «γάμοι της κόλασης». Η DuPont συγχωνεύτηκε με την Dow Chemical, η Syngenta με την ChemChina και η Bayer βρίσκεται σε διαδικασία συγχώνευσης με την Monsanto. Για την πραγματοποίηση του τρίτου γάμου η Bayer έκανε προσφορά 66 δις. δολαρίων. Πρόκειται για την πιο μεγάλη εξαγορά που έχει υπάρξει μέχρι σήμερα στο καπιταλισμό. Μέχρι τώρα ο γάμος αυτός δεν έχει ολοκληρωθεί επειδή ακόμα η ΕΕ εξετάζει τις επιπτώσεις που θα προκύψουν.
Από πρόσφατα στοιχεία προκύπτει ότι μεταξύ του 1995 και του 2015 οι εκτάσεις που καλλιεργούνται με γενετικά μεταλλαγμένα παγκόσμια αυξήθηκαν από 4,2 εκατομμύρια εκτάρια σε 444 εκατομμύρια. Στις ΗΠΑ μέχρι το 2014 το 94% των καλλιεργουμένων εκτάσεων σόγιας, το 96% των καλλιεργουμένων εκτάσεων βαμβακιού και το 93% των καλλιεργουμένων εκτάσεων καλαμποκιού προερχόταν από γενετικά τροποποιημένο σπόρο. Στις αναπτυσσόμενες χώρες 18 εκατομμύρια αγρότες μέχρι το 2013 καλλιεργούσαν το 54% των γενετικά τροποποιημένων της υφηλίου. Από τα παραπάνω φαίνεται ότι η παγκόσμια αγορά σπόρων και των φυτοφαρμάκων η οποία εκτιμάται σε περίπου 120 δις. δολ. ετησίως θα περάσει στα χέρια 3-4 πολυεθνικών γιγάντων.
Πρέπει να επισημάνουμε επίσης ότι η συγκέντρωση του γενετικού υλικού στα χέρια των πολυεθνικών έχει οδηγήσει παράλληλα και σε εκτόξευση των τιμών των σπόρων. Μόνο την τελευταία 10ετία εκτιμάται ότι οι τιμές έχουν αυξηθεί παγκόσμια κατά 30%. Το γεγονός αυτό έχει σαν συνέπεια την αύξηση της τιμής και των τροφίμων και ταυτόχρονα έχει οδηγήσει εκατομμύρια αγρότες εκτός παραγωγής αφού δεν μπορούν να καλλιεργήσουν κάτω από αυτές τις συνθήκες.


Πολυεθνικές, αύξηση της πείνας και διατροφικά σκάνδαλα 
Ένα από τα σημαντικότερα επιχειρήματα των βιοτεχνολογικών εταιρειών για  την ανάγκη χρήσης των μεταλλαγμένων είναι ότι διαμέσου της νέας τεχνολογίας θα επιλυθεί το πρόβλημα της πείνας η οποία αυξάνεται με ραγδαίους ρυθμούς παγκόσμια. Ανεξάρτητα από το τι επικαλούνται, το επιχείρημα τους είναι λάθος εν τη γενέσει του διότι εντοπίζει το πρόβλημα της πείνας στην προώθηση της μιας ή της άλλης τεχνολογίας. Δηλαδή το αντιμετωπίζει έξω και πέρα από τις διαμορφούμενες σχέσεις παραγωγής και διανομής. Οι ίδιες πολυεθνικές από την μια επιβάλουν την εφαρμογή των πολιτικών της Ε.Ε. για περιορισμούς και ποσοστώσεις στην παραγωγή και την απόσυρση-καταστροφή των γεωργικών προϊόντων από την άλλη μιλούν για την ανάγκη αύξησης της γεωργικής παραγωγής με την χρήση γενετικά μεταλλαγμένων σπόρων διαμέσου των οποίων θα λυθεί το διατροφικό πρόβλημα.
Αυτό το οποίο προσπαθούν να κρύψουν είναι ότι πίσω από κάθε τεχνολογία που υπόσχεται να λύσει το πρόβλημα της πείνας και τα γενετικά τροποποιημένα φυσικά, βρίσκεται η συγκέντρωση του πλούτου σε λίγα χέρια. Αν αφαιρεθεί ένα μικρό μόνο κομμάτι του πλούτου που βρίσκεται στα χέρια του 1% των πλουσιότερων ανθρώπων του πλανήτη θα ήταν αρκετό για την αντιμετώπιση της πείνας στο τρίτο και στο τέταρτο κόσμο των μεγαλουπόλεων του ανεπτυγμένου καπιταλισμού. Τα διαθέσιμα τρόφιμα επιτρέπουν στα 7 δις πληθυσμό του πλανήτη να έχουν τουλάχιστον 2700 θερμίδες την ημέρα. Παρόλα αυτά κάθε χρόνο πεθαίνουν πάνω απο 30 εκατομμύρια άνθρωποι από την πείνα, 3 δις υποσιτίζονται και 925 εκατομμύρια πάσχουν από χρόνιο υποσιτισμό (Έκθεση ΟΗΕ 2011). Επιπλέον τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα-σκουπίδια μπορεί να αποδειχθούν ιδιαίτερα επικίνδυνα για την υγεία των ανθρώπων. Αποτέλεσμα της κυριαρχίας της λογικής του καπιταλιστικού κέρδους ήταν το πρόβλημα των διοξινών, των τρελών αγελάδων και τόσων άλλων διατροφικών σκανδάλων. Εφόσον και στην περίπτωση των γενετικά μεταλλαγμένων σκουπιδιών που πλασάρονται σαν τρόφιμα κυριαρχεί ή ίδια λογική το πιο πιθανό είναι να έχουμε τα ίδια και χειρότερα αποτελέσματα. Ας μην ξεχνάμε ότι τα γονίδια που μεταφέρονται στον γενετικό κώδικα των φυτών που προορίζονται για τρόφιμα προέρχονται από φυτά, μικροοργανισμούς και ζώα που δεν έχουν περάσει μέχρι τώρα στην ανθρώπινη διατροφή. Η δήθεν προστασία που παρέχουν οι πατέντες όχι μόνο δεν αποτελεί εγγύηση για την ασφάλεια των τροφίμων αλλά η εμπειρία έδειξε ότι το πιθανότερο είναι να εμφανιστούν  αντίθετα αποτελέσματα.


Η «πράσινη» ΕΕ
Είναι αλήθεια βέβαια ότι η Ε.Ε. στα πρώτα βήματα των γενετικά τροποποιημένων (μεταλλαγμένα) στην αγορά ήταν επιφυλακτική έως και αρνητική. Αυτό όμως  δεν οφειλόταν σε κάποια δήθεν οικολογική ευαισθησία από πλευράς της, όπως πολλοί προσπάθησαν ή προσπαθούν να το παρουσιάσουν. Για να έχουμε μια ολοκληρωμένη εικόνα θα πρέπει να θυμηθούμε τις προσπάθειες, το ίδιο χρονικό διάστημα, για την παρουσίαση του πρώτου κλωνοποιημένου ζώου στον Ευρωπαϊκό χώρο με την κλωνοποίηση της Dolly στην Αγγλία. Το αντίστοιχο διάστημα λοιπόν που οι Αμερικάνικες πολυεθνικές κατέθεταν αιτήσεις για πατέντες σε σχέση με τα γενετικά τροποποιημένα φυτά και σπόρους οι Ευρωπαϊκές κατέθεταν αίτηση για πατέντα σχετικά με την κλωνοποίηση όλων των θηλαστικών με πρότυπο την Dolly. Στον τομέα των γενετικά τροποποιημένων σπόρων οι Ευρωπαϊκές εταιρείες ήταν αρκετά πίσω συγκριτικά με τις Αμερικάνικες και φυσικά δεν είχαν συμφέρον να ανοίξουν τις αγορές της Ευρώπης στα μεταλλαγμένα για να τις κατακτήσουν οι Αμερικάνοι. Στα χρόνια που ακολούθησαν, το Ευρωπαϊκό κεφάλαιο αποδόθηκε σε ένα αγώνα δρόμου για να καλύψει το χαμένο έδαφος. Πολλαπλές συγχωνεύσεις στον τομέα των εταιρειών αγροχημικών, επενδύσεις τεραστίων ποσών στην έρευνα (για ‘μεταλλαγμένα’ φυσικά), που απ’ ότι φαίνεται απέδωσαν ικανοποιητικά. Δεν είναι τυχαίο ότι τα τελευταία χρόνια δόθηκε επίσημη έγκριση για την κυκλοφορία πάνω από 30 γενετικά τροποποιημένων φυτών στην Ε.Ε. εκ των οποίων φυσικά η συντριπτική πλειονότητα ήταν Ευρωπαϊκής προέλευσης. Φαίνεται λοιπόν ότι η στάση της ΕΕ στο πρόβλημα των γενετικά τροποποιημένων όπως προκύπτει με όλο το συνοθύλευμα  της νομοθεσίας των απαγορεύσεων, των ρυθμίσεων και των κανονισμών δεν είναι τίποτε άλλο παρά η έκφραση του ανταγωνισμού μεταξύ των εταιρειών ‘νέας τεχνολογίας’, όπως αποκαλούνται, με έδρα την Ευρώπη και την Αμερική. Πρακτικά μπορεί κάποιος βάσιμα να υποστηρίξει ότι η στάση της ΕΕ περισσότερο είχε να κάνει με χρονοκαθυστέρηση υπέρ των «Ευρωπαϊκών πολυεθνικών» ώστε να καλύψουν το χαμένο έδαφος συγκριτικά με τους ανταγωνιστές τους. Σήμερα πλέον έχουμε περάσει από τις απαγορεύσεις της κυκλοφορίας των γενετικά μεταλλαγμένων σπόρων στον καθορισμό κάποιων επιτρεπόμενων ποσοστών μεταλλαγμένων στο σύνολο των σπόρων, τα οποία ποσοστά βέβαια συνεχώς θα διευρύνονται.


Οι επιπτώσεις….
Οι επιπτώσεις από αυτές τις εξελίξεις στο άμεσο μέλλον θα είναι πολύπλευρες και τεράστιες. Παρακάτω θα κάνουμε μια προσπάθεια να παραθέσουμε μερικές από τις βασικές επιπτώσεις. Ήδη σε πολλές χώρες του τρίτου κόσμου αυτά που θα αναφερθούν παρακάτω είναι πλέον μια σκληρή πραγματικότητα. Είναι προφανές ότι οι νέες εξελίξεις θα οδηγήσουν σε γενίκευση του συστήματος της μονοκαλλιέργειας παγκόσμια και συνεπώς θα έχουμε όξυνση του προβλήματος της βιοποικιλότητας. Σε αρκετές περιοχές του πλανήτη όπως προαναφέραμε εκατομμύρια στρέμματα καλλιεργούνται ήδη με συγκεκριμένους γενετικά μεταλλαγμένους σπόρους. Ήδη αρκετοί ερευνητές ακόμα και με βάσει τις εξελίξεις της πράσινης επανάστασης τόνιζαν το οριακό σημείο στο οποίο έχουμε βρεθεί όσον αφορά την εφαρμογή της μονοκαλλιέργειας.
Αρκεί να αναφέρουμε μόνο ελάχιστα παραδείγματα για να γίνει κατανοητή η έκταση του προβλήματος. Στις ΗΠΑ από τις 7078 ποικιλίες μήλων που φύονταν μεταξύ του 1804 και του 1905 οι 6121 έχουν εξαφανισθεί. Στην Ινδία τριάντα χιλιάδες ποικιλίες ρυζιού καλλιεργούνταν πριν 50 χρόνια. Σήμερα 10 σύγχρονες ποικιλίες (υβρίδια και γενετικά μεταλλαγμένα) αποτελούν περισσότερο από το 75% του ρυζιού που φύεται στην χώρα. Έτσι λοιπόν η ακόμα μεγαλύτερη μεταστροφή προς την καλλιέργεια μιας χούφτας πατενταρισμένων σπόρων ειδικά στις εκτατικές καλλιέργειες θα διαβρώσει ακόμα περισσότερο το γονιδιακό απόθεμα, καθώς θα εγκαταλείπονται και οι τελευταίες παραδοσιακές ποικιλίες σπόρων και ζώων προς όφελος των ανταγωνιστικών εμπορικών προϊόντων. Οι διαγονιδιακές σπορές των πολυεθνικών που βασίζονται κυρίως στην λεγόμενη άμυνα του “ενός καλού γονιδίου” καθιστούν το φυτό πιο ευπρόσβλητο στα έντομα ,στους ιούς και τους μύκητες κάνοντάς το άχρηστο σε σύντομο χρονικό διάστημα σε αντίθεση με τις παραδοσιακές ποικιλίες οι οποίες περιέχουν πολλά γονίδια που συνεργάζονται για την αποτροπή των ασθενειών. Έτσι πολύ σύντομα πολλά γενετικά «πυρομαχικά» στο αγώνα ενάντια στα παράσιτα δεν θα είναι διαθέσιμα. Αποτέλεσμα όλων των παραπάνω είναι ότι η απόδοση των καλλιεργειών με μεταλλαγμένους σπόρους να μην εμφανίζει αύξηση συγκριτικά με την καλλιέργεια συμβατικών σπόρων.  Μάλιστα σε αρκετές περιπτώσεις παρατηρήθηκε ακριβώς το αντίθετο αποτέλεσμα εξ αιτίας μιας σειράς παραγόντων. Τέτοιοι παράγοντες μεταξύ άλλων είναι η δυσκολία προσαρμογής των μεταλλαγμένων σπόρων στις συγκεκριμένες συνθήκες, η αδυναμία των μικρών παραγωγών να ανταποκριθούν στην απαίτηση για αυξημένες εισροές π.χ λιπάσματα και νερό των νέων καλλιεργειών ώστε να δώσουν αυξημένες αποδόσεις, κ.λ.π.
Με την κατοχύρωση ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων πάνω στις νέες ποικιλίες ή μορφές ζωής οδηγούμαστε στον μονοπωλιακό σφετερισμό αξιών των οποίων η παραγωγή στηρίζεται στο μεγαλύτερο μέρος της σ’ αυτές τις συσσωρευμένες γενετικές πληροφορίες. Ο υπεύθυνος της καμπάνιας για τα γονίδια μιας οργάνωσης στο Νέο Δελχί τονίζει χαρακτηριστικά: «Ο θεός δεν μας έδωσε ρύζι ή στάρι ή πατάτες». Αυτά δεν ήταν παρά άγρια φυτά που εξημερώθηκαν στην διάρκεια των αιώνων. Και καταλήγει «ποιος έκανε όλη αυτή την δουλειά;». Συνεπώς ότι προετοιμάστηκε με υπομονή από εκατομμύρια αγρότες κατά την διάρκεια των αιώνων το σφετερίζονται οι πολυεθνικές με μια μικρή τροποποίηση του γενετικού υλικού και το κατοχυρώνουν σαν ιδιοκτησία τους.
Στην ουσία πρόκειται για κλοπή της υπεραξίας της ανθρώπινης εργασίας χειρωνακτικής και πνευματικής εκατομμυρίων αγροτών ανά τους αιώνες εν ριπή οφθαλμού. Η επιλογή δηλαδή και στην ουσία η γενετική βελτίωση ζώων και φυτών, που επετεύχθη από το ανθρώπινο γένος συνολικά για χιλιετίες γίνεται ιδιοκτησία κάποιων πολυεθνικών. Μερικές πολυεθνικές για να αμβλύνουν τις αντιθέσεις και τα προβλήματα προχωρούν σε συμφωνίες για απόδοση συμβολικών ποσών σε χώρες ή διάφορους οργανισμούς που θα τις προμηθεύουν γενετικό υλικό. Είναι χαρακτηριστική η συμφωνία που έκανε η εταιρεία Merck, η οποία έχει έσοδα 4 δις δολάρια ετησίως, με το Εθνικό Ινστιτούτο Βιοποικιλότητας της Κόστα Ρίκα να αποδίδει περίπου ένα εκατομμύριο δολάρια ως ανταπόδοση στην εξασφάλιση πολύτιμων φυτών, μικροοργανισμών ή εντόμων. Είναι προφανές ότι στην πράξη οι περισσότερες αναπτυσσόμενες χώρες και διαμέσου αυτής της κλοπής θα εμπλακούν ακόμα περισσότερο στις συμπληγάδες της υπερχρέωσης και της υπανάπτυξης και άρα θα εμφανιστούν πιο έντονα τα φαινόμενα εξάπλωσης της πείνας και της δυστυχίας. Επίσης οι εξελίξεις αυτές θα οδηγήσουν σε μεγαλύτερη εξάρτηση των παραγωγών από τις πολυεθνικές και το αγροτο-επισιτιστικό σύμπλεγμα. Παράλληλα ένα μεγάλο κομμάτι θα αναγκαστεί να βγει έξω από την πρωτογενή παραγωγή και θα δυναμώσει η τάση συγκέντρωσης και συγκεντροποίησης της γης και του κεφαλαίου παγκόσμια. Η «εισαγωγή» των μεταλλαγμένων σπόρων αποτελεί ουσιαστικά  μια προσπάθεια “βίαιης” επέκτασης των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής στην γεωργική παραγωγή  όχι μόνο στον τρίτο κόσμο αλλά και στο πρώτο και η προσπάθεια υπαγωγής της στις ανάγκες των κυρίαρχων μερίδων του πολυεθνικού κεφάλαιου, χωρών και κρατών.
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό στοιχείο που αναφέρεται στο βιβλίο του Jeremy Rifkin «Ο αιώνας της βιοτεχνολογίας» είναι το εξής: Σε μελέτη που έγινε σε 550 επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην βιοτεχνολογική έρευνα βρέθηκε ότι το 20% των κεφαλαίων που αυτές διοχετεύουν στην έρευνα και την ανάπτυξη δινόταν σε πανεπιστημιακούς ερευνητές. Η στενή αυτή σχέση έχει φυσικά και τα ανάλογα αποτελέσματα όσον αφορά τον προσανατολισμό, το περιεχόμενο και την κοινοποίηση των ερευνών. Το 41% των βιοτεχνολογικών εταιρειών ανέφερε ότι από αυτές τις χρηματοδοτήσεις προκύπτει ένα τουλάχιστον εμπορικό απόρρητο. Πολλοί πανεπιστημιακοί αποδείχθηκε ότι ήταν σημαίνοντα πρόσωπα των ίδιων εταιρειών. Ενώ άλλοι βρέθηκε ότι κατέχουν σημαντικά πακέτα μετοχών σε αυτές τις εταιρείες.
Άλλη έρευνα απέδειξε ότι το 37% των επιστημόνων στο τομέα της βιοτεχνολογίας που ήταν και μέλη της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών στις ΗΠΑ είχε «σχέσεις συνεργασίας με την βιομηχανία» Το χρήμα λοιπόν έχει γίνει απόλυτος ρυθμιστής της μελλοντικής επιστημονικής έρευνας και ανάπτυξης. Συνεπώς οι ανάγκες της καπιταλιστικής κερδοφορίας καθορίζουν το περιεχόμενο και την κατεύθυνση των πανεπιστημιακών ερευνών. Τα δεδομένα αυτά εξηγούν σε σημαντικό βαθμό την απομάκρυνση των επιστημονικών ερευνών από τις ανάγκες της κοινωνίας όπως η δημόσια υγεία και η εξάλειψη ασθενειών όπως η ελονοσία και η χολέρα κ.λ.π καθώς και η ολοκληρωμένη και σωστή διατροφή του πληθυσμού. Ουσιαστικά έχουμε καταλήξει να γίνεται έρευνα μόνο σ’ ότι θα επιφέρει άμεσα οικονομικά οφέλη, με αντίστοιχα πλήρη υποβάθμιση της βασικής έρευνας.
Δημιουργείται λοιπόν μια νέα πραγματικότητα, η οποία θα έχει επιπτώσεις στην προσωπική και την συλλογική ζωή τις επόμενες δεκαετίες. Γι’ αυτό ακριβώς τον λόγο έχει ανοίξει μια μεγάλη συζήτηση γενικότερα γύρω από τις νέες τεχνολογίες και ειδικότερα την βιοτεχνολογία και τη γενετική μηχανική. Βασικά ερωτήματα αυτής της συζήτησης αφορούν τις επιπτώσεις της βιοτεχνολογίας, τον χαρακτήρα της, τον κοινωνικό καθορισμό της κ.λ.π.


Μια πρώτη κριτική σε διάφορες απόψεις
Η «κυρίαρχη άποψη» θεωρεί την τεχνολογία και ειδικότερα την βιοτεχνολογία κοινωνικά ουδέτερη, ως μια ανεξάρτητη εξωτερική μεταβλητή και εστιάζει την προσοχή της αποκλειστικά στις επιπτώσεις της στην παραγωγή και την κοινωνία. Η άποψη αυτή απολυτοποιεί τον υποτιθέμενα ουδέτερο τεχνολογικό εκσυγχρονισμό. Είναι χαρακτηριστικές οι τοποθετήσεις του πρώην πρόεδρου της Monsanto Robert B. Shapiro για την βιοτεχνολογία και τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα, όπου δήλωνε ότι με την νέα τεχνολογία θα αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της πείνας και της μόλυνσης του περιβάλλοντος. Η άποψη αυτή παρακάμπτει εντελώς το κοινωνικό και πολιτικό στοιχείο θεωρώντας ότι οι σχέσεις παραγωγής και διανομής είναι κάτι στατικό, δεδομένο, αμετάβλητο και ανεξάρτητο από την φτώχεια και πείνα στον πλανήτη. Θεωρεί ότι δυναμικό στοιχείο για την επίλυση του προβλήματος είναι μόνο η τεχνολογία. Πολύ δε περισσότερο αποσυνδέει την κατεύθυνση και το περιεχόμενο της βιοτεχνολογίας από τις επιδιώξεις ορισμένων συμφερόντων και τις ταξικές συγκρούσεις. Όμως τα τεράστια οικονομικά συμφέροντα αποτελούν αποφασιστικούς παράγοντες στο καθορισμό των προσανατολισμών, του χαρακτήρα και των ρυθμών της βιοτεχνολογίας. Μια πολύ επικίνδυνη αντίληψη στο πλαίσιο της παραπάνω άποψης είναι αυτή που θεωρεί τον άνθρωπο σαν το σύνολο των γονιδίων του, δηλαδή ότι η «μοίρα» του είναι προδιαγραμμένη, παρακάμπτοντας εντελώς το ζήτημα των κοινωνικοοικονομικών συνθηκών (του περιβάλλοντος δηλαδή) στην διαμόρφωση της προσωπικότητας. Διακηρύσσουν ότι για να αλλάξουμε την κοινωνία πρέπει να αλλάξουμε τα γονίδια. Δεν είναι τυχαίο ότι τα τελευταία χρόνια δημοσιεύεται ολοένα μεγαλύτερος αριθμός μελετών και εργασιών, που υποτίθεται ότι τεκμηριώνουν την εξάρτηση μιας ορισμένης συμπεριφοράς από κάποιο γονίδιο. Αντίθετα ελάχιστη ή καθόλου δημοσιότητα δίνεται στις διαψεύσεις από επιφανείς επιστήμονες τέτοιου είδους μελετών.

Η «οικολογική άποψη» στην πιο σοβαρή της εκδοχή απορρίπτει το κυρίαρχο πρότυπο ανάπτυξης και τεχνολογίας και δίνει έμφαση στο βιολογικό, τοπικό και τεχνικό στοιχείο. Στην ουσία της αποτελεί την άλλη όψη του ίδιου νομίσματος σε σχέση με την πρώτη άποψη. Ενώ η πρώτη υπερτιμά το ρόλο της βιοτεχνολογίας από μια αισιόδοξη τεχνοκρατική άποψη στην δεύτερη κυρίαρχη είναι η απαισιόδοξη άποψη παρακάμπτοντας όμως πάλι τις κοινωνικές και πολιτικές επιδράσεις. Θεωρεί δηλαδή ουσιαστικά και αυτή η άποψη κυρίαρχο τον ρόλο της τεχνολογίας. Βέβαια πολλές από τις κριτικές παρατηρήσεις, της παραπάνω άποψης εντοπίζουν σοβαρές και υπαρκτές πλευρές του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής αλλά αδυνατούν να δουν τις αιτίες των προβλημάτων με αποτέλεσμα σε αρκετές περιπτώσεις την ενσωμάτωση της στην κυρίαρχη λογική.
Οι δυνατότητες που δημιουργούνται με τις μοριακές τεχνικές και την γενετική μηχανική και οι προοπτικές που εμφανίζονται με την καπιταλιστική αξιοποίηση τους είναι προφανές ότι δημιουργούν την βάση για την ανάπτυξη της «βιοηθικής» άποψης. Το κέντρο βάρους αυτής της αντίληψης πέφτει ουσιαστικά στην ανάγκη ύπαρξης ορίων στην επιστημονική έρευνα και στη ανάγκη ύπαρξης κανόνων, οι οποίοι θα ελέγχουν την έρευνα και θα προστατεύουν τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ιδιαίτερες αφορμές για την ανάπτυξη αυτού του ρεύματος αποτέλεσαν το ανασυνδυασμένο DNA και η κλωνοποίηση της Dolly. Η ηθική και μόνο σκοπιά από την οποία κρίνει τα πράγματα και τις εξελίξεις την οδηγεί να έχει περιορισμένους ορίζοντες κατανόησης των νέων φαινομένων και η κριτική της να περιορίζεται σε κάποιες ακραίες περιπτώσεις π.χ. Κλωνοποίηση.
Οι δυο προηγούμενες απόψεις (οικολογική-βιοηθική), παρόλο ότι αναφέρονται σε υπαρκτές και σοβαρές πλευρές του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής, αδυνατούν να δουν σε βάθος και να κατανοήσουν τα φαινόμενα λόγω του περιορισμένου θεωρητικού τους υποβάθρου. Η βιοτεχνολογία όπως και κάθε τεχνολογία εμπεριέχει από την φύση της ένα κοινωνικό και πολιτικό στοιχείο, το οποίο συσκοτίζεται από όλες στις προηγούμενες απόψεις. Αυτές βλέπουν την βιοτεχνολογία και τη γενετική μηχανική ουσιαστικά ως τεχνικό ζήτημα. Όμως ο σχεδιασμός, η ανάπτυξη και η αξιοποίηση της βιοτεχνολογίας καθορίζονται από την δεδομένη ταξική δομή, τις επιδιώξεις των πολυεθνικών εταιρειών και τις ταξικές συγκρούσεις. Η ανάπτυξη της βιοτεχνολογίας όπως φάνηκε από όσα αναφέρθηκαν παραπάνω συνεπάγεται κέρδη για ορισμένους και κόστος για άλλους και συνεπώς δεν μπορεί να θεωρηθεί κοινωνικά ουδέτερη. Ποιο συγκεκριμένα το αν ένα ερευνητικό πρόγραμμα θα ενισχυθεί ή θα εμποδιστεί, το αν, πως και με πιο σκοπό θα αξιοποιηθούν τα αποτελέσματα του το αποφασίζουν εκείνοι που κατέχουν την οικονομική και πολιτική εξουσία. Με λίγα λόγια αναγκαστικά έρχεται στο επίκεντρο του προβληματισμού το ζήτημα της σχέσης επιστήμης -τεχνολογίας και κοινωνικών σχέσεων. Επίσης πολύ απλοϊκή είναι και η άποψη, η οποία υποστηρίζει ότι η αλλαγή των κοινωνικών σχέσεων σηματοδοτεί και την αλλαγή του χαρακτήρα μιας δεδομένης τεχνολογίας.
Υποστηρίζουμε ότι όταν οι επιστημονικές και τεχνολογικές εξελίξεις, αναπτύσσονται μέσα στον συγκεκριμένο τρόπο παραγωγής, με κίνητρο την μεγιστοποίηση του κέρδους, αξιοποιώντας τις «ανάγκες» του αλλοτριωμένου ανθρώπου, τότε το κίνητρο αυτό εισέρχεται με διαφορετική κάθε φορά ένταση στον χαρακτήρα αυτής της επιστημονικής και τεχνολογικής εξέλιξης. Τα γενετικά τροποποιημένα (μεταλλαγμένα) τρόφιμα - σκουπίδια δεν αλλάζουν χαρακτήρα με την αλλαγή των κοινωνικών σχέσεων. Απλά το γονίδιο του κέρδους βρίσκεται στην καρδιά αυτής της τεχνολογίας και συνεπώς, όταν θα υπάρχουν κοινωνίες, όπου το γονίδιο αυτό δεν θα καθορίζει τις ανάγκες τους, τότε δεν θα χρειάζονται και τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα - σκουπίδια. Αυτοί που προκαλούν την πείνα, έρχονται να αυξήσουν τα κέρδη τους με τα γενετικά μεταλλαγμένα σκουπίδια αξιοποιώντας την πείνα. Συνεπώς το πρόβλημα δεν είναι να αλλάξουμε μόνο τον «κτήτορα» των παραγωγικών δυνάμεων αλλά να μετασχηματίσουμε και το «κτήμα».


Π. Κάτσαρης, Γ. Κάργας. 2004. Γενετικά τροποποιημένα και Ε.Ε. ΟΥΤΟΠΙΑ, τεύχος 58.
Γ. Κάργας. 2000. Η ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΓΟΝΙΔΙΟ ΤΗΣ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΚΕΡΔΟΦΟΡΙΑΣ. ΟΥΤΟΠΙΑ, τεύχος 42.

Jeremy Rifkin 1998.«Ο αιώνας της βιοτεχνολογίας». Εκδόσεις Λιβάνη.



The Biotech Century Harnessing the Gene and Remaking the World (Jeremy Rifkin)