ΤΑ «ΠΑΡΚΑ ΓΕΙΤΟΝΙΑΣ» ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΗ
Κείμενο: © Αντώνιος Β. Καπετάνιος, 2 Γενάρη 2026.
Δασολόγος-Περιβαλλοντολόγος
Φωτογραφίες: © Αντώνιος Β. Καπετάνιος
Τα «πάρκα γειτονιάς» ή «πάρκα τσέπης» (Pocket Parks) είναι μικρής. κλίμακας. πράσινοι χώροι, θύλακες πρασίνου εντός του αστικού ιστού που δημιουργούνται με την κατάλληλη αξιοποίηση πάσης φύσεως υφιστάμενων αστικών κενών. Βελτιώνουν με τη λειτουργία τους την ποιότητα ζωής στις πόλεις, ιδιαίτερα στις περιοχές αυτής που είναι πυκνοδομήμενες και ελλείπει το κυρίως πράσινο. Συνήθως δεν ξεπερνούν σε εμβαδό τα 500 με 600 τ.μ. Ο ρόλος τους εστιάζεται στην παροχή του απαραίτητου πράσινου σε περιοχές της πόλης, επί τη βάσει της προσφοράς τους για ξεκούραση και κοινωνικοποίηση, αποτελώντας τους βιοκλιματικούς θύλακες στο άστυ, συνεισφέροντας. έτσι στην πολεοδομική, περιβαλλοντική, εικαστική, οικονομική και κοινωνική αναβάθμιση των αστικών περιοχών.
Το αστικό πράσινο εν συνόλω
Το πράσινο. των «πάρκων γειτονιάς» (πρέπει να) συνδυάζεται με το λοιπό δημόσιο αστικό πράσινο, ήτοι. με. τα πάρκα, τα άλση και. τις δενδροστοιχίες, καθώς και με τους κοινόχρηστους δημόσιους αστικούς χώρους (τις πλατείες και τους ανοικτούς χώρους συνάθροισης κοινού), όπως και με το ιδιωτικό πράσινο των κήπων, των αυλών και του περιβάλλοντος πρασίνου των λοιπών κτηρίων της πόλης. Επίσης (πρέπει να) διασυνδέεται. μ’ ένα ευρύτερο λειτουργικό δίκτυο των χώρων αστικού πρασίνου μέσω πεζοδρόμων, «πράσινων» διαδρομών και ποδηλατοδρόμων, παρέχοντας εύκολη πρόσβαση και χρήση σε όλους τους ενδεχόμενους χρήστες. Υπό την εν λόγω συγκρότησή τους τα «πάρκα γειτονιάς» συμμετέχουν στο εν συνόλω λειτουργικό αστικό πράσινο, που παρέχει τις περιβαλλοντικές και κοινωνικο-πολιτισμικές του προσφορές στην πόλη.
Σε αυτό το πλαίσιο θεώρησης των «πάρκων γειτονιάς», η αντιμετώπισή τους στο επίπεδο της κανονιστικής-διοικητικής τους προσέγγισης και της αντίστοιχης διαχείρισής τους προέκυψε σύμφωνα με την αριθμ. 133384/6587/10-12-2015 (ΦΕΚ 2828/Β’/23-12-2015) υπουργική απόφαση με θέμα «Προδιαγραφές Σύνταξης των Μελετών Διαχείρισης Πάρκων και Αλσών» (της οποίας ήμουν ο εισηγητής). Σε αυτήν ξεχωρίζονται στο άρθρο 3 ως ιδιαίτερη κατηγορία, ως προς την προστασία και τη διαχείρισή τους, τα πάρκα με εμβαδό έως 0,1 Ha (βλπ τα «πάρκα γειτονιάς»), με συγκεκριμένους κανόνες που αφορούν στη διαχείριση αυτών, ενώ στο άρθρο 4 της εν λόγω κανονιστικής πράξης αναφέρεται ως αναγκαιούσα ενέργεια διαχείρισης, προκειμένου να υπάρχει η εν συνόλω αντιμετώπιση του αστικού πρασίνου στην πόλη, «η διασύνδεση του εκάστοτε χώρου πρασίνου με τους λοιπούς συγκροτημένους κοινόχρηστους χώρους της πόλης, και ιδιαίτερα με τους πλησιέστερους σε αυτόν. Επίσης, εξετάζεται η διασύνδεσή του με το περιαστικό πράσινο, με τις δενδροστοιχίες και το ιδιωτικό πράσινο».
1η: «Πάρκο γειτονιάς» στο Περιστέρι, επί της οδού Λασσάνη, εμβαδού 500 τ.μ., τον Γενάρη 2020, εγκαταλελειμμένο και υποβαθμισμένο!
Περιβαλλοντική προσφορά
Στο επίπεδο της περιβαλλοντικής προσφοράς τα «πάρκα γειτονιάς» ενισχύουν τη βιοποικιλότητα, αφού λειτουργούν ως, μοναδικά πολλές φορές, καταφύγια για την αστική πανίδα, ενώ μπορούν να συντηρούν και φυτικά είδη που πιέζονται ως προς τη διατήρησή τους στην υπόλοιπη πόλη και βρίσκουν στον μικροχώρο των «πάρκων γειτονιάς» καταφυγή.
Επίσης, περιορίζουν το θόρυβο και τη σκόνη, με το φιλτράρισμα του αέρα που πραγματοποιείται, κι επιδρούν αποτρεπτικά στη ρύπανση της ατμόσφαιρας, λειτουργώντας ως φίλτρα των ατμοσφαιρικών ρύπων.
Τα «πάρκα γειτονιάς» συντελούν στη βελτίωση του αστικού μικροκλίματος στις περιοχές όπου υφίστανται, ιδίως σε επίπεδο γειτονιάς, καθώς μετριάζουν τις θερμοκρασίες στις πυκνές αστικές ζώνες και περιορίζουν τις επιπτώσεις της αστικής θερμικής νησίδας, συντελώντας έτσι δραστικά στον περιορισμό της, με τη συλλειτουργία και του λοιπού αστικού πρασίνου, μέσω της σκίασης και της αναγωγικής λειτουργίας των φυτικών ειδών. Το γεγονός αυτό έχει και ενεργειακή ανταπόκριση, αφού όπως έχει αποδειχτεί, η αύξηση της φύτευσης κατά 10% μειώνει την κατανάλωση ενέργειας για θέρμανση - κλιματισμό κατά 5-10%, και την θερμοκρασία του περιβάλλοντος κατά 10 °C (De Roo, 2011).
Συντελούν τέλος στην υδατοδιαπερατότητα του ιδιαιτέρως φορτισμένου από τις κατασκευές και από την πίεση των ανθρώπινων δραστηριοτήτων αστικού εδάφους, και κατ' επέκταση έχουν θετική συμβολή στον κύκλο του νερού στην πόλη.
(Σημειώνεται ότι για την εν προκειμένω περιβαλλοντική προσφορά των «πάρκων γειτονιάς» δε θα πούμε περισσότερα, καθώς το παρόν αντικείμενο έχει μεγάλη έκταση και επ’ αυτού παραπέμπουμε στις αντίστοιχες περιβαλλοντικές προσφορές του αστικού πρασίνου γενικότερα, στις οποίες εμπίπτουν και οι προσφορές του εξεταζόμενου πρασίνου των «πάρκων γειτονιάς»).
2η: Το ίδιο πάρκο της Οδου Λασσάνη τον Δεκέμβρη 2025, αποκατεστημένο και διαμορφωμένο.
Κοινωνικοπολιτισμική και ψυχολογική προσφορά
Στο επίπεδο της κοινωνικής προσφοράς, τα «πάρκα γειτονιάς» αποτελούν ζωτικό «κοινωνικό» χώρο στην πόλη, ενισχύουν την έννοια και τη λειτουργία της γειτονιάς, με τη δημιουργία «κοινωνικών πυρήνων» τοπικής σημασίας, που έχουν ως στόχο την τόνωση της ταυτότητας της γειτονιάς και τη βελτίωση της συνοχής της. Συμβάλλουν στη δημιουργία κοινωνικού κεφαλαίου μέσω της συναναστροφής, της οικειότητας και της ασφάλειας που μπορούν να προσφέρουν στους χρήστες. Η δυνατότητά τους να υποστηρίζουν πλήθος εναλλακτικών χρήσεων δίδει στον χρήστη ευελιξία και ελευθερία δράσης δημιουργώντας ένα σημείο συνάντησης κι αλληλεπίδρασης μεταξύ των κατοίκων και του αστικού χώρου (Ε. Πλουμίδη & Κ. Σερράος, 2013).
Στα «πάρκα γειτονιάς» ενθαρρύνεται η κοινοτική συμμετοχή, η διατύπωση πολιτικού λόγου στα κοινά, και ενισχύεται η ατομική και συλλογική ευθύνη για τον δημόσιο χώρο, με την καλλιέργεια της αίσθησης λειτουργίας του κατοίκου της πόλης ως ενεργού και υπεύθυνου πολίτη για τα κοινά αγαθά. Η πρωτοβουλία και η έγνοια για τον δημόσιο χώρο, που λογίζεται ως κοινός χώρος με την αμεσότητα της συμμετοχής του πολίτη στη λειτουργία του, διαλαμβάνεται τόσο με τη δημιουργία του, όσο και με τη συντήρηση και την προστασία του, αφού πλέον ο πολίτης, διά της συμμετοχικής συνθήκης στο κοινό αγαθό, θεωρείται όχι απλά μέτοχος της προσφοράς, αλλά και αρωγός της.
Στο πλαίσιο της κοινωνικής αναφοράς των «πάρκων γειτονιάς» εντάσσεται και η προσφορά παθητικής αναψυχής, όπως είναι η στάση, το διάβασμα, το περπάτημα ή οι συναντήσεις, ενώ μπορούν να συνδυαστούν αυτά με τη λειτουργία μικρών παιδικών χαρών και μικροχώρων άθλησης, με πρωτεύουσα βεβαίως προσφορά, την περιβαλλοντική.
Επιπροσθέτως λειτουργούν ως καταφύγια των κατοίκων των πόλεων από τους έντονους αστικούς ρυθμούς και προσφέρουν μεγαλύτερη και πιο άμεση επαφή με τη φύση, με αποτέλεσμα την μείωση του στρες, την αύξηση του στοχασμού, την ψυχική ανανέωση, και τη διαμόρφωση της αίσθησης ηρεμίας και γαλήνης.
Τα «πάρκα γειτονιάς» μπορούν να λειτουργούν ως χώροι εικαστικής προσφοράς και υπαίθριας τέχνης ή διάφορων δραστηριοτήτων (άκουσμα μουσικής, ζωγραφική/graffiti, υπαίθρια έκθεση έργων τέχνης, παιχνίδι κ.λπ.), και να καταστούν φορείς πολιτισμού, με μικρής κλίμακας εκδηλώσεις που θα φιλοξενηθούν και θα εστιαστούν στο επίπεδο της γειτονιάς ή ακόμα και στο μεγαλύτερης κλίμακας τοπικό επίπεδο. Τέλος, μπορούν ν’ αποτελέσουν χώρους διεργασιών και ζυμώσεων κοινωνικοπολιτικής και πνευματικής δημιουργίας, ενταγμένων στο πλαίσιο λειτουργίας της πόλης, με εκδηλώσεις λόγου και τέχνης στην αστική μικροκλίμακα χώρου.
Προσφορά στη λειτουργία της πόλης
Τα «πάρκα γειτονιάς» συμβάλλουν παράλληλα στην εξυγίανση αστικών περιοχών και στην επανοργάνωση του αστικού και κοινωνικού. ιστού, αναβαθμίζουν ακίνητα κι εμπορικές δραστηριότητες, ενώ σε επίπεδο δικτύων ενισχύουν. τον κοινωνικό λειτουργισμό, την επισκεψιμότητα περιοχών σύμφωνα με τα προσφερόμενα ποιοτικά χαρακτηριστικά κατοίκησής τους, ή ακόμα και τον τουρισμό περιοχών. Συμβάλλουν επίσης στη δραστική εξυγίανση ευρύτερων αστικών περιοχών, στην κοινωνικο-οικονομική και περιβαλλοντική ανάκαμψη υποβαθμισμένων, εγκαταλελειμμένων και μη εκτιμημένων λειτουργικά περιοχών, εντάσσοντας τες, έτσι, ενεργά και καθοριστικά στο σύστημα λειτουργίας της πόλης.
Συμβάλλουν, τέλος, στην αντιμετώπιση της ασυνέχειας του αστικού ιστού μέσω της επανεργοποίησης αδρανών αστικών κενών, καθώς και στην προσέγγιση μοντέλων αστικής ανάπτυξης, όπως είναι αυτά της «πόλης των μικρών διαδρομών» και της «βιώσιμης κινητικότητας» (Ε. Πλουμίδη & Κ. Σερράος, 2013).
Τα «πάρκα γειτονιάς» μπορούν ν’ ανακουφίσουν άμεσα κι αποτελεσματικά τον πολεοδομικά και κοινωνικά επιβαρυμένο αστικό ιστό, εκμεταλλευόμενα το μικρό τους μέγεθος, τη δυνατότητα ικανοποιητικής διασποράς τους στον αστικό ιστό, το περιορισμένο κόστος και τον μικρό χρόνο κατασκευής τους, καθώς επίσης και τη γενικότερη «εγγύτητά» τους με την κλίμακα και τον χαρακτήρα της γειτονιάς.
Κείμενο: © Αντώνιος Β. Καπετάνιος, 2 Γενάρη 2026.
Φωτογραφίες: © Αντώνιος Β. Καπετάνιος
Φωτογραφίες:
1η: «Πάρκο γειτονιάς» στο Περιστέρι, επί της οδού Λασσάνη, εμβαδού 500 τ.μ., τον Γενάρη 2020, εγκαταλελειμμένο και υποβαθμισμένο!
2η: Το ίδιο πάρκο τον Δεκέμβρη 2025, αποκατεστημένο και διαμορφωμένο.
Σχόλιο φωτογραφιών:
Ασκούμε κριτική στους διαχειριστές δήμους του αστικού πρασίνου, και δικαιολογημένα, για τη μη αρμόζουσα αντιμετώπιση αυτού, που οδηγεί στην εντέλει υποβάθμισή του. Όμως εν προκειμένω ο Δήμος Περιστερίου λειτούργησε ορθά και αποκατέστησε, ως εξάλλου όφειλε…, τον συγκεκριμένο χώρο πρασίνου, που αποτελούσε, μετά τη χρόνια εγκατάλειψή του, έναν προβληματικό χώρο για την πόλη.
Βέβαια, τον εν λόγω χώρο, ως προς την αποκατάστασή του, θα τον θέλαμε περισσότερο “περιβαλλοντικό”, με πυκνό, ενισχυμένο πράσινο και με είδη μεσογειακά, λιτοδίαιτα και προσαρμοσμένα στο αττικό φυσικό περιβάλλον, χωρίς το υδροβόρο γκαζόν να τον χαρακτηρίζει… Έπρεπε ν’ αναδιαμορφωθεί κηποτεχνικά και να επικρατήσει άλλη λογική φυτεύσεων. Ας είναι όμως, ας μείνουμε στο αυτό γεγονός της αποκατάστασης κι ας το δούμε ως μια καλή προσπάθεια, ως μια θετική ενέργεια…
Ανάλογα άρθρα :
