 |
| Το κόκκινο σκαθάρι |
Δρ Νικόλαος Ροδιτάκης, Τακτικός Ερευνητής
Δρ Εμμανουήλ Ροδιτάκης, Ειδικός Επιστήμονας
Δρ Αναστασία Τσαγκαράκου, Αναπληρώτρια Ερευνήτρια
Ινστιτούτο Προστασίας Φυτών Ηρακλείου
Δρ Εμμανουήλ Ροδιτάκης, Ειδικός Επιστήμονας
Δρ Αναστασία Τσαγκαράκου, Αναπληρώτρια Ερευνήτρια
Ινστιτούτο Προστασίας Φυτών Ηρακλείου
Το κόκκινο σκαθάρι των φοινικοειδών, Rhynchophorus ferrugineus (Coleoptera:Curculionidae) (red palm weevil RPW), είναι έντομο των τροπικών χωρών της ΝΑ Ασίας.
Η πρώτη αναφορά για το κόκκινο σκαθάρι των φοινικοειδών έγινε το 1891 στην Ινδία. Το 1906 περιγράφεται ως εχθρός του κοκοφοίνικα και το 1917 αναφέρεται ως σοβαρός εχθρός της χουρμαδιάς στην Ινδία. Aπό το 1985 επισημάνθηκε στις χώρες της αραβικής χερσονήσου και έκτοτε κατέστη πολύ σοβαρός εχθρός των φοινικοειδών σε όλες τις χώρες της Μ. Ανατολής. Το 1992 επισημάνθηκε στην Αίγυπτο απ’ όπου μεταφέρθηκε με αθρόες εισαγωγές φοινικοειδών στην Ισπανία το 1993. Παρά τις επανειλημμένες παρεμβάσεις των ισπανικών αρχών στην ΕΕ να κηρυχθεί ως έντομο καραντίνας άμεσα, η αρμόδια επιτροπή της ΕΕ προέβη στην έκδοση της σχετικής οδηγίας στα κράτη μέλη μετά από 14 χρόνια, με αποτέλεσμα λόγω της καθυστέρησης να εξαπλωθεί εκτός από τη νότια Ισπανία και σε όλη την Ευρώπη. Στην Κρήτη επισημάνθηκε για πρώτη φορά το 2005 στην περιοχή της Χερσονήσου λόγω των εισαγωγών προσβεβλημένων φοινικοειδών. Μεσολάβησαν και σ' αυτή την περίπτωση δύο χρόνια για την έκδοση της κοινοτικής οδηγίας 2007/365/ΕΚ, με αποτέλεσμα να εξαπλωθούν οι εστίες και να καθίσταται δύσκολη η εφαρμογή αποτελεσματικών μέτρων εξολόθρευσης. Η πλημμελής εφαρμογή των προβλεπόμενων μέτρων καραντίνας στη συνέχεια, είχε ως αποτέλεσμα την εξάπλωσή του σε όλη την Κρήτη το 2009 αλλά και στην υπόλοιπη Ελλάδα (Ρόδο, Πελοπόνησσο, Αττική, Ήπειρο). Εκτιμάται ότι μέχρι σήμερα έχουν ήδη προσβληθεί και καταστραφεί στην Κρήτη (Λασίθι, Ηράκλειο,Ρέθυμνο, Χανιά) 4.000 φοινικοειδή σε δημόσια πάρκα και ιδιωτικές κατοικίες. Οι προσβολές επεκτείνονται με ένα ρυθμό πολλαπλάσιο του οκτώ κάθε χρόνο. Από τους 4.000 περίπου φοίνικες που έχουν προσβληθεί από το κόκκινο σκαθάρι των φοινικοειδών στην Κρήτη, δύο ανήκουν στο είδος Washingtonia robusta, δύο στον ενδημικό φοίνικα, P. theophrasti, μικρής ηλικίας ύψους 1 μέτρου και οι υπόλοιποι ανήκουν στο φοίνικα των Καναρίων Phoenix canariensis.
Υπάρχει εμφανής προτίμηση στον τελευταίο, που επιβεβαιώνει τα διεθνή δεδομένα.
 |
| Εξεκιλικτικό στάδιο του εντόμου |
Τα μέτρα καραντίνας που εφαρμόστηκαν μετά το 2007 αποδείχτηκαν αναποτελεσματικά για την επίλυση του προβλήματος. Οι λόγοι που συνέβαλαν και συμβάλλουν στην αδυναμία επίλυσης του προβλήματος συνοψίζονται παρακάτω:
• Η απουσία λήψης ουσιαστικών μέτρων για διάστημα δύο ετών από τη διαπίστωση του εχθρού, είχαν συμβάλει στη δημιουργία πολλών διάσπαρτων εστιών με αποτέλεσμα τη διασπορά του RPW και σε άλλες περιοχές με ταχύτερους ρυθμούς.
• Η απουσία απαραίτητων πόρων, συντονισμένων δράσεων μεταξύ των φορέων και αποτελεσματικής ενημέρωσης του κοινού με αποτέλεσμα οι πρωτοβουλίες να είναι απο-
σπασματικές.
• Η πλημμελής εφαρμογή των μέτρων καραντίνας στη διακίνηση φυτωριακού υλικού από τους φυτωριούχους με αποτέλεσμα τη διακίνηση προσβεβλημένων φυτών σε απομα-
κρυσμένες περιοχές.
• Το ιδιοκτησιακό καθεστώς και οι άγνωστης διεύθυνσης αλλοδαποί ή εγχώριοι παραθεριστές αποτελούσαν και αποτελούν εμπόδιο στην εφαρμογή των μέτρων καραντίνας.
• Η τουριστική δραστηριότητα το καλοκαίρι συμβάλλει στη μεταφορά των σκαθαριών σε πολύ μεγάλες αποστάσεις με τα συγκοινωνιακά μέσα.
• Η μεγάλη καθυστέρηση στην εξάλειψη των εστιών λόγω ανεπαρκών μέσων, με αποτέλεσμα τα ακμαία να διασπείρονται σε άλλες θέσεις.
• To υψηλό κόστος καταστροφής ενός προσβεβλημένου φοίνικα είναι εμπόδιο στην υλοποίηση των μέτρων καραντίνας λόγω απροθυμίας των ιδιωτών αλλά και απουσίας επαρκών πόρων από τους φορείς (ΟΤΑ κ.λπ.). Εμπόδιο αποτελεί επίσης και η δυσκολία πρόσβασης στη θέση του προ-
σβεβλημένου φοίνικα.
Με τις επικρατούσες συνθήκες θα υπάρξουν μεγαλύτερες απειλές για τα φοινικοειδή μελλοντικά και ιδιαίτερα γιατον ενδημικό φοίνικα P. theophrasti, και στις οκτώ προστατευόμενες περιοχές NATURA στην Κρήτη, μη δυνάμενες προς το παρόν να προβλεφθούν.
Εμπειρία δύο ετών εφαρμογής ενός πιλοτικού προγράμματος ολοκληρωμένης διαχείρισης του κόκκινου σκαθαριούσε ξενοδοχεία του Ηρακλείου
Με άδεια του ΥΠΑΑΤ εφαρμόζεται ένα τριετές πιλοτικό πρόγραμμα ολοκληρωμένης διαχείρισης (2009-2011) για τον έλεγχο του κόκκινου σκαθαριού των φοινικοειδών από το 2008 στα ξενοδοχεία, Moevenpick Resort Thalasso Hotel, Creta Beach Hotel, Agapi Beach Hotel, Santa Marina Hotel και Apollonia Hotel στην περιοχή Αμμουδάρα Δήμου Γαζίου, δυτικά της πόλης του Ηρακλείου. Ο συνολικός αριθμός φοινικοειδών σ' αυτή τη ζώνη εφαρμογής είναι 854 από τα οποία 78% είναι Phoenix canariensis, 11% P. theophrasti, 8% Washingtonia robusta και 3% άλλα είδη (Cycas, P. roebellini κ.λπ.)
Τα βασικά στοιχεία του προγράμματος είναι:
• Μαζική παγίδευση με παγίδες που περιέχουν φερομόνη και καϊρομόνη (ελκυστική ουσία φυτικής προέλευσης).
 |
| Παγίδα μαζικής παγίδευσης φερομόνης και καϊρομόνη με διάλλυμα μελάσσας |
• Εκπαίδευση του προσωπικού των ξενοδοχείων.
• Παρακολούθηση της πληθυσμιακής διακύμανσης σε εβδο-
μαδιαία διαστήματα.
• Μακροσκοπικός έλεγχος σε εβδομαδιαία βάση.
• Κλάδεμα των φύλλων τη χειμερινή περίοδο και κάλυψη των πληγών με εγκεκριμένα από το ΥΠΑΑΤ εντομοκτόνα (προσωρινή έγκριση).
• Έγχυση εγκεκριμένων από το ΥΠΑΑΤ με προσωρινή άδεια εντομοκτόνων στους προσβεβλημένους φοίνικες.
Αριθμός εφαρμογών δύο εντός τριών μηνών εκτός τουριστικής περιόδου
• Ενέσεις στους σοβαρά προσβεβλημένους φοίνικες (δύο φορές).
 | |||
| Κάλυψη των πληγών με συγκεγκριμένο εντομοκτόνο. Τοποθέτηση ορού για ένεση εντομοκτόνου στον κορμό |
Από τα μέχρι σήμερα στοιχεία προκύπτουν τα παρακάτω:
• Δύο μέγιστα πτήσεων ετησίως, τo 1ο τους μήνες Απρίλιο-Μάιο και το 2ο Αύγουστο-Νοέμβριο. Ασθενείς σποραδικές πτήσεις υπάρχουν εντός της χειμερινής περιόδου με πυκνότητα εξαρτώμενη από τις επικρατούσες καιρικές συνθήκες.
• Η εποχιακή πυκνότητα των πτήσεων δεν παρουσίασε μείωση λόγω εισβολής ακμαίων εντός της ζώνης εφαρμογής του προγράμματος, επειδή η προστατευόμενη περιοχή περιβάλλεται από περιοχές με ανεξέλεγκτη αύξηση του πληθυσμού του R. ferrugineus.
• 45 φοίνικες προσβλήθηκαν συνολικά και τα δύο έτη σε σύνολο 854, από τους οποίους 41 ανταποκρίθηκαν θετικά στις θεραπευτικές επεμβάσεις και τέσσερις (4) τελικές απώλειες (0,47%).
Η ζημιά που προκλήθηκε (0,47%) ήταν πολύ μικρή και δεν ήταν ανάλογη της πυκνότητας των πτήσεων.
Από τα μέχρι σήμερα στοιχεία το συνολικό κόστος συμπεριλαμβανομένου και αυτού που αναλογεί στην απασχόληση του προσωπικού των ξενοδοχείων είναι περίπου 100 €/δένδρο. Το πρόγραμμα συνεχίζεται για τρίτο έτος για την εξαγωγή ασφαλέστερων συμπερασμάτων. Το τελικό ποσοστό των απωλειών κρίνεται αρκετά μικρό κάτω από τις συνθήκες διεξαγωγής του προγράμματος και τη μέχρι σήμερα διεθνή εμπειρία σε ανάλογες περιπτώσεις.
Τα προγράμματα ολοκληρωμένης διαχείρισης κρίνονται για την απόδοσή τους μετά από τρία χρόνια. Η εφαρμογή του σε όλη την έκταση που υπάρχει δραστηριότητα από το κόκκινο σκαθάρι, δίδει τα καλλίτερα αποτελέσματα σε βάθος χρόνου.
Υπάρχει δυνατότητα αποτελεσματικού βιολογικού ελέγχου;
Από τα βιολογικά μέσα αντιμετώπισης του κόκκινου σκαθαριού μόνο οι εντομοφιλικοί νηματώδεις σε χιτοζάνη έχουν καλές προοπτικές στην πράξη, όπως προκύπτει από τη διεθνή βιβλιογραφία, με εφαρμογές που έχουν πραγματοποιηθεί στην περιοχή της πόλης Elche και στην πόλη Sagunto στην Ισπανία. Το 2010 θα αξιολογηθούν και στη ζώνη που διεξάγεται το πιλοτικό πρόγραμμα. Άλλα βιολογικά μέσα, όπως εντομοπαθογόνοι μύκητες κ.λπ. αντιμετώπισης του R. ferrugineus, δεν έχουν δείξει ικανοποιητική αποτελεσματικότητα σε συνθήκες πεδίου παρά τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα σε συνθήκες εργαστηρίου.
Πληροφορίες: Ινστιτούτο Προστασίας Φυτών Ηρακλείου
ΤΘ 2228, 71003 Ηράκλειο
τηλ.: 2810 302304, e-mail: roditakis@her.forthnet.gr
www.bioprasino.gr
Aνάλογα αρθρα:
