ΔΕΝΤΡΑ στην ΠΟΛΗ Γηγενή ή Εξωτικά

ΔΕΝΤΡΑ στην ΠΟΛΗ

Γηγενή ή Εξωτικά   και άλλες ιστορίες Πράσινης Τρέλας 

Σε μία από συνήθεις  και πρόσφατες κουβέντες για  το αστικό πράσινο έχει προκύψει μια αντίθεση που κατά την γνώμη  δεν έχει πολύ μεγάλη βάση. 

Οι υποστηρικτές των γηγενών η ενδημικών ειδών από την μία,  και από την άλλη αυτοί που υπερασπίζονται φανατικά  τη χρήση τροπικών εξωτικών ειδών. Η αλήθεια είναι ότι παρά πολλοί Δήμοι έχουν γεμίσει με εξωτικά δέντρα την πόλη ....και είναι σαφές ότι αυτό μελλοντικά θα φέρει προβλήματα. 

Στο αστικό πράσινο, η προτίμηση των γηγενών ειδών έχει γερές βάσεις (τοπική βιοποικιλότητα, συνεξέλιξη, χαμηλότεροι κίνδυνοι από τα επεμβατικά). 

    Ομοίως, η χρήση εξωτικών ειδών μπορεί να δικαιολογηθεί από τη μεγαλύτερη ανθεκτικότητά τους σε ακραίες αστικές συνθήκες, διασφαλίζοντας υπηρεσίες οικοσυστήματος που ορισμένα τα ιθαγενή είδη  και αγωνίζονται να τις παρέχουν. 

Οι δύο, είναι επομένως λογικές θέσεις,  και λειτουργούν σε συγκεκριμένα πλαίσια ή μπορεί και να συνδυαστούν. 

Αν αυτές όμως μετατραπούν σε δόγμα που αυτό γίνεται πολύ συχνά, παύουν να είναι επιστημονικές, εξαλείφονται οι  συνθήκες και  οι αρχές και έτσι γίνονται ιδεολογίες – δόγματα. Έτσι όταν αναφέρεται ότι μόνο τα γηγενή  είδη είναι αποδεκτά, ή  όταν πιστεύει κάποιος  ότι η τεχνική απόδοση κάθε φυτού,  δικαιολογεί οποιαδήποτε επιλογή. Και στις δύο περιπτώσεις τότε, ο συλλογισμός παύει να είναι οικολογικός και γίνεται κανονιστικός.

 Η διαχείριση του αστικού πρασίνου προσφέρει σαφή παραδείγματα αυτών των αποτελεσμάτων: 

·   Μονοκαλλιέργειες «ταυτότητας»: φυτά που δεν είναι πολύ ανθεκτικά, γεννημένα από άκαμπτο η μη ευέλικτο σχέδιο. 

·    Εξωτικά χωρίς κριτήρια ή μόνο κριτήρια εντυπωσιασμού και αισθητικά: προβλήματα επεμβατικότητας, απώλεια ταυτότητας και οικολογική αποσύνδεση. 

·        Άρνηση του αστικού πλαισίου: αγνοώντας ότι η πόλη είναι ένα βαθιά αλλαγμένο περιβάλλον. 

Η αποτυχία δεν προέρχεται από την αρχική ιδέα, αλλά από την απολυτοποίησή της. Όπου λειτουργεί το αστικό πράσινο, μπορεί να παρατηρηθεί μια ρεαλιστική και προσαρμοστική προσέγγιση: 

·      επιλογή ειδών με βάση τις απαιτούμενες οικοσυστημικές υπηρεσίες και ανάγκες  

·      ολοκληρωμένη χρήση μη επεμβατικών γηγενών και εξωτικών φυτικών ειδών

·      πειραματισμός και παρακολούθηση με την πάροδο του χρόνου για τις εξελίξεις και των τυχόν  προβλημάτων. Έτσι η εμπειρία του πεδίου θα φέρει καλύτερες επιλογές στο μέλλον. 

Στη βάση της ιδεολογικής προσέγγισης υπάρχει συχνά η αναζήτηση μιας υποτιθέμενης οικολογικής «καθαρότητας» (π.χ. όχι ξενικά είδη!). Αλλά η πόλη είναι ένα υβριδικό σύστημα που δεν έχει σχέση με το φυσικό περιβάλλον που υπήρχε στον χώρο προ χρόνων: ο στόχος δεν είναι να αποκατασταθεί ένα ιδανικό παρελθόν, αλλά να οικοδομηθούν λειτουργικές ισορροπίες στο παρόν. 

Το ερώτημα "εγγενές ή εξωτικό;" τίθεται επομένως άσχημα. 

Τα χρήσιμα  ερωτήματα που προκύπτουν για ένα μελετητή είναι: 

-  Ποιες ανάγκες πρέπει να καλύψουν τα φυτικά είδη που θα επιλέγουν;

-  Ποιες λειτουργίες πρέπει να εκτελεί το σύστημα φυτεύσεων ; 

-   Ποιες πραγματικές συνθήκες χαρακτηρίζουν τον τόπο; 

-  Ποια είδη ανταποκρίνονται καλύτερα χωρίς να δημιουργούν προβλήματα; 

Οι ιδέες, η γνώση και η μελέτη  βοηθούν να τεθούν αυτά τα ερωτήματα, να μελετηθούν και να λυθούν καμιά φορά με λάθη.

     Τα δόγματα, από την άλλη πλευρά, δίνουν  εύκολες απαντήσεις ακόμη και πριν διατυπωθούν τα ερωτήματα.   Ευκολία στην σκέψη και ταχύτητα στην λύση αλλά ξεχνούν πλευρές και προβλήματα που μπορεί να προκύψουν, όπως νέοι εισαγόμενοι εχθροί φυτικών ειδών. Εκεί η επιτυχία αφήνεται περισσότερο στην τύχη.  

    Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο, στο αστικό πράσινο, οι ιδέες παράγουν αποτελέσματα, ενώ τα δόγματα-όπως πιθανά και στην υπόλοιπη ζωή -  καταλήγουν να δημιουργούν προβλήματα.

 

ΠΟΙΟΣ   ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙ;

     Το παραπάνω  ερώτημα, γηγενή - τροπικά,  δεν είναι το κύριο που έχουμε αυτήν την στιγμή στο αστικό περιβάλλον…

Το κύριο  πρόβλημα είναι ότι οι επιλογές δεν είναι αποτέλεσμα μελέτης ανθρώπων με γνώση,  αλλά γίνονται από αιρετούς συνήθως μόνο με αισθητικά κριτήρια και σε λίγο η Αθήνα θα γίνει πόλη του Φίκου ή της Γιακαράντας, όπως πριν γέμισαν τις λεωφόρους με Φοίνικες που πλέον έχουν εξαφανιστεί Προφανώς δεν φταίει ο Φίκος ή ο Φοίνικας αλλά η έλλειψη μελέτης και λελογισμένης χρήσης…  

Και πάμε στο ουσιαστικό ...

    Αν ένα πεύκο που μεγάλωσε σε ανά δάσος και πλέον έχει απομείνει σε ένα πεζοδρόμιο των Βόρειων προαστίων της Αθήνας πέσει γιατί έφτασε η ώρα ή η ανθρώπινη δραστηριότητα, δίκτυα Ο.Κ.Ω, εκσκαφές, πλακοστρώσεις δημιούργησαν ανισορροπία τι θα ξαναφυτευτεί στην θέση του;

Το δέντρο που πρέπει να φυτευτεί ή το δέντρο που θα βγάλει ωραία φωτό ο αντιδήμαρχος;

        Θα επαναλάβουμε το ίδιο λάθος. Αυτό το νέο άτομο, στην πραγματικότητα, θα υποβληθεί στην ίδια οικολογική δυναμική και δυσκολία 

• ανταγωνισμός για φως, νερό και θρεπτικά συστατικά,
• ασύμμετρη ανάπτυξη της κόμης γιατί τα κτήρια είναι δίπλα
• δυσκολίες στην του ριζικού συστήματος, με ότι μπάζα, δίκτυα, υπάρχουν στο έδαφος  
• προοδευτική δομική αστάθεια. 

Το αποτέλεσμα είναι ήδη προβλέψιμο σήμερα αν δεν μελετηθεί ορθά. Σε λίγες δεκαετίες το ίδιο πρόβλημα θα επανεμφανιστεί, με περιβαλλοντικό και οικονομικό κόστος που μπορεί να αποφευχθεί. 

Το ερώτημα, δεν είναι μόνο «τι να φυτέψουμε», αλλά κυρίως «γιατί» και «σε ποιο πλαίσιο» για να μειωθούν σημαντικά οι αποτυχίες φύτευσης. Κάθε δέντρο, κάθε φυτό, πρέπει να είναι αποτέλεσμα ακριβούς τεχνικής αξιολόγησης και όχι ο "πελάτης ψηφοφόρος" θέλει "Μαγνόλια", όπως: 

• Οι εδαφικές συνθήκες, 
• Η έκθεση, 
• Η πυκνότητα (γιατί βλέπω φυτεύσεις μεγάλου όγκου δέντρων σε δεντροστοιχίες ανά 3 μέτρα και τρελαίνομαι!),
• Δομή της υπάρχουσας συστάδας- δεντροστοιχίας,
• Αλληλεπιδράσεις μεταξύ των ειδών, 
• Ανθεκτικότητα στις κλιματικές και αστικές καταπονήσεις.
• Σύσταση του εδάφους 

    Η παράβλεψη αυτών των παραγόντων σημαίνει ότι αντιμετωπίζουμε το πράσινο ως έπιπλα, όχι ως ένα πολύπλοκο βιολογικό σύστημα. και έτσι σύντομα τα βλέπουμε να ξεραίνονται ...κατά εκατοντάδες.

Και έτσι τίθεται το ερώτημα: ποιος παίρνει αυτές τις αποφάσεις;

     Ποιος αποφασίζει ποιο είδος θα χρησιμοποιήσει, με ποια κριτήρια και με ποιο μακροπρόθεσμο όραμα; Πέρα από αριθμούς!!

    Είναι δύσκολο να σκεφτεί κανείς ότι τέτοιες τεχνικές και επαναλαμβανόμενες επιλογές προέρχονται από σχεδιασμό που εκπονήθηκε από γεωπόνο, δασολόγο ή αρχιτέκτονα τοπίου. Προσωπικότητες με συγκεκριμένες δεξιότητες δύσκολα θα δέχονταν παρεμβάσεις που αγνοούν στοιχειώδεις αρχές οικολογίας και αειφόρου διαχείρισης. Και αν γίνονται γιατί επιδέχονται πίεση από τρίτους ΚΑΚΩΣ!!     

        Ο κίνδυνος είναι ότι η διαχείριση των χώρων πρασίνου γίνεται σύμφωνα με διοικητικές, έκτακτες ή καθαρά αισθητικές λογικές και όχι τεχνικές-επιστημονικές. Ένα δέντρο δεν είναι εναλλάξιμο όπως ένα στοιχείο του εξοπλισμού του δρόμου: είναι ένας οργανισμός που μεγαλώνει, ανταγωνίζεται, προσαρμόζεται — ή αποτυγχάνει — σε σχέση με το περιβάλλον. Το να συνεχίσουμε να το αγνοούμε σημαίνει ότι μετατρέπουμε κάθε παρέμβαση σε ένα αναβαλλόμενο πρόβλημα, παρά σε λύση.

Άρθρο που μοιάζει απόλυτα Ελληνικό αλλά είναι ένωση απόδοση 2 άρθρων του Φ. Φερρίνι Καθηγητή Δεντροκομίας του Πανεπιστημίου της Φλωρεντίας CHI DECIDE LE SPECIE DA PIANTARE E COME SI GESTISCONO? + VERDE URBANO: QUANDO LE IDEE DIVENTANO IDEOLOGIA (E SMETTONO DI FUNZIONARE)

https://www.linkedin.com/feed/update/urn:li:activity:7453342220671234049/

Απόδοση στα Ελληνικά από τον Κ.Τάτση Γεωπόνου

Αναλυτικότερα, ανάλογα με την προέλευση και την εξάπλωσή τους, χρησιμοποιούνται οι εξής όροι:

• Χλωρίδα: Το σύνολο των φυτικών ειδών που φύονται σε μια συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή.
• Αυτοφυή φυτά: Τα φυτά που φυτρώνουν μόνα τους στη φύση σε μια περιοχή, χωρίς την παρέμβαση του ανθρώπου.
• Ενδημικά φυτά: Τα φυτά που φυτρώνουν αποκλειστικά σε μια συγκεκριμένη, περιορισμένη περιοχή (π.χ. ένα νησί ή ένα βουνό) και δεν συναντώνται πουθενά αλλού στον κόσμο.
• Ιθαγενή φυτά: Φυτά που είναι ιθαγενή (native) σε μια περιοχή, δηλαδή η παρουσία τους είναι αποτέλεσμα τοπικής φυσικής εξέλιξης. 

Σχετικές έννοιες:

• Βλάστηση: Αναφέρεται στη διάταξη και την κάλυψη των φυτών στο έδαφος, ενώ η χλωρίδα αναφέρεται στα είδη.
• Εξωτικά/Εισαγόμενα: Φυτά που έχουν μεταφερθεί από άλλες περιοχές